Vừa táo bón vừa tiêu chảy do nhiều nguyên nhân, có thể liên quan đến hệ tiêu hóa, lối sống hoặc các bệnh lý mắc phải. Người bệnh nên thăm khám để được chẩn đoán chính xác, từ đó có phương pháp điều trị phù hợp, an toàn và hạn chế biến chứng cũng như nguy cơ tái phát.
Tình trạng vừa táo bón vừa tiêu chảy có thể xảy ra ở một số người, nhất là những trường hợp bị rối loạn chức năng ruột. Nguyên nhân có thể đến từ:
Một số bệnh lý thường gặp như hội chứng ruột kích thích, viêm ruột, nhiễm trùng đường ruột, rối loạn tuyến giáp, đái tháo đường hay các bệnh lý thần kinh có thể gây ra tình trạng táo bón tiêu chảy. Những bất thường về cấu trúc ruột hoặc tình trạng giảm nhu động ruột cũng có thể dẫn đến rối loạn đại tiện kéo dài. [1]
Chế độ ăn ít chất xơ, uống không đủ nước, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn hoặc ăn uống không điều độ có thể gây táo bón. Ngược lại, tiêu thụ quá nhiều caffeine, rượu bia, thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc các loại thức ăn không dung nạp tốt có thể gây tiêu chảy. Ngoài ra, lối sống ít vận động, sinh hoạt không điều độ cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến rối loạn nhu động ruột.
Tình trạng thay đổi hormone trong thai kỳ, đặc biệt là sự gia tăng progesterone, có thể làm chậm nhu động ruột và gây táo bón. Đồng thời, những biến đổi nội tiết, thay đổi chế độ ăn, căng thẳng tâm lý hoặc sử dụng các loại vitamin và khoáng chất cho bà bầu cũng có thể dẫn đến tiêu chảy ở một số thai phụ. Một số trường hợp, rối loạn đại tiện có thể xuất phát từ tình trạng tăng dần áp lực tử cung.
Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến thói quen đi tiêu. Chẳng hạn như thuốc giảm đau, thuốc chống trầm cảm, viên bổ sung sắt, thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc canxi, và một số thuốc điều trị tăng huyết áp có thể gây táo bón. Một số thuốc kháng sinh, kháng acid chứa magie, thuốc điều trị đái tháo đường… lại có thể gây tiêu chảy do làm thay đổi nhu động ruột hoặc hệ vi khuẩn đường ruột. [2]
Sử dụng thuốc nhuận tràng không đúng cách hoặc kéo dài có thể làm rối loạn chức năng sinh lý của ruột. Lạm dụng thuốc nhuận tràng có thể gây phụ thuộc thuốc, khiến tình trạng táo bón nặng hơn về lâu dài, hoặc gây tiêu chảy kèm rối loạn điện giải. Ngừng thuốc đột ngột sau thời gian dài sử dụng cũng có thể dẫn đến táo bón hoặc rối loạn đại tiện.
Ngoài ra, tình trạng căng thẳng, lo âu, mất nước, không dung nạp thực phẩm, nhiễm trùng, hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt như ốm bệnh, đi du lịch… cũng có thể gây ra tình trạng vừa táo bón vừa tiêu chảy. Một số trường hợp có thể liên quan đến sự nhạy cảm chức năng của đường ruột.
Tiêu chảy và táo bón có thể biểu hiện với nhiều triệu chứng khác nhau, đôi khi đan xen hoặc xuất hiện luân phiên, đặc biệt trong các rối loạn chức năng đường ruột. Những dấu hiệu thường gặp bao gồm:
Những triệu chứng này có thể nhẹ và thoáng qua, nhưng cũng có thể kéo dài, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày nếu không được điều chỉnh và điều trị phù hợp.
Nếu tiêu chảy, táo bón kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc không được điều trị đúng cách, người bệnh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng:
Do đó, khi các rối loạn đại tiện kéo dài hoặc kèm theo dấu hiệu bất thường như sụt cân, thiếu máu, đau bụng dữ dội hay có máu trong phân, người bệnh nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Để xác định chính xác nguyên nhân gây tiêu chảy, táo bón hoặc tình trạng tiêu chảy – táo bón xen kẽ, bác sĩ cần kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán khác nhau:
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu nội soi đại tràng, chụp CT hoặc X-quang bụng để loại trừ các nguyên nhân thực thể như tắc ruột, viêm ruột, polyp hoặc khối u đại trực tràng.
Điều trị tình trạng tiêu chảy và táo bón xen kẽ cần dựa trên nguyên nhân cụ thể, mức độ nặng nhẹ của triệu chứng và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Mục tiêu điều trị là cải thiện triệu chứng, đồng thời phục hồi chức năng bình thường của đường ruột và phòng ngừa biến chứng:
Thụt tháo trực tràng có thể được chỉ định trong một số trường hợp táo bón nặng hoặc ứ đọng phân lâu ngày, gây cảm giác chướng bụng, đau bụng và thậm chí tiêu chảy nghịch lý (vừa tiêu chảy vừa táo bón). Phương pháp này giúp làm mềm và loại bỏ phần tích tụ trong đại tràng đoạn thấp, cải thiện tình trạng đi tiêu. Tuy nhiên, thụt tháo cần thực hiện theo chỉ định của bác sĩ, không nên lạm dụng để tránh rối loạn nhu động ruột hoặc tổn thương niêm mạc trực tràng.
Thuốc nhuận tràng có thể được chỉ định khi táo bón kéo dài không đáp ứng với các biện pháp điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn thuốc làm mềm phân, thuốc tăng khối lượng phân hoặc thuốc kích thích nhu động ruột. Người bệnh lưu ý cần sử dụng thuốc đúng liều lượng và thời gian theo chỉ định. Việc lạm dụng thuốc có thể khiến ruột phụ thuộc thuốc, làm tăng nặng tình trạng tiêu chảy – táo bón.
Phẫu thuật được bác sĩ chỉ định trong các trường hợp nặng, khi xuất hiện biến chứng nguy hiểm như viêm phúc mạc, thủng ruột, tắc ruột hoàn toàn hoặc tổn thương thực thể nghiêm trọng không thể điều trị bảo tồn. Mục tiêu nhằm loại bỏ nguyên nhân gây tắc nghẽn hoặc viêm nhiễm, ngăn các biến chứng nguy hiểm nặng nề. Sau phẫu thuật, người bệnh cần được theo dõi, thăm khám định kỳ, duy trì chức năng tiêu hóa ổn định.
Ngoài các phương pháp trên, người bệnh cũng cần điều chỉnh chế độ ăn uống, bổ sung đủ nước và chất điện giải, tăng cường vận động nhẹ nhàng và kiểm soát căng thẳng tâm lý để hỗ trợ điều trị hiệu quả. Ở những trường hợp rối loạn chức năng ruột, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng men vi sinh hoặc các thuốc điều hòa nhu động ruột để ổn định hoạt động tiêu hóa.
Để phòng ngừa tình trạng vừa táo bón vừa tiêu chảy, người bệnh cần tập trung vào các biện pháp ổn định chức năng đường ruột. Một số biện pháp phòng ngừa như sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Vừa táo bón vừa tiêu chảy là tình trạng rối loạn tiêu hóa phức tạp, có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Người bệnh nên thăm khám, điều trị sớm để kiểm soát triệu chứng hiệu quả, tránh tái phát và để lại biến chứng nghiêm trọng về sau.
