Nhóm thuốc nào giúp kiểm soát đường huyết tốt và hiệu quả, được sử dụng phổ biến hiện nay đang là câu hỏi được nhiều người bệnh có chỉ số đường huyết cao quan tâm. Thuốc hạ đường huyết giúp kiểm soát nồng độ glucose trong máu, từ đó đưa chỉ số đường huyết về ngưỡng cân bằng, ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm đến tim mạch, tổn thương thần kinh, suy thận… Vậy có những nhóm thuốc hạ đường huyết nào? Cách sử dụng và tác dụng phụ có thể gặp phải ra sao?
Thuốc hạ đường huyết là thuốc giúp giảm nồng độ glucose máu trong điều trị bệnh tiểu đường, đặc biệt tiểu đường type 2. Có tác dụng giúp giảm glucose máu theo nhiều cơ chế khác nhau như kích thích tuyến tụy sản xuất insulin, tăng độ nhạy cảm với insulin hay ức chế hấp thụ glucose từ ruột, tăng bài tiết glucose qua thận. Các nhóm thuốc có thể được sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp tùy theo tình trạng bệnh. Người bệnh cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ về liều lượng, cách sử dụng thuốc để giúp hạ đường huyết, hạn chế tác dụng phụ.
Các nhóm thuốc hạ đường huyết phổ biến hiện nay gồm:
Insulin là hormone được sản xuất ở tuyến tụy, có tác dụng điều hòa glucose trong máu. Nếu các tế bào trong cơ thể không phản ứng hiệu quả với insulin (kháng insulin) khiến glucose không được hấp thu, làm tăng lượng glucose trong máu. Thuốc làm tăng độ nhạy cảm với insulin giúp tế bào phản ứng tốt hơn với insulin, glucose dễ đi vào tế bào để chuyển hóa hoặc dự trữ. Từ đó giảm lượng đường trong máu một cách bền vững.
Một số thuốc hạ đường huyết trong máu theo cơ chế tăng độ nhạy của hormone insulin:
Làm chậm hấp thu chất béo và glucose tại ruột còn được gọi là chất ức chế alpha glucosidase (α-Glucosidase). Nhóm thuốc này gồm 2 hoạt chất: acarbose và miglitol. (1)
Enzyme α-Glucosidase có trong ruột non, giúp phân cắt carbohydrate phức thành glucose đơn để hấp thu. Cơ chế của thuốc là ức chế enzym α-Glucosidase từ đó làm giảm phân giải carbohydrate trong chế độ ăn, carbohydrate được tiêu hóa và hấp thu chậm hơn, do đó làm giảm hấp thu glucose từ ruột.
Thuốc tác dụng hiệu quả ở bệnh nhân có chỉ số đường huyết lúc đói tăng nhẹ hoặc bệnh nhân bị tăng đường huyết sau ăn.
Tác dụng phụ thường gặp trên đường tiêu hóa của thuốc như gây đầy hơi, chướng bụng, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn
Là thuốc kích thích tế bào beta của tuyến tụy tiết insulin, từ đó giúp giảm nồng độ glucose trong máu. Những thuốc này phụ thuộc vào chức năng hoạt động của tuyến tụy.
Sử dụng thuốc tăng tiết insulin có hiệu quả giảm đường huyết nhanh, đặc biệt trong giai đoạn đầu của đái tháo đường type 2. Tuy nhiên nếu không sử dụng đúng cách thuốc có thể gây hạ đường huyết quá mức.
Một số loại thuốc hạ đường huyết trong nhóm tăng tiết insulin như: (2)
Gồm có gliclazide, glyburide, glipizide và glimepiride. Có tác dụng làm giảm glucose huyết tương bằng cách kích thích tiết insulin từ tế bào beta tuyến tụy và có thể cải thiện độ nhạy insulin ở gan và ngoại vi. Tất cả các thuốc nhóm này đều có nguy cơ gây hạ đường huyết quá mức, các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi cao > 65, sử dụng thuốc tác dụng kéo dài (đặc biệt là chlorpropamide, glyburide hoặc glipizide ), ăn uống và tập thể dục thất thường, và suy thận hoặc suy gan.
