Chọn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh làm nguồn ưu tiên trên Google tìm kiếm. Xem hướng dẫn.
Tiêu chảy sau phẫu thuật không chỉ gây mệt mỏi về thể chất mà còn khiến người bệnh lo lắng về khả năng hồi phục. Vậy tại sao sau phẫu thuật bị tiêu chảy? Làm thế nào ổn định lại hệ vi sinh đường ruột hậu phẫu?
Đi ngoài phân lỏng hoặc phân sống sau khi mổ là tình trạng khá thường gặp. Tùy thuộc vào loại hình phẫu thuật, phương pháp gây mê và cơ địa của mỗi cá nhân mà tần suất đi ngoài sẽ khác nhau.
Phần lớn được xem là phản ứng tạm thời của hệ tiêu hóa khi phải làm quen với các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hoặc sự thay đổi trong cấu trúc vận hành của các cơ quan nội tạng. Tuy nhiên, nếu không được nhận diện và xử trí đúng cách, tình trạng này có thể kéo dài, kéo dài thời gian hồi phục, gây kiệt sức cho người bệnh.
Các can thiệp ngoại khoa dù lợi ích lớn hơn nhưng vẫn có thể để lại một số ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, kết hợp với các yếu tố đi kèm có thể gây ra tình trạng sau phẫu thuật bị tiêu chảy:
Hội chứng nôn mửa thường gặp ở người bệnh sau phẫu thuật dạ dày hoặc thực quản. Khi một phần dạ dày bị cắt bỏ hoặc thay đổi cấu trúc, thức ăn di chuyển quá nhanh xuống ruột non khi chưa được nhào trộn kỹ. Điều này khiến ruột non bị “quá tải”, kéo theo nước từ mạch máu vào lòng ruột để hòa tan đường và chất dinh dưỡng, dẫn đến hiện tượng tiêu chảy sau khi ăn. (1)
Các phẫu thuật liên quan đến gan mật có thể làm thay đổi nồng độ axit mật trong đường ruột. Khi lượng axit mật dư thừa không được hấp thụ hết ở ruột non, chúng sẽ đi thẳng xuống đại tràng, gây kích ứng niêm mạc, tăng nhu động và gây ra tình trạng tiêu chảy do axit mật. (2)
Trong một số ít trường hợp, các vết sẹo sau mổ hoặc tình trạng viêm nhiễm có thể gây hẹp lòng ruột một phần. Tình trạng hẹp này đôi khi không gây tắc mà lại gây tiêu chảy, do dịch lỏng len lỏi qua khe hẹp trong khi các chất rắn bị giữ lại hoặc do sự tích tụ vi khuẩn tại vùng bị tắc nghẽn gây loạn khuẩn. (3)
Kháng sinh liều cao thường được chỉ định dùng sau phẫu thuật có tác dụng phòng ngừa nhiễm trùng nhưng cũng tiêu diệt cả vi khuẩn có lợi, gây mất cân bằng hệ vi sinh. Ngoài ra, thuốc giảm đau opioid hoặc thuốc gây mê cũng có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động của nhu động ruột, khiến hệ tiêu hóa “lúng túng” trong việc điều tiết phân, gây tiêu chảy sau phẫu thuật.
Sự căng thẳng của cuộc phẫu thuật cộng với hệ miễn dịch suy giảm có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridioides difficile (C. diff) phát triển mạnh, gây viêm đại tràng giả mạc với biểu hiện tiêu chảy nặng, phân có mùi hôi đặc trưng, kèm đau bụng. (4)
Nếu phẫu thuật cắt bỏ đi một phần ruột non hoặc đại tràng đồng nghĩa với việc diện tích bề mặt để hấp thụ nước và chất dinh dưỡng bị thu hẹp. Khi đó, cơ thể không giữ lại lượng nước cần thiết, dẫn đến tình trạng phân bị đẩy ra ngoài trong trạng thái lỏng.
Sau khi mổ, việc chuyển từ trạng thái nhịn ăn sang ăn lỏng hoặc ăn đặc quá nhanh có thể khiến đường ruột chưa kịp thích nghi. Việc nằm lâu một chỗ hoặc vận động quá sớm cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp điệu co bóp của nhu động ruột, gây ra tình trạng rối loạn đại tiện, trong đó có đi tiêu phân lỏng nước.
Sự lo lắng, sợ hãi trước khi lên bàn mổ kích hoạt trục não – ruột, giải phóng các hormone căng thẳng làm tăng tốc độ tiêu hóa, khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái đi ngoài phân lỏng ngay sau cuộc mổ.
