Vì sao cần xét nghiệm tiền tiểu đường? Khi nào nên thực hiện?

Tiền đái tháo đường thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng nên rất dễ bị bỏ qua. Việc thực hiện xét nghiệm tiền tiểu đường đúng thời điểm sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ và ngăn chặn bệnh tiến triển thành đái tháo đường type 2. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết về thời điểm và các phương pháp xét nghiệm tiền tiểu đường qua bài viết sau.

Xét nghiệm tiền tiểu đường là gì?

Xét nghiệm tiền tiểu đường là các phương pháp đo lường lượng đường trong máu, nhằm phát hiện tình trạng lượng đường cao hơn mức bình thường nhưng chưa đủ để chẩn đoán là bệnh đái tháo đường type 2. Thông qua các xét nghiệm máu tiền tiểu đường, bác sĩ sẽ đánh giá được khả năng chuyển hóa đường của cơ thể để đưa ra hướng can thiệp kịp thời. (1)

Vì sao cần xét nghiệm tiền tiểu đường?

Tiền đái tháo đường là giai đoạn cảnh báo sớm, khi lượng đường trong máu đã bắt đầu tăng cao nhưng cơ thể lại chưa xuất hiện các dấu hiệu rõ ràng. Nếu không chủ động tầm soát, tình trạng này sẽ âm thầm tàn phá hệ thống mạch máu, dẫn đến các tổn thương khó hồi phục ở tim mạch, thần kinh, thị lực và thận.

Thực hiện đánh giá từ sớm mang lại cơ hội ngăn chặn quá trình phát triển của các bệnh rối loạn chuyển hóa. Theo các chuyên gia nội tiết, nếu phát hiện sớm thông qua xét nghiệm, người bệnh hoàn toàn có thể đưa lượng đường huyết trở về mức bình thường chỉ bằng cách thay đổi chế độ dinh dưỡng, tăng cường vận động và giảm cân mà chưa cần dùng đến thuốc điều trị đặc hiệu. (2)

Khi nào nên xét nghiệm tiền tiểu đường?

Không phải ai cũng cần thực hiện kiểm tra này ngay lập tức. Tuy nhiên, bạn nên chủ động tầm soát nếu thuộc các nhóm nguy cơ cao sau đây:

• Người trưởng thành từ 45 tuổi trở lên.
• Người có chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 23 trở lên (đối với người châu Á), bị thừa cân hoặc béo bụng.
• Người có người thân trong gia đình (bố, mẹ, anh, chị, em ruột) mắc bệnh đái tháo đường type 2.
• Người có lối sống ít vận động, công việc tĩnh tại (ngồi nhiều).
• Phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc từng sinh con nặng trên 4kg.
• Phụ nữ có tiền sử mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
• Người đang bị tăng huyết áp hoặc có các chỉ số rối loạn mỡ máu (như HDL-C thấp, Triglyceride cao).
• Người có các biểu hiện kháng insulin rõ rệt trên da như hội chứng gai đen (các vùng da quanh cổ, nách sẫm màu, dày lên và sần sùi).

Các xét nghiệm chẩn đoán tiền tiểu đường

Bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc một vài loại xét nghiệm tiền đái tháo đường khác nhau tùy vào tình trạng sức khỏe cụ thể. Các phương pháp phổ biến bao gồm:

• Xét nghiệm đường huyết lúc đói (FPG): Đây là phương pháp phổ biến và đơn giản. Đo lượng đường glucose trong máu sau khi bạn đã nhịn ăn uống (chỉ được uống nước lọc) ít nhất 8 tiếng.
• Xét nghiệm HbA1c: Phương pháp này không yêu cầu nhịn ăn. Xét nghiệm giúp đo lường tỷ lệ huyết sắc tố bị đường hóa, phản ánh chính xác mức đường huyết trung bình của cơ thể trong vòng 2 – 3 tháng qua.
• Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT): Đây là xét nghiệm nhạy nhất, thường dùng để chẩn đoán chuyên sâu. Người bệnh sẽ được lấy máu lúc đói, sau đó uống một lượng nước đường có chứa 75g glucose và tiếp tục lấy máu đo đường huyết sau 2 giờ.