Gồm exenatide, liraglutide, lixisenatide. Có cấu trúc tương tự như thụ thể GLP-1, một peptit được tạo ra trong ruột non, giúp tăng cường tiết insulin phụ thuộc glucose và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Bên cạnh đó, thuốc giúp điều chỉnh sự thèm ăn bằng cách tăng cảm giác no và chán ăn, đồng thời giảm cảm giác đói và tiêu hóa thức ăn về sau, từ đó giúp giảm lượng thức ăn đưa vào cơ thể. Tác dụng phụ thường gặp nhất của thuốc chủ vận GLP-1 là trên đường tiêu hóa, đặc biệt là buồn nôn và nôn, thuốc cũng làm tăng nhẹ nguy cơ viêm tụy.
Gồm sitagliptin, vildagliptin, saxagliptin, linagliptin. Giúp GLP-1 không bị phá hủy, kéo dài tác dụng của nó, giúp giảm lượng đường trong máu.
Đại diện cho nhóm thuốc này là Dapagliflozin, Empagliflozin. Cơ chế hoạt động của thuốc là ức chế protein đồng vận chuyển natri-glucose 2 (SGLT2) ở ống lượn gần của thận, ngăn chặn sự tái hấp thu glucose vào máu, do đó dẫn đến tình trạng tăng thải trừ glucose qua đường niệu và làm giảm glucose huyết tương. Bên cạnh tác dụng liên quan đến giảm glucose máu, nhóm thuốc này còn giúp làm giảm tỷ lệ tử vong, các biến cố tim mạch bất lợi nghiêm trọng và nhập viện do suy tim ở những bệnh nhân có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao. Ngoài ra, thuốc ức chế SGLT-2 còn ngăn ngừa sự tiến triển của bệnh thận mạn tính ở bệnh nhân tiểu đường
Insulin là thuốc hạ đường huyết được sử dụng trong điều trị tiểu đường type 1 và tiểu đường type 2 hoặc cấp cứu do tăng đường huyết nhiễm toan ceton.
Nhiều người thắc mắc insulin có phải là thuốc hạ đường huyết nhanh nhất không? Dựa trên thời gian tác dụng, có các loại Insulin như sau: (3)
Bên cạnh các loại insulin đơn lẻ, người ta còn phối trộn giữa các loại insulin khác nhau để giảm thiểu số lần tiêm thuốc cho người bệnh. Điển hình nhất là sự kết hợp của 1 Insulin tác dụng nhanh hoặc ngắn + 1 Insulin tác dụng trung gian hoặc kéo dài. Thuốc sẽ có hai giai đoạn tác dụng: phần insulin nhanh chuyển hóa lượng đường trong bữa ăn, còn phần insulin kéo dài sẽ duy trì lượng insulin nền ổn định giữa các bữa ăn.
Để tránh tác dụng phụ, tăng hiệu quả điều trị, người bệnh nên tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng thuốc tiểu đường và những chỉ định cụ thể của bác sĩ.
Mỗi loại thuốc hạ đường huyết có thể có các tác dụng phụ khác nhau, một số triệu chứng có thể thuyên giảm sau khi cơ thể quen với thuốc. Một số tác dụng phụ thường gặp: (4)
Để giảm lượng đường trong máu tự nhiên, người bệnh nên kết hợp chế độ dinh dưỡng, tập luyện khoa học:
Khi dùng các nhóm thuốc hạ đường huyết, người bệnh cần lưu ý các chỉ định của bác sĩ về cách sử dụng thuốc, liều lượng, thời điểm uống và kiểm tra chỉ số đường huyết định kỳ.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là các nhóm thuốc hạ đường huyết được Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tổng hợp lại. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc giảm đường huyết phù hợp. Nếu có các dấu hiệu bất thường trong quá trình dùng thuốc, người bệnh cần thông báo ngay với bác sĩ chuyên khoa để xử lý hoặc điều chỉnh phác đồ phù hợp.
