Vỡ lún cột sống là một dạng chấn thương nguy hiểm, có thể gây ra nhiều hệ lụy về sức khỏe và khả năng vận động nếu không kịp thời can thiệp. Người bệnh không nên chủ quan, bỏ qua các dấu hiệu liên quan đến tình trạng này. Vậy vỡ lún cột sống là gì? Nguyên nhân do đâu? Điều trị như thế nào?
Vỡ lún cột sống hay vỡ lún đốt sống (xẹp đốt sống) là tình trạng thân đốt sống bị nứt, vỡ hoặc xẹp lún xuống (các trường hợp thường gặp là vỡ cột sống L1 và vỡ lún đốt sống cổ). Đây là một dạng chấn thương nghiêm trọng, cần được điều trị sớm và tích cực để giúp người bệnh tối ưu khả năng phục hồi, cải thiện vận động. (1)
Có nhiều nguyên nhân có thể gây vỡ lún thân đốt sống. Các nguyên nhân có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc tác động đồng thời làm giảm sức bền của đốt sống và toàn bộ cột sống. Một số nguyên nhân thường gặp là:
Chủ yếu do xương bị suy yếu, đốt sống có thể bị gãy, lún xuống, mất đi chiều cao sinh lý bình thường dù người bệnh chỉ thực hiện các hoạt động cơ bản trong sinh hoạt. Dạng tổn thương này thường xảy ra ở mặt trước đốt sống, trong khi mặt sau vẫn bình thường, khiến thân đốt sống tạo thành một khối hình lăng trụ tam giác – một đầu mỏng, một đầu dày.
Tác động lực mạnh và đột ngột lên cột sống do tai nạn (ngã từ trên cao, va chạm giao thông, va chạm thể thao…) có thể khiến thân đốt sống bị vỡ lún ở cả mặt trước và mặt sau. Nguy hiểm hơn là các mảnh vỡ xương do chấn thương có thể ảnh hưởng đến tủy sống và dây thần kinh, gây rối loạn đại tiểu tiện hoặc mất khả năng vận động.
Một số bệnh lý có thể làm suy yếu chức năng xương, chẳng hạn như loãng xương, khối u di căn, bệnh liên quan tủy sống hoặc dây thần kinh… Khi không điều trị kịp thời các bệnh lý kể trên, khả năng chịu lực của xương sẽ giảm dần theo thời gian, có thể dẫn đến biến chứng vỡ lún ở bất kỳ đốt sống nào của cột sống, ngay cả khi không có chấn thương hoặc lực tác động.
Do có nhiều nguyên nhân có thể gây vỡ lún cột sống, nên người bệnh cần đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám, chẩn đoán nguyên nhân chính xác. Người bệnh không nên chủ quan trước những dấu hiệu sức khỏe bất thường, đặc biệt là khi có dấu hiệu gợi ý tình trạng gãy lún đốt sống.
Dấu hiệu vỡ lún cột sống hay xẹp đốt sống có thể thay đổi tùy theo nguyên nhân gây bệnh, thường gặp là:
Tình trạng mất chiều cao có thể gặp ở khoảng 2/3 trường hợp mắc bệnh xẹp lún cột sống do loãng xương, còn các dấu hiệu khác thường không điển hình, dễ bị nhầm lẫn với một số dạng tổn thương khác ở cột sống. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thăm khám đúng lúc và điều trị đúng bệnh, góp phần phòng ngừa các biến chứng có thể xảy ra.
Nếu không can thiệp kịp thời hoặc can thiệp không đúng cách, người bệnh vỡ lún đốt sống có thể đối mặt với một số nguy cơ sau:
Cột sống bị vỡ lún không còn đủ khả năng nâng đỡ cơ thể, hệ quả là gây gù, cong vẹo cột sống, ảnh hưởng tư thế của người bệnh. Nguy hiểm hơn là đốt sống bị xẹp có thể chèn ép các cơ quan lân cận, khiến người bệnh bị đau dữ dội.
Biến chứng mất vững cột sống do vỡ lún thân đốt sống có thể ảnh hưởng khoảng 1/2 trường hợp mắc bệnh. Cột sống bao gồm nhiều đốt sống nối liền nhau, khi một hoặc nhiều đốt sống bị tổn thương, người bệnh sẽ gặp tình trạng đau, làm tăng nguy cơ thoái hóa và giảm chức năng cột sống.
Không chỉ nâng đỡ cơ thể, cột sống còn có vai trò bảo vệ các dây thần kinh và tủy sống. Vỡ lún cột sống có thể gây ảnh hưởng đến các cấu trúc này, tiềm ẩn nguy cơ chấn thương hoặc kích thích thần kinh. Triệu chứng điển hình là đau nhức, tê bì, đáng kể hơn là ảnh hưởng khả năng đi lại, khiến người bệnh không thể tự chủ trong sinh hoạt.
Sau bước tìm hiểu bệnh sử và đánh giá tổng quan, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện một số kỹ thuật hình ảnh để chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh. Các phương pháp chẩn đoán thường được áp dụng là:
Vỡ lún đốt sống là bệnh có thể điều trị, tuy nhiên, khó có thể khôi phục hoàn toàn trạng thái đốt sống sau tình trạng vỡ lún, do dây là dạng tổn thương cấu trúc. Mục tiêu điều trị là giúp người bệnh giảm đau, giảm biến chứng và hỗ trợ hồi phục chức năng. Tùy theo mức độ bệnh và thể trạng người bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp, thường bao gồm:
Người bệnh dùng thuốc giảm đau theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp với chế độ nghỉ ngơi hợp lý. Người bệnh có thể dùng thêm đệm lót khi nằm hoặc khi ngồi để hỗ trợ giảm tải áp lực lên cột sống, kiểm soát cơn đau.
Nghỉ ngơi trong thời gian điều trị vỡ lún cột sống không đồng nghĩa với việc không vận động. Người bệnh vẫn cần vận động hợp lý theo hướng dẫn của bác sĩ để hỗ trợ quá trình hồi phục, phòng ngừa nguy cơ đơ cứng các khớp, tiêu xương hay tàn tật. Người bệnh lưu ý vận động vừa sức, không vượt quá khả năng để tránh gây tổn thương thêm ở cột sống.
Người bệnh thực hiện các bài tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia. Khi thực hiện đúng cách, các bài tập có thể giúp người bệnh cải thiện khả năng vận động. Lưu ý, người bệnh chỉ tập phục hồi chức năng sau khi đơn đau đã được kiểm soát.
Là phương pháp điều trị vỡ lún cột sống mức nặng, có thể được bác sĩ chỉ định khi người bệnh không đáp ứng với điều trị bảo tồn hoặc có nguy cơ biến chứng cao. Tạo hình đốt sống được thực hiện bằng cách bơm xi măng sinh học vào đốt sống bị xẹp, qua đó giúp cải thiện độ vững cột sống.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, vỡ lún cột sống là dạng chấn thương cần được can thiệp sớm để có thể giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Người bệnh không nên chủ quan trước những dấu hiệu gợi ý tình trạng xẹp lún đốt sống, đặc biệt là sau chấn thương hoặc va chạm mạnh.
