Đi ngoài ra nước liên tục có sao không? Cần làm gì để cầm?

Đi ngoài ra nước là vấn đề tiêu hóa phổ biến, có thể xuất hiện đột ngột, kéo dài vài giờ hoặc nhiều ngày, gây mệt mỏi và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Vậy, đi ngoài ra nước liên tục là bệnh gì? Cần làm gì khi đi ngoài toàn nước?

Đi ngoài ra nước là gì?

Đi ngoài ra nước (tiêu chảy) là tình trạng phân lỏng quá mức, chứa phần lớn là nước, tần số đi ngoài nhiều hơn 3 lần trong vòng 24 giờ. Đây là một dạng rối loạn tiêu hóa có thể bắt gặp ở mọi lứa tuổi, phản ánh quá trình hấp thu nước tại ruột bị suy giảm hoặc lượng dịch tiết ra trong lòng ruột tăng cao bất thường. Tùy theo thời gian kéo dài, tiêu chảy được chia thành ba dạng: cấp tính (dưới 14 ngày), kéo dài (từ 14–28 ngày) và mạn tính (trên 4 tuần).

Vì sao đi ngoài ra toàn nước?

Đi ngoài ra toàn nước có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm ngộ độc thực phẩm, viêm đại tràng cấp hoặc mạn tính, nhiễm ký sinh trùng gây bệnh, uống kháng sinh, dị ứng hay thậm chí là ung thư đại trực tràng (1). Cụ thể như sau:

1. Ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm là khi tiêu thụ thức ăn nhiễm vi khuẩn Salmonella, Clostridium hoặc tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), các độc tố từ vi khuẩn kích thích niêm mạc ruột tiết ra lượng lớn dịch. Quá trình này khiến ruột non không kịp tái hấp thu nước, dẫn đến đi ngoài ra nước với tần suất dày đặc, thường xuất hiện trong vòng 2-6 giờ sau khi ăn. Ngoài ra, tình trạng thường kèm theo nôn ói và đau quặn bụng.

2. Viêm đại tràng cấp hoặc mạn tính

Viêm đại tràng (colitis) xảy ra khi niêm mạc đại tràng bị tổn thương và sưng viêm, làm suy giảm khả năng hấp thu nước và chất dinh dưỡng tại vùng ruột già. Kết quả là phân không được cô đặc đúng mức, gây ra tình trạng đi ngoài ra nước kéo dài. Ở thể mạn tính, viêm đại tràng còn đi kèm phân có lẫn chất nhầy hoặc máu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống nếu không được điều trị đúng cách.

3. Nhiễm ký sinh trùng gây bệnh

Đi ngoài ra nước kèm mùi tanh thường do nhiễm ký sinh trùng. Các loại ký sinh trùng như Giardia lamblia (gây viêm ruột) hay Entamoeba histolytica (gây bệnh lỵ amip) xâm nhập vào cơ thể qua nguồn nước ô nhiễm hoặc thực phẩm chưa nấu chín. Sau khi bám vào thành ruột, chúng phá hủy lớp niêm mạc và gây rối loạn quá trình hấp thu dịch. Tình trạng đi ngoài ra nước do ký sinh trùng thường kéo dài dai dẳng nếu không được điều trị bằng thuốc đặc hiệu.

4. Uống kháng sinh

Kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, đồng thời cũng phá hủy hệ vi sinh có lợi trong đường ruột. Sự mất cân bằng này làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và tăng nhu động ruột, dẫn đến đi ngoài ra nước với phân lỏng, không thành khuôn. Đặc biệt, vi khuẩn Clostridioides difficile có thể phát triển quá mức khi lợi khuẩn bị suy giảm, gây viêm đại tràng giả mạc với triệu chứng tiêu chảy nặng.

5. Dị ứng

Một số người có cơ địa không dung nạp lactose (đường trong sữa), mắc bệnh celiac (không dung nạp gluten – một loại protein trong lúa mì) hoặc dị ứng với các loại protein từ hải sản, trứng… cũng dễ gặp tình trạng đi ngoài ra nước khi tiêu thụ thực phẩm không phù hợp. Cụ thể:

• Với người không dung nạp lactose: Thiếu hụt men tiêu hóa lactase khiến đường lactose không được tiêu hóa, gây tiêu chảy do áp lực thẩm thấu.
• Với người mắc bệnh celiac hoặc dị ứng hải sản: Hệ miễn dịch phản ứng quá mức và kích thích ruột tăng tiết dịch, gây đi ngoài ra nước ngay sau bữa ăn.

6. Ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng (colorectal cancer) gây tổn thương niêm mạc ruột già và trực tràng, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng hấp thu nước tại vùng này. Khối u phát triển còn kích thích ruột tăng tiết dịch nhầy, khiến tình trạng đi ngoài ra nước kéo dài kèm phân có lẫn máu hoặc chất nhầy bất thường. Ngoài dấu hiệu tiêu chảy, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng âm ỉ và thay đổi thói quen đại tiện là những dấu hiệu gợi ý ung thư cần được thăm khám sớm.

Không phải trường hợp đi ngoài phân nước nào cũng gây đau bụng rõ rệt. Bạn có thể xem thêm bài viết đi ngoài ra nước không đau bụng để tìm hiểu nguyên nhân và các dấu hiệu cần lưu ý.

Các triệu chứng kèm theo

Ngoài việc đi ngoài ra nước nhiều lần trong ngày, người gặp tình trạng này có thể gặp thêm một hoặc nhiều triệu chứng sau:

• Đau quặn bụng, chủ yếu ở vùng quanh rốn hoặc hạ vị.
• Buồn nôn hoặc nôn ói, đặc biệt khi nguyên nhân liên quan đến ngộ độc thực phẩm.
• Sốt nhẹ đến sốt cao, thường gặp trong trường hợp nhiễm khuẩn hoặc nhiễm ký sinh trùng.
• Chướng bụng, đầy hơi, sôi bụng liên tục.
• Mệt mỏi, uể oải do cơ thể mất nước và thiếu hụt điện giải.
• Khô miệng, khát nước, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.
• Phân có lẫn chất nhầy, bọt hoặc máu trong một số trường hợp viêm nhiễm nặng.

Khi sôi bụng xảy ra liên tục kèm tiêu chảy phân nước, người bệnh cần chú ý nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải. Bạn có thể xem thêm bài viết bụng sôi liên tục và đi ngoài ra nước để tìm hiểu nguyên nhân và cách xử trí phù hợp.

Đi ngoài ra nước liên tục ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?

Đi ngoài ra nước liên tục có thể gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, bao gồm mất nước và điện giải, tăng khả năng nhiễm trùng, suy dinh dưỡng và ảnh hưởng đến tâm lý. Cụ thể như sau:

1. Cơ thể mất nước và điện giải

Mỗi lần đi ngoài ra phân lỏng, cơ thể mất đi một lượng lớn nước cùng các chất điện giải thiết yếu như natri, kali và clorua. Khi lượng nước mất vượt quá khả năng bù đắp, tình trạng mất nước (dehydration) tiến triển nhanh chóng với biểu hiện khô môi, da nhăn, mạch nhanh, hạ huyết áp. Ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, mất nước nặng có thể dẫn đến co giật, suy thận cấp tính hoặc gây nguy hiểm đến tính mạng.

2. Tăng khả năng nhiễm trùng

Đi ngoài ra nước liên tục làm suy giảm hệ vi sinh đường ruột, phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của niêm mạc ruột. Khi lớp bảo vệ này yếu đi, vi khuẩn có hại dễ dàng xâm nhập và gây nhiễm trùng thứ phát tại đường tiêu hóa hoặc lan sang các cơ quan lân cận. Ngoài ra, tình trạng mất nước còn làm giảm hoạt động của hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh khác.

3. Suy dinh dưỡng

Đi ngoài ra nước kéo dài khiến thức ăn di chuyển quá nhanh qua đường ruột, rút ngắn thời gian tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất. Vì vậy, các vi chất quan trọng như sắt, kẽm, vitamin nhóm B và protein không được cơ thể tiếp nhận đầy đủ, dẫn đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng tích lũy theo thời gian. Hệ quả này đặc biệt nguy hiểm ở trẻ em vì ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển thể chất và trí tuệ.

4. Ảnh hưởng đến tâm lý

Tình trạng đi ngoài ra nước liên tục gây bất tiện lớn trong sinh hoạt, công việc và các hoạt động xã hội. Người gặp phải tình trạng này thường lo lắng, mất tự tin khi ra ngoài và ngại tham gia các sự kiện. Nếu kéo dài, căng thẳng (stress) tâm lý có thể tạo thành vòng xoắn tiêu cực, vì stress cũng là yếu tố kích thích nhu động ruột và góp phần làm tình trạng tiêu chảy trầm trọng hơn.

