Tiêu chảy là tình trạng rối loạn tiêu hóa thường gặp ở hầu hết các đối tượng, đặc biệt là trẻ em. Bệnh xuất phát từ nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau, nếu không được khắc phục sớm sẽ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe. Vậy nên, bên cạnh việc phòng ngừa, quá trình theo dõi, phát hiện để điều trị kịp thời là thực sự cần thiết.
Tiêu chảy (ỉa chảy) là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến nhất, xuất hiện ở cả người lớn và trẻ em. Tình trạng được nhận biết dễ dàng bởi dấu hiệu đi ngoài nhiều lần, phân lỏng kèm nước bất thường. Tuy nhiên, người bệnh cần phân biệt rõ với hiện tượng đại tiện nhiều nhưng phân đặc hoặc phân lỏng, dính ở em bé bú mẹ. Cả hai trường hợp này đều không phải là tiêu chảy.
Thông thường, tình trạng có thể phát triển từ nhẹ đến nghiêm trọng và đe dọa đến tính mạng nếu không được kiểm soát kịp thời. Vì vậy, ngay khi nhận biết dấu hiệu rối loạn, người bệnh nên chủ động thăm khám để điều trị sớm, tránh ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Dựa trên các yếu tố về cơ chế, thời gian mắc bệnh, mức độ nghiêm trọng cũng như đặc điểm phân (nhiều nước, sủi bọt, có chất béo, nhầy máu,…), tiêu chảy có thể được phân loại khác nhau, dựa theo thời gian thì có dạng cấp và mạn, dựa theo cơ chế bệnh học thì có thẩm thấu và xuất tiết, dựa vào nguyên nhân thì có nhiễm trùng hoặc không nhiễm trùng…
Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ, khoảng 88% các trường hợp tử vong liên quan đến tiêu chảy là do vệ sinh không đầy đủ, nguồn nước không an toàn, không đủ vệ sinh. Trong đó, Rotavirus là tác nhân chính gây ỉa chảy cấp. Cụ thể, loại vi sinh vật này đã gây ra khoảng 40% trường hợp nhập viện ở đối tượng trẻ em dưới 5 tuổi.
Có thể chia ra 2 nhóm nguyên nhân:
Mầm bệnh từ bên ngoài đi vào cơ thể sẽ gây ra kích thích lên các mô trong đường tiêu hóa, dẫn đến viêm nhiễm. Đây chính là nguyên nhân chính gây ra tình trạng ỉa chảy, thường gặp nhất là khi cơ thể tiêu thụ phải thực phẩm không đảm bảo vệ sinh. Nguồn thức ăn chứa vi khuẩn Salmonella, Clostridium, khuẩn tụ cầu,… sẽ dẫn đến ngộ độc. Chưa kể, việc tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm, ăn rau sống, gỏi, đồ tái,… rau củ quả bị tưới bằng nước bẩn, phân tươi sẽ làm tăng nguy cơ lây truyền ký sinh trùng và vi khuẩn.
Điều kiện vệ sinh kém cũng là nguyên nhân làm tăng nguy cơ lây lan vi khuẩn gây tiêu chảy nhiễm trùng. Do đó, việc giữ gìn không gian sống, đồ dùng cá nhân, cơ thể, thức ăn,… sạch sẽ cũng là biện pháp cần thiết để tránh vi sinh vật gây hại xâm nhập vào đường tiêu hóa.
Thói quen lạm dụng thuốc kháng sinh sẽ vô tình tiêu diệt các loại vi khuẩn có lợi, dẫn đến mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Từ đó khả năng hấp thu dinh dưỡng kém, nhu động ruột tăng, gây ra hiện tượng đi ngoài nhiều lần, phân sống, lỏng hoặc không thành khuôn.
Nhiều người thường gặp tình trạng cơ thể không có khả năng dung nạp các loại đường như: Lactose, Glucose-Galactose, Fructose,… từ sữa, chế phẩm từ sữa, mật ong, trái cây,… Điều đó dẫn đến hiện tượng bị tiêu chảy kéo dài nếu ăn phải những thực phẩm này. Ngoài ra, cơ thể bị thiếu men Sucrase-isomaltase, Lactase… cũng là nguyên nhân gây ra bệnh ỉa chảy thường gặp.
Xem thêm: Đừng chủ quan với tiêu chảy nhiệt đới (sprue nhiệt đới)
Đây là hậu quả do sử dụng thức ăn ôi thiu, nhiễm độc hoặc chứa phụ gia độc hại. Ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện các triệu chứng rõ rệt như: đau bụng, đi ngoài dữ dội sau khi ăn, sốt cao, ỉa chảy, nôn mửa,… Thậm chí, nhiều trường hợp còn gặp phải hiện tượng co giật dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. (2)
Hội chứng ruột kích thích xuất hiện do thay đổi thói quen ăn uống, sau khi dùng một số thuốc điều trị hoặc ăn đồ lạ. Nguyên nhân bởi nhu động ruột bị co thắt quá mức và kéo dài khiến thức ăn trong đường tiêu hóa di chuyển nhanh hơn. Lúc này, nước sẽ không được tái hấp thu hoặc tiết ra quá mức từ niêm mạc ruột dẫn đến hiện tượng ỉa chảy đột ngột.
Bệnh nhân viêm đại tràng thường phải đối mặt với tình trạng rối loạn tiêu hóa, trong đó có ỉa chảy. Bệnh xuất phát từ sự xâm nhập và gây hại của các tác nhân như: vi khuẩn (Shigella, Samonella,…), ký sinh trùng, nấm,… Ngoài ra, rối loạn thần kinh thực vật, ngộ độc hóa chất, tâm lý căng thẳng, áp lực,… cũng là những nhóm nguyên nhân quan trọng không thể bỏ qua.
