Ảnh hưởng của hạ đường huyết khi đói kéo dài đến sức khỏe thế nào?

Hạ đường huyết khi đói không chỉ gây cảm giác mệt mỏi, run tay, chóng mặt mà còn có thể ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ, tim mạch và nhiều cơ quan quan trọng khác. Vậy tình trạng này do nguyên nhân nào? Cách sơ cứu và phòng ngừa ra sao?

Hiện tượng hạ đường huyết khi đói là gì?

Hạ đường huyết khi đói là tình trạng nồng độ glucose (đường) trong máu giảm xuống mức thấp bất thường sau khoảng thời gian không ăn uống (nhịn đói), thường xảy ra sau nhiều giờ không nạp thức ăn, ví dụ như qua đêm hoặc giữa các bữa ăn cách nhau quá lâu.

Thông thường, mức đường huyết lúc đói từ 70mg/dL hoặc 3,9mmol/L trở xuống là dấu hiệu cảnh báo hạ đường huyết. (1)

Hạ đường huyết khi đói thường do đâu?

Tụt đường huyết khi đói có thể xảy ra ở cả người không bệnh và người bệnh đái tháo đường, tuy nhiên nguyên nhân của mỗi nhóm thường khác nhau:

1. Đối với người không có bệnh tiểu đường

Hạ đường huyết khi đói thường liên quan đến nhịn ăn quá lâu, suy dinh dưỡng, uống rượu khi đói hoặc một số bệnh lý làm ảnh hưởng đến khả năng duy trì đường huyết của cơ thể như bệnh gan, bệnh thận, bệnh ở tụy, suy tuyến thượng thận, u tụy tiết insulin, ung thư… Trong những trường hợp này, cơ thể không thể giải phóng hoặc sản xuất đủ glucose để đáp ứng nhu cầu năng lượng khi không có thức ăn trong thời gian dài.

2. Đối với người bệnh đái tháo đường

Tình trạng này thường xảy ra ở người bệnh tiểu đường type 1, tiểu đường type 2 đang dùng insulin hoặc các loại thuốc hạ đường huyết nhưng bỏ bữa, ăn ít hơn bình thường, trì hoãn bữa ăn hoặc vận động nhiều mà không điều chỉnh thuốc phù hợp. Khi đó, lượng insulin trong cơ thể vẫn tiếp tục làm giảm đường huyết dù không có đủ glucose từ thức ăn, dẫn đến hạ đường huyết trong lúc đói.

Dấu hiệu nhận biết cơ thể bị hạ đường huyết lúc đói

Các biểu hiện tụt đường huyết khi đói có thể tiến triển từ nhẹ đến nặng tùy theo mức độ và thời gian kéo dài của tình trạng này:

• Dấu hiệu cảnh báo sớm:
  • Cảm giác đói cồn cào, thèm ăn đột ngột.
  • Run tay chân.
  • Đổ mồ hôi lạnh.
  • Tim đập nhanh, hồi hộp.
  • Chóng mặt, choáng váng.
  • Đau đầu.
  • Mệt mỏi.
  • Lo lắng, bồn chồn hoặc dễ cáu gắt.
  • Khó tập trung, giảm khả năng chú ý.
  • Tê hoặc ngứa ran quanh môi, đầu lưỡi.
• Dấu hiệu nặng:

Nếu đường huyết tiếp tục giảm mà không được xử trí, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng hơn:

• Lú lẫn, mất định hướng.

• Nói khó hoặc nói ngọng.

• Nhìn mờ, nhìn đôi.

• Mất phối hợp vận động, đi đứng loạng choạng.

• Buồn ngủ nhiều, khó đánh thức.

• Thay đổi hành vi bất thường hoặc kích động.

• Co giật.

• Mất ý thức hoặc hôn mê.

Hướng dẫn sơ cứu cấp tốc khi bị hạ đường huyết khi đói

Cách sơ cứu khi hạ đường huyết sẽ phụ thuộc vào mức độ tỉnh táo của người bệnh. (2)

• Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể ăn uống:
  • Ngừng ngay các hoạt động đang thực hiện và ngồi hoặc nằm nghỉ.
  • Ăn kẹo ngọt, uống nước ngọt, nước trái cây, mật ong pha nước…

Chờ khoảng 15 phút rồi kiểm tra lại đường huyết nếu có máy đo. Nếu đường huyết vẫn dưới 70mg/dL hoặc triệu chứng chưa cải thiện, tiếp tục ăn, uống các thực phẩm như trên. Sau khi triệu chứng giảm, nên ăn thêm bữa nhẹ với bánh mì, sữa… để hạn chế hạ đường huyết tái phát.

• Nếu người bệnh có dấu hiệu nặng như lú lẫn, không thể tự ăn uống, co giật, mất ý thức…:
  • Gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.
  • Đặt người bệnh nằm nghiêng để hạn chế sặc.
  • Không cố đổ nước, sữa, đường hoặc thức ăn vào miệng người đang lơ mơ hoặc bất tỉnh vì có thể gây sặc.

Biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết cho người hay bỏ bữa

Để phòng ngừa sụt giảm đường huyết khi đói, cần duy trì thói quen ăn uống đều đặn và chủ động chuẩn bị nguồn năng lượng dự phòng cho cơ thể. Riêng với người bệnh tiểu đường, không nên tự ý bỏ bữa sau khi đã dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, đồng thời cần theo dõi đường huyết thường xuyên và trao đổi với bác sĩ nếu thay đổi lịch sinh hoạt.

Một số lưu ý để giảm nguy cơ hạ đường huyết nói chung gồm:

• Không bỏ bữa, đặc biệt là bữa sáng.
• Ăn đúng giờ và duy trì khoảng cách hợp lý giữa các bữa ăn, tránh nhịn đói quá lâu.
• Chuẩn bị bữa phụ lành mạnh như sữa, sữa chua, trái cây, bánh mì nguyên cám hoặc các loại hạt.
• Ưu tiên ăn thực phẩm chứa carbohydrate phức tạp (tinh bột hấp thu chậm) như yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám… Kết hợp đầy đủ protein và chất béo lành mạnh trong bữa ăn.
• Tránh uống rượu, bia khi bụng đói.
• Mang theo thực phẩm hoặc đồ uống chứa đường hấp thu nhanh như kẹo glucose, nước trái cây hoặc bánh ngọt để sử dụng khi xuất hiện dấu hiệu hạ đường huyết.

Nếu các cơn hạ đường huyết tái diễn hoặc xuất hiện dấu hiệu nghiêm trọng, người bệnh nên khám với bác sĩ để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp, đặc biệt với người bệnh tiểu đường. Khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành, bác sĩ giàu kinh nghiệm, chuyên khám, điều trị các bệnh do rối loạn nội tiết tố và tiểu đường, đồng thời theo dõi, điều chỉnh phác đồ điều trị cá nhân hóa theo từng trường hợp nhằm kiểm soát bệnh hiệu quả, phòng ngừa các nguy cơ biến chứng, duy trì sức khỏe ổn định cho khách hàng.

Hạ đường huyết khi đói kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể. Do đó, mỗi người nên duy trì chế độ ăn uống điều độ, không bỏ bữa và theo dõi sức khỏe thường xuyên để phòng ngừa tình trạng này.