Giảm cân bị hạ đường huyết là tình trạng nhiều người gặp phải khi áp dụng chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, nhịn hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột. Khi lượng glucose trong máu giảm xuống dưới mức bình thường, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, run tay, đổ mồ hôi, mệt mỏi, thậm chí ngất xỉu. Nếu không được xử lý kịp thời, có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt với những người đang giảm cân kết hợp luyện tập cường độ cao hoặc có bệnh nền. Bài viết sau, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh sẽ giúp độc giả nhận biết, phòng ngừa và kiểm soát tình trạng hạ đường huyết khi giảm cân.
Quá trình giảm cân bị hạ đường huyết thường liên quan đến việc cắt giảm lượng calo nạp vào cơ thể, thay đổi chế độ ăn uống (cắt giảm tinh bột hoặc chất béo) và tăng cường vận động thể chất. Tuy nhiên, nếu không thực hiện đúng cách, quá trình này có thể gây hạ đường huyết, cụ thể khi người giảm cân: (1)
Giảm cân bị hạ đường huyết có thể gây ra các triệu chứng như: chóng mặt, run rẩy, đói cồn cào, mệt mỏi, vã mồ hôi, thậm chí ngất xỉu hoặc co giật nếu nghiêm trọng (glucose dưới 3.0 mmol/l).
Một số loại thuốc giảm cân có thể gây hạ đường huyết, đặc biệt ở người có cơ địa nhạy cảm hoặc đang mắc bệnh lý nền như đái tháo đường. Thuốc giảm cân thường hoạt động theo các cơ chế như: ức chế cảm giác thèm ăn, tăng tiêu hao năng lượng, giảm hấp thu chất dinh dưỡng hoặc thay đổi chuyển hóa đường và chất béo. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến nồng độ glucose trong máu, đặc biệt khi người dùng ăn uống không đủ chất hoặc bỏ bữa, cắt giảm tinh bột quá mức. (2)
Ngoài ra, nguy cơ tăng lên khi thuốc giảm cân được kết hợp với thuốc điều trị đái tháo đường như insulin hoặc sulfonylurea. Do đó, việc sử dụng thuốc giảm cân cần được bác sĩ theo dõi kỹ lưỡng, đặc biệt nếu người bệnh đang có vấn đề về chuyển hóa, rối loạn ăn uống hoặc dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính.
Khi giảm cân không đúng cách như nhịn ăn, cắt tinh bột, vận động quá sức hoặc dùng thuốc giảm cân sai hướng dẫn… cơ thể có thể rơi vào tình trạng hạ đường huyết. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:
Nếu xuất hiện những dấu hiệu trên, người bệnh cần ngưng hoạt động ngay, bổ sung đường nhanh (như nước ngọt, mật ong, kẹo ngọt…) nếu còn tỉnh táo, nghỉ ngơi và theo dõi thêm. Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc ngày càng nặng, cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Chế độ giảm cân cho người có nguy cơ hạ đường huyết cần được xây dựng một cách khoa học để vừa đạt được mục tiêu về cân nặng, vừa đảm bảo an toàn cho sức khỏe. Nếu ăn kiêng không hợp lý hoặc tập luyện quá sức, nguy cơ có thể tăng cao, ảnh hưởng đến sức khoẻ và sinh hoạt hằng ngày, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Dưới đây là một số nguyên tắc giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả:
Chế độ ăn low-carb được chứng minh có hiệu quả trong việc hỗ trợ và kiểm soát giảm cân bị hạ đường huyết đặc biệt ở những người mắc đái tháo đường type 2. Tuy nhiên, việc áp dụng chế độ ăn rất ít tinh bột có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro, bao gồm hạ đường huyết, thiếu hụt vi chất dinh dưỡng, mệt mỏi và tăng mỡ xấu (cholesterol LDL) trong máu.
Vì vậy, với những người giảm cân bị hạ đường huyết, chế độ low-carb cần được điều chỉnh ở mức vừa phải, nghĩa là không loại bỏ hoàn toàn tinh bột mà thay vào đó ưu tiên các loại carbohydrate phức hợp, có chỉ số GI thấp như yến mạch, khoai lang luộc, đậu lăng, các loại rau củ… Đồng thời, chế độ ăn nên được cá nhân hóa và theo dõi bởi chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để đảm bảo an toàn. (3)
Giảm cân bị hạ đường huyết do nhịn ăn hoặc bỏ bữa, đặc biệt là khi đang ăn kiêng. Đối với người có nguy cơ, cần duy trì các bữa ăn đều đặn, cách nhau khoảng 3-4 giờ, giúp ổn định lượng glucose trong máu và hạn chế dao động đường trong máu đột ngột.
Trong đó, cần ăn đủ và cân bằng ở các bữa chính, mỗi bữa ăn chính nên bao gồm đầy đủ các nhóm chất: carbohydrate có GI thấp, protein chất lượng cao và chất béo lành mạnh (như dầu olive, quả bơ, các loại hạt). Việc ăn uống đầy đủ và cân bằng không chỉ giúp duy trì đường huyết ổn định mà còn hỗ trợ quá trình giảm cân diễn ra an toàn, bền vững.
Bên cạnh các bữa ăn chính, việc bổ sung các bữa ăn nhẹ cũng rất cần thiết. Các bữa ăn phụ nên được lên kế hoạch cách các bữa chính khoảng 2-3 tiếng, với lượng carbohydrate vừa đủ (khoảng 10-20g) mỗi lần.
Nên ưu tiên các loại thực phẩm có chỉ số GI thấp như sữa chua không đường, trái cây ít ngọt (táo, lê), bánh mì nguyên cám, … có thể kết hợp với một ít protein (phô mai, hạt chia, trứng luộc). Các nhóm thực phẩm này giúp ổn định lượng glucose giữa các bữa ăn, kiểm soát cảm giác đói và tránh tình trạng ăn quá nhiều vào bữa chính.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, các thực phẩm có chỉ số GI thấp không phù hợp để xử trí hạ đường huyết mà chỉ có tác dụng phòng ngừa và ổn định đường trong máu. Khi glucose từ 3.9 mmol/l trở xuống, cần bổ sung ngay carbohydrate hấp thu nhanh như: đường mía, mật ong, nước trái cây,…
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tình trạng hạ đường huyết khi giảm cân không chỉ ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát cân nặng mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe. Do đó, người có nguy cơ cần lựa chọn phương pháp giảm cân khoa học, ưu tiên chế độ ăn cân đối, không bỏ bữa và không cắt giảm tinh bột một cách cực đoan. Việc theo dõi sát tình trạng sức khỏe, kết hợp vận động hợp lý và nhận được sự tư vấn từ chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ sẽ giúp quá trình giảm cân diễn ra an toàn, hiệu quả và bền vững.