Để chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh cần làm gì?

Để chẩn đoán nguyên nhân gây đi ngoài ra nước, cần thực hiện các phương pháp thăm khám và xét nghiệm (nấu cần) tại cơ sở y tế. Các chỉ định có thể bao gồm:

• Khám lâm sàng và khai thác bệnh sử: Bác sĩ hỏi về thời điểm khởi phát, tần suất đi ngoài, đặc điểm phân, chế độ ăn uống gần đây và các loại thuốc đang sử dụng.
• Xét nghiệm phân: Mẫu phân được phân tích để phát hiện vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc máu ẩn, từ đó xác định tác nhân gây tiêu chảy.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá mức độ mất nước, rối loạn điện giải, tình trạng nhiễm trùng và chức năng gan, thận.
• Nội soi đại tràng: Bác sĩ đưa ống nội soi có gắn camera vào đại tràng để quan sát trực tiếp niêm mạc, phát hiện viêm loét hoặc khối u bất thường. Trong quá trình nội soi, nếu nghi ngờ tổn thương ác tính, bác sĩ có thể lấy mẫu mô (sinh thiết) để củng cố thêm chẩn đoán.

Các phương pháp xử trí khi gặp tình trạng đi ngoài toàn nước

Khi gặp tình trạng đi ngoài ra nước, việc xử trí đúng cách và kịp thời giúp giảm triệu chứng, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Tùy theo mức độ và nguyên nhân, có thể áp dụng các phương pháp sau:

• Bù nước và điện giải: Pha dung dịch Oresol (ORS) theo đúng tỷ lệ hướng dẫn trên bao bì, uống từng ngụm nhỏ sau mỗi lần đi ngoài để bù lại lượng nước và khoáng chất đã mất.
• Thuốc cầm tiêu chảy: Một số loại thuốc như loperamide có tác dụng làm chậm nhu động ruột, giảm tần suất đi ngoài ra nước. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần có chỉ định từ bác sĩ, tránh tự ý dùng khi nghi ngờ nhiễm khuẩn.
• Ăn các thực phẩm lỏng, dễ tiêu: Ưu tiên cháo loãng, súp, nước hầm xương hoặc cơm trắng mềm. Tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc chứa nhiều chất xơ thô vì có thể kích thích nhu động ruột.
• Nghỉ ngơi: Cơ thể đang trong quá trình mất nước và suy giảm năng lượng, vì vậy cần hạn chế hoạt động gắng sức để hệ miễn dịch tập trung phục hồi.
• Đến bệnh viện nếu tình trạng kéo dài: Trường hợp đi ngoài ra nước liên tục trên 48 giờ, kèm sốt cao, phân có máu hoặc dấu hiệu mất nước nặng (mắt trũng, da nhăn, tiểu rất ít), cần đến cơ sở y tế ngay để được truyền dịch và điều trị chuyên sâu.

Nên lưu ý gì để phòng tránh?

Để phòng tránh tình trạng đi ngoài ra nước, cần lưu ý xây dựng thói quen sinh hoạt và ăn uống lành mạnh. Các biện pháp cụ thể bao gồm:

• Rửa tay kỹ bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Ăn chín, uống sôi; không sử dụng thực phẩm ôi thiu, hết hạn hoặc không rõ nguồn gốc.
• Bảo quản thực phẩm đúng nhiệt độ, tách riêng đồ sống và đồ chín trong quá trình chế biến.
• Sử dụng nguồn nước sạch đã qua xử lý cho ăn uống và sinh hoạt.
• Không tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
• Xác định và tránh các thực phẩm gây dị ứng hoặc không dung nạp đối với cơ địa cá nhân.
• Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin phòng ngừa tiêu chảy, đặc biệt là vắc xin Rotavirus cho trẻ nhỏ. (2)

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Tóm lại, tình trạng đi ngoài ra nước tuy phổ biến nhưng không nên xem nhẹ, đặc biệt khi các triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Thay vì tự xử trí tại nhà trong thời gian dài, người bệnh nên sớm đến khám chuyên khoa tiêu hóa tại các cơ sở y tế uy tín để xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.