Stress gây tiêu chảy xảy ra khá phổ biến, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần. Lo lắng là bị tiêu chảy do đâu? Cách cải thiện tình trạng căng thẳng bị tiêu chảy?
Căng thẳng, stress có thể dẫn đến co thắt ruột, gây tiêu chảy. Điều này xảy ra do mối liên hệ giữa ruột và não, được gọi là trục não-ruột. Trục này kết nối hệ thần kinh trung ương với hệ thần kinh ruột (ENS), hoạt động như hệ thần kinh của ruột. ENS giúp điều chỉnh các quá trình trong đường tiêu hóa (GI), nhưng cũng ảnh hưởng đến cảm xúc, hành vi thông qua mối liên hệ với não bộ.
Khi căng thẳng, các chất truyền tin hóa học mang tín hiệu từ não đến ruột. Ruột đôi khi phản ứng với những tín hiệu này bằng các triệu chứng như tiêu chảy, táo bón, buồn nôn. Nếu bị căng thẳng mạn tính trong thời gian dài, có thể bị tiêu chảy mạn tính. Mối liên hệ này hoạt động theo cả hai chiều. Nếu có vấn đề về tiêu hóa, có thể gặp những triệu chứng tâm lý; điều này có thể làm trầm trọng thêm những triệu chứng tiêu hóa.
Nhiều người mắc cả chứng lo âu và hội chứng ruột kích thích (IBS). Ước tính 60% người mắc chứng trầm cảm, lo âu có những vấn đề về đường ruột mạn tính, ví dụ như IBS. Lo âu, căng thẳng có thể làm nghiêm trọng hơn các triệu chứng IBS (bao gồm cả tiêu chảy). Và việc phải ‘sống chung’ với IBS cũng có thể khiến các triệu chứng tâm trạng, cảm xúc trở nên nghiêm trọng hơn. [1]
Không phải tất cả những loại căng thẳng đều ảnh hưởng đến đường ruột theo cùng một cách. Những loại căng thẳng khác nhau, dù kéo dài, xảy ra đột ngột hay dữ dội về mặt cảm xúc, đều có thể tác động đến chức năng tiêu hóa, dẫn đến tiêu chảy.
Căng thẳng ngắn hạn, ví dụ như lo lắng trước kỳ thi, căng thẳng cảm xúc đột ngột… có thể kích hoạt những phản ứng tiêu hóa tức thì. Hormone gây căng thẳng tạm thời làm thay đổi nhu động ruột, thường gây ra những đợt tiêu chảy ngắn.
Stress, căng thẳng kéo dài do lo lắng thường trực, áp lực công việc hoặc những khó khăn cá nhân khiến phản ứng căng thẳng của cơ thể luôn hoạt động. Tiếp xúc với hormone gây căng thẳng kéo dài có thể góp phần dẫn đến những vấn đề tiêu hóa mạn tính, bao gồm hội chứng ruột kích thích (IBS) với triệu chứng chính là tiêu chảy.
Các cảm xúc mạnh như giận dữ, sợ hãi, buồn bã có thể làm rối loạn chức năng đường ruột. Ước tính có khoảng 40% người gặp các thay đổi về đường tiêu hóa khi bị căng thẳng cảm xúc dữ dội.
