Chỉ số đường huyết phản ánh nồng độ glucose trong máu, giúp đánh giá tình trạng chuyển hóa và phát hiện các bất thường liên quan đến bệnh tiểu đường. Vậy đường huyết là gì, chỉ số bình thường bao nhiêu và khi nào được xem là tăng hoặc hạ đường huyết? Cùng tìm hiểu những thông tin quan trọng trong bài viết sau.

Chỉ số đường huyết là giá trị thể hiện nồng độ glucose trong máu tại một thời điểm nhất định, thường được đo bằng đơn vị mg/dL hoặc mmol/L. Đường huyết (blood glucose hay glucose máu) là lượng glucose lưu thông trong máu. Đây là loại đường đóng vai trò cung cấp năng lượng quan trọng cho các tế bào, đặc biệt là tế bào não.
Sau khi ăn, carbohydrate trong thực phẩm được tiêu hóa thành các loại đường đơn, trong đó có glucose, rồi hấp thu vào máu. Ngoài ra, gan có khả năng dự trữ và giải phóng glucose để duy trì đường huyết giữa các bữa ăn. Nồng độ glucose trong máu được điều hòa chủ yếu bởi hai hormone insulin và glucagon. Trong đó, insulin giúp giảm đường huyết khi glucose tăng, còn glucagon kích thích gan giải phóng glucose khi đường huyết giảm, góp phần duy trì đường huyết ổn định.

Các chỉ số đường huyết trong cơ thể mà mỗi người, từ người bình thường không mắc bệnh và người bệnh tiểu đường cần nắm rõ:
>> Tham khảo: Bảng chỉ số đường huyết chuẩn theo từng độ tuổi

Ở người khỏe mạnh, chỉ số đường huyết bình thường thay đổi tùy theo thời điểm đo, đặc biệt là trước và sau bữa ăn. Các ngưỡng tham khảo bao gồm:
Đối với đường huyết ngẫu nhiên và trước khi đi ngủ, không có một ngưỡng bình thường cố định áp dụng cho tất cả mọi người. Kết quả cần được đánh giá dựa trên thời điểm đo, tình trạng sức khỏe và các xét nghiệm đường huyết liên quan.
Chỉ số đường huyết cơ thể không cố định mà có thể tăng vọt hoặc biến động do rất nhiều nguyên nhân trong sinh hoạt thường ngày như: tác dụng của thuốc, hiện tượng bình minh (Dawn phenomenon), chế độ ăn uống, sinh lý cơ thể và lối sống. Các trạng thái bất thường bao gồm:
Đường huyết cơ thể tăng cao (hyperglycemia) xảy ra khi nồng độ glucose trong máu vượt ngưỡng bình thường hoặc mục tiêu kiểm soát phù hợp. Khi xét nghiệm đường huyết lúc đói, mức 100–125 mg/dL (5,6–6,9 mmol/L) thuộc ngưỡng tiền tiểu đường, trong khi mức từ 126 mg/dL (7,0 mmol/L) trở lên đạt tiêu chuẩn chẩn đoán tiểu đường khi được xác nhận theo quy trình phù hợp.
Tình trạng tăng đường huyết có thể liên quan đến thiếu insulin, kháng insulin, tăng sản xuất glucose tại gan hoặc tác động của bệnh lý và một số thuốc. Nếu kéo dài, tăng đường huyết có thể gây tổn thương mạch máu, thần kinh và làm tăng nguy cơ biến chứng ở người mắc tiểu đường.
Hạ đường huyết (hypoglycemia) thường được xác định khi nồng độ glucose trong máu dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L) ở người mắc tiểu đường. Tình trạng này thường gặp ở người đang điều trị bằng insulin hoặc một số thuốc kích thích tiết insulin, có thể gây run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt hoặc lú lẫn. Hạ đường huyết cần được xử trí kịp thời; trường hợp nặng gây mất ý thức, co giật hoặc không thể tự điều trị cần được cấp cứu ngay. (3)
Dưới đây là một số cách để duy trì chỉ số đường huyết ở mức bình thường:
Để duy trì đường huyết của cơ thể, mỗi người cần hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung, tinh bột tinh chế và thực phẩm chế biến sẵn. Thay vào đó, ưu tiên sử dụng trái cây, rau quả, các loại đậu, protein nạc và chất béo không bão hòa. Việc lựa chọn thực phẩm chứa carbohydrate phức tạp (như ngũ cốc nguyên hạt) sẽ tạo nguồn năng lượng ổn định hơn và ít gây tăng đường trong máu đột biến.
>> Đọc thêm: Lượng đường trong máu cao nên kiêng gì, nên ăn gì?
Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cải thiện độ nhạy insulin, tăng khả năng sử dụng glucose của cơ và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Tùy loại hình, cường độ và thời gian vận động, mức đường huyết có thể giảm trong hoặc sau khi tập. Duy trì vận động kết hợp chế độ ăn cân bằng góp phần ổn định đường huyết và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2. (4)
Với những người có yếu tố nguy cơ như: thừa cân, tiền đái tháo đường, tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc người đã được chẩn đoán bệnh, việc theo dõi chỉ số glucose máu định kỳ có vai trò rất quan trọng. Tần suất xét nghiệm đường huyết cần được xác định dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ. Người có tiền tiểu đường thường cần kiểm tra hằng năm, trong khi người chưa có bất thường có thể được chỉ định xét nghiệm với khoảng cách dài hơn. Người mắc tiểu đường cần tuân thủ lịch theo dõi và tái khám do bác sĩ hướng dẫn. (5)
>> Tìm hiểu thêm: Hướng dẫn cách tính chỉ số đường huyết đơn giản

Phòng khám Kiểm soát cân nặng và Điều trị béo phì, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM triển khai phương pháp quản lý cân nặng đa mô thức, kết hợp tư vấn nội tiết, dinh dưỡng, vận động và can thiệp y khoa khi cần thiết. Việc xây dựng phác đồ cá thể hóa nhằm hỗ trợ kiểm soát cân nặng, cải thiện các yếu tố nguy cơ chuyển hóa và nâng cao sức khỏe lâu dài.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Chỉ số đường huyết phản ánh tình trạng chuyển hóa glucose và khả năng điều hòa đường trong máu của cơ thể. Việc hiểu rõ các ngưỡng đường trong máu bình thường, theo dõi định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh giúp phát hiện sớm những bất thường, giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường và các biến chứng liên quan. Nếu kết quả đo thường xuyên nằm ngoài ngưỡng khuyến nghị, người bệnh nên thăm khám để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn kiểm soát phù hợp.