Tiêu chảy cấp tính và cảnh báo cực kỳ quan trọng

Những cơn đau bụng, đi ngoài phân lỏng nhiều lần, buồn nôn hoặc mệt mỏi xuất hiện đột ngột có thể khiến người bệnh lo lắng. Tiêu chảy cấp thường liên quan đến nhiễm khuẩn, virus, ngộ độc thực phẩm hoặc ăn uống không đảm bảo vệ sinh. Khi đi ngoài liên tục, cơ thể dễ mất nước và điện giải, khiến người bệnh nhanh kiệt sức nếu không được xử trí đúng. Bài viết dưới đây sẽ giúp nhận biết nguyên nhân, dấu hiệu nguy hiểm và cách chăm sóc phù hợp.

Tiêu chảy cấp là gì?

Tiêu chảy cấp là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc tóe nước nhiều lần trong ngày, thường khởi phát đột ngột và kéo dài dưới 14 ngày. Bệnh thường do virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc ngộ độc thực phẩm, cần bù nước điện giải và theo dõi dấu hiệu mất nước.

Đây là tình trạng phổ biến và có thể ảnh hưởng đến người trưởng thành lẫn trẻ em. Đa số trường hợp diễn tiến nhẹ và có thể thuyên giảm sau vài ngày. Tuy nhiên, tiêu chảy cũng có khả năng cảnh báo những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Nếu không được can thiệp kịp thời sẽ dễ gây mất nước, thậm chí đe dọa tính mạng, đặc biệt ở những đối tượng như trẻ nhỏ, người trên 65 tuổi, bị suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch.

Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp thường gặp

Nguyên nhân tiêu chảy cấp có thể do:

• Nhiễm trùng: Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Tác nhân gây bệnh do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, thường gặp nhất là Norovirus, Adenovirus, Rotavirus, Escherichia coli, salmonella sp…
• Ngộ độc thực phẩm: Ăn hoặc uống phải những loại thực phẩm không đảm bảo như đồ sống, thức ăn ôi thiu hoặc hết hạn sử dụng, nước nhiễm bẩn, sử dụng các hóa chất nguy hại sức khỏe,…
• Tác dụng phụ của thuốc: Thuốc kháng sinh, thuốc kháng axit chứa magie, thuốc nhuận tràng, thuốc kháng viêm không steroid (NSAID), hóa trị…
• Không dung nạp: Một số người gặp khó khăn khi dung nạp thực phẩm chứa lactose (một loại đường trong sữa và các sản phẩm từ sữa), fructose (đường tự nhiên trong trái cây và mật ong), chất tạo ngọt nhân tạo (sorbitol, erythritol và mannitol), gluten (bệnh celiac). Tuy nhiên các trường hợp trên thường gây tiêu chảy kéo dài, hiếm khi tiêu chảy cấp trong 2 tuần mà thường diễn tiến thành từng đợt xen kẽ bình thường.
• Bệnh lý mạn tính ảnh hưởng đến đường ruột: Bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, quá phát vi khuẩn đường ruột (SIBO)…
• Sau phẫu thuật: Phẫu thuật cắt bỏ một phần ruột hoặc túi mật có thể gây tiêu chảy.

Nếu bạn thường gặp rối loạn tiêu hóa khi thời tiết nóng, bạn có thể xem thêm bài viết tiêu chảy cấp mùa nắng nóng để tìm hiểu các yếu tố nguy cơ và biện pháp phòng tránh.

Triệu chứng nhận biết tiêu chảy cấp

Dấu hiệu tiêu chảy cấp dễ gặp nhất là đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước. Kèm theo đó có thể xuất hiện những triệu chứng khác như:

• Đau bụng, đầy hơi
• Buồn nôn hoặc nôn mửa
• Sốt
• Phân lẫn máu hoặc chất nhầy
• Cảm giác muốn đi ngoài gấp

Khi nào tiêu chảy cấp cần nhập viện?

Tiêu chảy cấp thường diễn tiến nhẹ và tự khỏi sau vài ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể kéo dài, gây mất nước và rối loạn điện giải. Đây là một trong những biến chứng nguy hiểm khi bị tiêu chảy, đặc biệt đối với trẻ sơ sinh, người trên 65 tuổi, người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc suy dinh dưỡng. Hậu quả có thể dẫn đến suy thận, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, thậm chí tử vong.

Để phòng tránh biến chứng tiêu chảy cấp, người bệnh cần thăm khám ngay khi nhận thấy những biểu hiện như:

Đối với người lớn:

• Khát nước dữ dội
• Khô miệng, khô da
• Tiểu ít hoặc không tiểu
• Nước tiểu sẫm màu
• Tiêu ra máu hoặc nhầy máu
• Mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu
• Sụt cân nhanh chóng
• Sốt cao

Đối với trẻ nhỏ:

• Không bị ướt tã hơn 3 tiếng (trẻ sơ sinh)
• Không đi tiểu trong vòng 8 tiếng (trẻ mới biết đi)
• Không chảy nước mắt khi khóc (trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ)
• Khô miệng và lưỡi
• Sốt trên 39 độ C
• Dễ cáu gắt, quấy khóc
• Bụng, mắt hoặc má hóp lại

Chẩn đoán và điều trị tiêu chảy cấp tính

Hầu hết người mắc bệnh tiêu chảy cấp thường tự giới hạn. Tuy nhiên, các trường hợp các triệu chứng kéo dài và diễn tiến nặng, người bệnh cần thăm khám càng sớm càng tốt để được chẩn đoán và điều trị đúng cách.