Tiêu chảy sau phẫu thuật có thể xảy ra ở người bệnh sau mổ nội soi hay mổ hở. Trong đó, một số phẫu thuật ghi nhận tỷ lệ mắc các rối loạn tiêu hóa cao hơn trong thời gian hậu phẫu, chẳng hạn như:
Nếu tiêu chảy xuất hiện trong thời gian hồi phục sau mổ, bạn có thể xem thêm bài viết mổ ruột thừa xong bị tiêu chảy để biết những yếu tố có thể liên quan và dấu hiệu cần lưu ý.
Nếu tình trạng tiêu chảy diễn ra nhẹ nhàng trong 2 – 3 ngày đầu và thuyên giảm khi thay đổi chế độ ăn, thì có thể xem là phản ứng thích nghi của cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ nếu xuất hiện một trong các tình trạng sau:
Tiêu chảy không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe nguy hiểm như:
Nước là dung môi cho mọi phản ứng sinh hóa để chữa lành vết mổ. Mất nước khiến da khô, môi nứt nẻ và làm chậm quá trình vận chuyển dưỡng chất đến các mô đang bị tổn thương của người bệnh.
Khi thức ăn bị tống ra ngoài quá nhanh, cơ thể không kịp hấp thụ đạm, vitamin và khoáng chất. Điều này dẫn đến tình trạng sụt cân, yếu cơ và kéo dài thời gian phục hồi của người bệnh.
Sự mất mát, thiếu hụt các ion quan trọng như kali, natri, magie… do đào thải qua phân lỏng có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng như loạn nhịp tim, chuột rút, co thắt cơ hoặc gây tình trạng lú lẫn nếu người bệnh không được bù dịch kịp thời.
Thông thường, hệ tiêu hóa sẽ ổn định lại sau khoảng 1 đến 2 tuần khi thuốc gây mê hết tác dụng và hệ vi sinh đường ruột bắt đầu cân bằng trở lại. Tuy nhiên, sau các phẫu thuật cắt bỏ như cắt túi mật hay một phần ruột… cơ thể cần từ 3 – 6 tháng để hồi phục chức năng. Trong một số trường hợp ít gặp, người bệnh đối diện với tình trạng tiêu chảy kéo dài và cần sự hỗ trợ y tế dài hạn.
Cùng với việc tuân thủ theo dặn dò của bác sĩ, người bệnh cũng có thể tham khảo những cách đơn giản sau để cải thiện tình trạng tiêu chảy sau khi phẫu thuật:
Bổ sung lợi khuẩn giúp tái lập trật tự trong đường ruột, đặc biệt hữu ích sau khi trải qua một đợt điều trị kháng sinh kéo dài. Tuy nhiên, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ về loại men và liều lượng phù hợp với tình trạng vết mổ.
Gừng có đặc tính kháng viêm và làm dịu cơ trơn đường tiêu hóa, nhấm nháp một chút trà gừng ấm có thể giúp giảm cảm giác buồn nôn và ổn định nhu động ruột.
Bạc hà hỗ trợ giảm co thắt đại tràng và giảm đầy hơi. Tuy nhiên, nếu có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản, người bệnh sử dụng thận trọng, tránh gây thêm kích ứng.
Người bệnh nên uống nước lọc, nước bù điện giải (Oresol) từng ngụm nhỏ suốt cả ngày. Lưu ý tránh uống quá nhiều nước ngay trong bữa ăn để không làm loãng dịch vị, gây áp lực lên ruột non.
Thay vì 3 bữa chính, người bệnh nên chia thành 5-6 bữa ăn trong ngày. Nguyên tắc này giúp “giảm tải” cho hệ tiêu hóa, cho phép các cơ quan có đủ thời gian để xử lý từng lượng nhỏ thức ăn một cách triệt để nhất.
Việc nghỉ ngơi điều độ giúp cơ thể tập trung năng lượng cho quá trình phục hồi sức khỏe sau phẫu thuật. Người bệnh nên tránh vận động mạnh ngay sau khi ăn để máu tập trung dồn về hệ tiêu hóa giúp hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn.
Nếu các biện pháp thay đổi lối sống không mang lại hiệu quả sau vài tuần, người bệnh có thể cần đến các can thiệp chuyên sâu hơn, có thể bao gồm:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, tiêu chảy sau phẫu thuật là tình trạng không hiếm gặp và có thể kiểm soát nếu theo dõi sát và xử lý đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân, áp dụng chế độ dinh dưỡng khoa học và tuân thủ hướng dẫn, lịch hẹn tái khám của bác là chìa khóa giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi sau phẫu thuật.