Tình trạng stress gây tiêu chảy có thể biểu hiện các triệu chứng như:
Mối liên hệ giữa não và ruột là mối quan hệ hai chiều. Sự rối loạn ở đường tiêu hóa cũng gửi các tín hiệu tương tự đến não, có thể dẫn đến những triệu chứng về sức khỏe tâm thần như:
Bất kỳ ai cũng có thể bị tiêu chảy do căng thẳng, nguy cơ mắc phải cao hơn ở những người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc viêm ruột (IBD). Cần lưu ý rằng, stress gây tiêu chảy không phải lúc nào cũng là biểu hiện bệnh lý, thường chỉ là phản ứng căng thẳng bình thường. [2]
Ngay cả khi không bị bệnh về đường tiêu hóa, chỉ căng thẳng tạm thời, vẫn có thể kích hoạt phản ứng ‘chiến đấu hoặc bỏ chạy’ – một phản ứng khẩn cấp gây ra sự thay đổi trong hệ thần kinh. Lúc này, cơ thể bắt đầu tập trung toàn bộ năng lượng vào việc ‘bỏ chạy hoặc chiến đấu’ với mối đe dọa giả định; trong các khoảnh khắc này, quá trình tiêu hóa trở thành ưu tiên rất thấp với cơ thể. Điều này có thể dẫn đến những triệu chứng đường tiêu hóa khác nhau, bao gồm tiêu chảy – tất cả là kết quả của phản ứng căng thẳng sinh lý tự động này.
Người gặp tình trạng stress gây tiêu chảy nên được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán, lập phác đồ chữa trị phù hợp. Bên cạnh việc áp dụng biện pháp giảm bớt các triệu chứng, để quản lý hiệu quả chứng tiêu chảy do căng thẳng, cần hình thành thói quen để ngăn ngừa nguy cơ tái phát trong tương lai. Cần áp dụng phương pháp toàn diện để giải quyết vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần. Những biện pháp chính có thể giúp quản lý tình trạng stress gây tiêu chảy bao gồm:
Tiêu chảy nghiêm trọng hoặc kéo dài có thể là dấu hiệu gợi ý những bệnh lý tiềm ẩn như hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc các chứng rối loạn tiêu hóa khác. Cần thăm khám với bác sĩ để được chẩn đoán chính xác, điều trị phù hợp, có thể bao gồm việc dùng thuốc (như thuốc chống tiêu chảy), áp dụng những phương pháp chữa trị nhắm mục tiêu để kiểm soát triệu chứng hiệu quả.
Việc kết hợp những kỹ thuật như hít thở sâu, yoga, thiền, liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) có thể giúp làm dịu hệ thần kinh, giảm độ nhạy cảm của ruột và góp phần ngăn ngừa những đợt bùng phát triệu chứng.
Một số loại thực phẩm có thể gây ra hoặc làm nghiêm trọng hơn tình trạng tiêu chảy. Nên tránh dùng rượu, caffeine, món nhiều dầu mỡ, chế phẩm từ sữa; bổ sung vào khẩu phần rau củ, trái cây giàu chất xơ, men vi sinh để có thể hỗ trợ hệ tiêu hóa mạnh khỏe, duy trì sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
Tiêu chảy có thể dẫn đến tình trạng mất nước và chất điện giải nhanh chóng, gây ra các triệu chứng như chóng mặt, yếu mệt. Uống nước, dung dịch bù nước đường uống, đồ uống giàu chất điện giải có thể giúp duy trì đủ nước, hỗ trợ cho chức năng toàn thân. Hãy uống tối thiểu 1 cốc nước mỗi khi bị tiêu chảy.
Khi dùng bữa, nên tập trung vào bữa ăn, không làm việc gì khác. Hãy ăn ở nơi yên tĩnh, không bị xao nhãng; chú ý đến mùi, hương vị, kết cấu của thức ăn; ăn khi đói chứ không phải ăn khi buồn chán; ăn chậm; hít thở sâu vài lần (bằng cơ hoành) giữa các miếng ăn trong suốt bữa ăn… Đây là các mẹo để thực hành việc ăn uống ‘chánh niệm’ – rèn luyện nhận thức trong lúc ăn, có thể giúp điều chỉnh tình trạng căng thẳng và triệu chứng tiêu hóa.
Cần đến cơ sở y tế thăm khám ngay khi gặp các dấu hiệu như:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, người gặp tình trạng stress gây tiêu chảy nên sớm được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán, lập phác đồ chữa trị phù hợp. Đặc biệt là khi các triệu chứng diễn biến nặng, kéo dài, gặp dấu hiệu bất thường… Người bệnh nên thăm khám tại cơ sở y tế uy tín, đơn cử như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