1. Chẩn đoán tiêu chảy cấp

Trước tiên, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, thời điểm khởi phát, số lần đi ngoài, bệnh sử, lịch sử di chuyển và tiếp xúc, các thực phẩm sử dụng trước đó… Dựa trên kết quả thăm khám ban đầu, người bệnh có thể được chỉ định những phương pháp cận lâm sàng như:

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra công thức máu toàn phần, đo nồng độ chất điện giải, xét nghiệm chức năng thận… để đánh giá mức độ nghiêm trọng.
• Xét nghiệm phân: Tìm kiếm sự hiện diện của vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.
• Hình ảnh học: siêu âm bụng hoặc x-quang bụng đứng, thường được sử dụng khi nghi ngờ tình trạng tiêu chảy cấp có các nguyên nhân đặc biệt hoặc cần loại trừ các bệnh lý nguy hiểm.
• Xét nghiệm hơi thở hydro được chỉ định trong một số trường hợp đặc biệt, khi nghi ngờ không dung nạp lactose/fructose hoặc SIBO, thường là tiêu chảy kéo dài.
• Nội soi đường tiêu hóa: Đây không phải xét nghiệm thường quy trong tiêu chảy cấp và chỉ được chỉ định khi triệu chứng kéo dài, có máu trong phân hoặc nghi ngờ bệnh lý nghiêm trọng.

2. Điều trị tiêu chảy cấp

Những phương pháp điều trị tiêu chảy cấp có thể gồm:

• Bù nước và điện giải: Bổ sung nước và chất điện giải qua đường uống (ORS) hoặc đường tĩnh mạch đối với trường hợp nặng.
• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Ăn thực phẩm ít chất xơ có thể giúp phân cứng hơn. Người bệnh có thể tham khảo chế độ ăn BRAT gồm chuối, bánh mì nước, bột yến mạch, cơm trắng, sốt táo và súp. Hạn chế tiêu thụ thực phẩm dễ gây đầy hơi như đậu, bắp cải, sữa, các sản phẩm từ sữa, rượu bia, cà phê và đồ uống có ga.
• Thuốc: Tùy theo trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc tương ứng. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc thay đổi liều lượng khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ nhằm hạn chế tác dụng phụ. Những loại thuốc có thể được sử dụng gồm:
  • Thuốc kiểm soát triệu chứng: Thuốc điều trị triệu chứng tiêu chảy có thể được dùng để giảm số lần đi tiêu, giảm mất nước. Tuy nhiên, trong nhóm này cần lưu ý thuốc chống nhu động ruột như loperamide cần tránh hoặc hạn chế sử dụng ở người bị tiêu chảy ra máu hoặc sốt cao vì có thể làm trầm trọng tình trạng nhiễm trùng đường ruột.
  • Kháng sinh: Sử dụng kháng sinh thường xuyên ít được khuyến cáo đối với người trưởng thành bị tiêu chảy cấp phân lỏng không do vi trùng. Một số trường hợp có thể được chỉ định khi nghi ngờ nhiễm trùng như bệnh lỵ, nhiễm Campylobacter, nhiễm C. difficile, Salmonella, tiêu chảy du lịch… Những đối tượng có thể cân nhắc dùng kháng sinh sớm theo kinh nghiệm gồm người trên 65 tuổi, suy giảm miễn dịch, triệu chứng nặng hoặc có nguy cơ nhiễm trùng huyết.
  • Men vi sinh: Các vi khuẩn có lợi vào đường ruột, góp phần giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng, tăng tốc độ phục hồi của đường ruột.
• Điều trị bệnh lý tiềm ẩn: Trường hợp tiêu chảy cấp xảy ra do một bệnh lý nghiêm trọng hơn, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp để kiểm soát triệu chứng và đẩy lùi bệnh triệt để.

Cách phòng ngừa tiêu chảy cấp hiệu quả

Những biện pháp phòng tránh bệnh tiêu chảy cấp gồm:

• Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn hoặc chuẩn bị thức ăn.
• Uống vắc xin phòng rotavirus.
• Bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ thích hợp, ăn chín uống sôi.
• Tránh sử dụng thực phẩm sống, không rõ nguồn gốc, hết hạn hoặc có dấu hiệu ôi thiu.
• Không uống nước chưa qua xử lý, nước máy, sữa hoặc nước ép trái cây chưa tiệt trùng.
• Tìm hiểu thông tin về dịch bệnh hiện hành ở địa điểm chuẩn bị đi du lịch và chuẩn bị các loại thuốc cần thiết.

Nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài sang ngày thứ hai, bạn có thể xem thêm bài viết bị tiêu chảy liên tục 2 ngày để tìm hiểu nguyên nhân, cách xử trí và những dấu hiệu cần đi khám.

Khi các triệu chứng tiêu chảy cấp kéo dài, đi ngoài nhiều lần, nôn ói, sốt, đau bụng hoặc có dấu hiệu mất nước, người bệnh nên thăm khám sớm để được đánh giá nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh quy tụ đội ngũ bác sĩ Tiêu hóa, Nhi khoa, Cấp cứu cùng hệ thống xét nghiệm, chẩn đoán hỗ trợ phát hiện các bất thường liên quan, giúp người bệnh được tư vấn chăm sóc, bù nước và điều trị theo tình trạng cụ thể.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Tiêu chảy cấp thường diễn tiến nhẹ và có thể thuyên giảm sau vài ngày. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan và cần thăm khám ngay khi bệnh kéo dài kèm theo đau bụng dữ dội, khô miệng, tiểu ít hoặc không tiểu, sốt cao… Điều này giúp giảm nguy cơ tiêu chảy mất nước dẫn đến những biến chứng nguy hiểm, đe dọa tính mạng.