Triệu chứng phổ biến và dễ nhận biết nhất của bệnh tiêu chảy là đi ngoài nhiều lần (trên 3 lần mỗi ngày), phân lỏng và kèm nước. Ngoài ra, tình trạng cũng xuất hiện với nhiều triệu chứng đi kèm khác, cụ thể như sau:
Mức độ nghiêm trọng và mối nguy hiểm tiềm ẩn của tiêu chảy đã được Trung tâm kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo: “Tiêu chảy ở trẻ gây tử vong cao hơn cả sốt rét, sởi và AIDS kết hợp.” Cụ thể, bệnh lý này có thể kéo dài từ vài ngày đến một tuần và không gây ảnh hưởng lớn cho sức khỏe nếu được xử lý đúng cách. Tuy nhiên, trong trường hợp ngược lại, cơ thể có nguy cơ sẽ phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng như: hôn mê, trụy mạch, suy kiệt, suy dinh dưỡng, mất nước, thậm chí là tử vong. Một số biến chứng nguy hiểm phải kể đến gồm:
Hầu hết các trường hợp tiêu chảy cấp đều có khả năng tự khỏi và triệu chứng sẽ cải thiện trong vài ngày. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài hơn 2 ngày, người bệnh tốt nhất nên đến gặp bác sĩ để được chăm sóc cũng như điều trị y tế kịp thời.
Thực tế, ỉa chảy cũng là triệu chứng của một số trường hợp cấp cứu nghiêm trọng. Vì vậy, ngay khi nhận thấy phân lỏng, nhiều nước kèm các dấu hiệu nguy hiểm sau, người bệnh nên tìm kiếm sự giúp đỡ khẩn cấp:
Bệnh xảy ra phổ biến mỗi năm, dễ lây nhiễm và bùng phát thành dịch. Theo đó, Bộ Y tế khuyến cáo những đối tượng nằm trong nhóm nguy cơ cao gồm:
Xem thêm: Bệnh tiêu chảy có lây không?
Khi có dấu hiệu của tiêu chảy, người bệnh cần liên hệ với bác sĩ để được xem xét, tiến hành một số xét nghiệm cần thiết nhằm xác định nguyên nhân chính xác. Đây là nền tảng cơ bản để thực hiện các phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả về sau.
Đây là việc làm cơ bản và phổ biến nhất. xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC), yếu tố viêm, điện giải máu, chức năng gan, thận sẽ giúp bác sĩ có hướng chẩn đoán nguyên nhân và cách điều trị thích hợp.
Các bác sĩ có thể xác định ký sinh trùng, vi khuẩn và một vài loại vi rút trong dịch cấy phân. Xét nghiệm phân cũng có thể phát hiện máu vi thể (hồng cầu), bạch cầu và các manh mối khác để chẩn đoán.
Thông qua quá trình nội soi đại tràng, bác sĩ sẽ quan sát được toàn bộ khung đại tràng, một phần ruột non để xác định chính xác các tổn thương tại đây và tìm ra nguyên nhân ỉa chảy. Ngoài ra, ống nội soi cũng được trang bị dụng cụ hỗ trợ, giúp lấy sinh thiết (một mẫu mô nhỏ) từ đại tràng để thực hiện kiểm tra trong phòng thí nghiệm.
Tiêu chảy mức độ nhẹ có thể tự khỏi trong thời gian ngắn và không cần sử dụng đến thuốc. Tuy nhiên, nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài, nặng dần hoặc kèm các triệu chứng bất thường, người bệnh cần thăm khám sớm để được xác định nguyên nhân và can thiệp kịp thời.
Một số phương pháp điều trị tiêu chảy thường được áp dụng bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):
Người bị tiêu chảy cần tiếp tục ăn uống, không nhịn ăn, và uống nhiều nước hơn bình thường để bù lượng dịch mất qua phân. Nên chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày và ưu tiên món mềm, nấu chín, ít dầu mỡ để ruột dễ hấp thu.
Với trẻ em, chế độ ăn có 3 lưu ý riêng:
Bệnh dễ lây lan, biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa ngay từ ban đầu. Một số biện pháp hữu ích có thể áp dụng như:
Phần lớn tiêu chảy cấp do virus tự khỏi sau vài ngày, thường dưới 1 tuần. Tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày trở lên không còn là dạng cấp thông thường. Khi đó, người bệnh cần đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân.
Không nên tự uống thuốc cầm tiêu chảy khi phân có máu hoặc đang sốt cao, và không dùng cho trẻ em khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Kiết lỵ là một dạng tiêu chảy do viêm, với phân có máu hoặc nhầy, đau quặn bụng và mót rặn. Tiêu chảy thông thường chủ yếu là phân lỏng hoặc toàn nước. Kiết lỵ thường do trực khuẩn Shigella hoặc amip và cần được bác sĩ điều trị. Cách nhận biết ở trẻ nhỏ được trình bày trong bài phân biệt kiết lỵ và tiêu chảy ở trẻ em.
Để đặt lịch thăm khám và điều trị các bệnh về gan với các chuyên gia bác sĩ về Tiêu hóa của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, xin vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là tổng hợp tất cả các chia sẻ hữu ích về tiêu chảy thường gặp. Hy vọng qua bài viết này, người bệnh đã cập nhật thêm nhiều thông tin để biết cách theo dõi, phát hiện sớm nhằm có hướng điều trị kịp thời.