Ý nghĩa các chỉ số xét nghiệm

Mỗi phương pháp sẽ có một thang đo riêng để xác định xem bạn có đang mắc tiền đái tháo đường hay không. Dưới đây là ý nghĩa của chỉ số đường huyết tiền tiểu đường dựa trên các xét nghiệm tương ứng do Bộ Y tế quy định:

• Với chỉ số HbA1c: Mức bình thường là dưới 5.7%. Nếu kết quả HbA1c dao động từ 5.7% –  6.4%, bạn được chẩn đoán mắc tiền đái tháo đường. Kết quả từ 6.5% trở lên người bệnh có thể được kết luận tiểu đường type 2.
• Với chỉ số đường huyết lúc đói (FPG): Mức bình thường là dưới 100 mg/dL (5.6 mmol/L). Nếu kết quả dao động từ 100 mg/dL – 125 mg/dL (5.6 – 6.9 mmol/L), đây là dấu hiệu rối loạn đường huyết đói (một dạng của tiền đái tháo đường).
• Với nghiệm pháp dung nạp glucose (OGTT): Mức bình thường sau 2 giờ uống nước đường là dưới 140 mg/dL (7.8 mmol/L). Nếu kết quả dao động từ 140 mg/dL – 199 mg/dL (7.8 – 11.0 mmol/L), bạn bị rối loạn dung nạp glucose.

Quy trình thực hiện xét nghiệm tiền tiểu đường

Quy trình thực hiện xét nghiệm tiền tiểu đường thường diễn ra như sau:

1. Bước 1: Chuẩn bị trước khi xét nghiệm

Tùy thuộc vào loại xét nghiệm bác sĩ chỉ định mà bạn sẽ cần chuẩn bị khác nhau. Đối với xét nghiệm đường huyết lúc đói và nghiệm pháp dung nạp glucose, bạn cần nhịn ăn tối thiểu 8 tiếng (thường qua đêm) và chỉ được uống nước lọc. Đối với xét nghiệm HbA1c, bạn không cần nhịn ăn và có thể lấy máu vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày.

2. Bước 2: Lấy mẫu máu

Quá trình này diễn ra khá nhanh chóng và nhẹ nhàng. Kỹ thuật viên y tế sẽ sử dụng một kim tiêm vô trùng nhỏ để lấy một lượng máu vừa đủ từ tĩnh mạch ở cánh tay. Đối với nghiệm pháp dung nạp glucose, bạn sẽ được lấy máu tĩnh mạch nhiều lần (lúc đói và sau khi uống nước đường). Mẫu máu sau đó được cho vào ống nghiệm bảo quản chuẩn và đưa đến hệ thống máy sinh hóa để phân tích.

3. Bước 3: Đọc và nhận kết quả

Sau khi mẫu máu được phân tích, bác sĩ sẽ trực tiếp đọc kết quả, giải thích chi tiết ý nghĩa các chỉ số, mức độ rủi ro hiện tại và định hướng các bước can thiệp tiếp theo.

Khi có kết quả thì nên làm gì tiếp theo?

Việc cần làm sau khi nhận kết quả phụ thuộc hoàn toàn vào các chỉ số mà bác sĩ cung cấp. Nếu các chỉ số bình thường, bạn có thể yên tâm, tiếp tục duy trì lối sống khoa học và quay lại tầm soát định kỳ mỗi năm.

Nếu được chẩn đoán tiền đái tháo đường, bạn không nên quá hoang mang nhưng cũng tuyệt đối không được chủ quan. Bác sĩ sẽ thiết lập cho bạn một phác đồ điều chỉnh lối sống nghiêm ngặt, bao gồm:

• Chế độ dinh dưỡng: Cắt giảm tối đa đường tinh luyện, nước ngọt, tinh bột trắng và thực phẩm chế biến sẵn. Thay vào đó, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây ít ngọt và các loại đạm nạc.
• Tăng cường vận động: Dành ít nhất 150 phút mỗi tuần cho các hoạt động thể chất vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội để giúp cơ thể tiêu hao năng lượng, tăng độ nhạy của tế bào với insulin tự nhiên.
• Kiểm soát cân nặng: Nếu đang bị thừa cân, việc giảm từ 5% –  7% trọng lượng cơ thể sẽ làm giảm đáng kể nguy cơ bệnh tiến triển sang giai đoạn mạn tính.
• Theo dõi định kỳ: Người bệnh cần kiểm tra lại đường huyết, HbA1c sau 3 tháng hoặc theo đúng lịch hẹn của bác sĩ để đánh giá hiệu quả của việc thay đổi lối sống, từ đó có điều chỉnh phù hợp.

Tóm lại, phát hiện sớm thông qua xét nghiệm tiền tiểu đường là bước quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe hệ thống mạch máu, thần kinh và ngăn chặn những biến chứng không đáng có. Lối sống lành mạnh hoàn toàn có thể giúp bạn đưa chỉ số đường huyết về mức an toàn. Nếu bạn đang nằm trong nhóm nguy cơ cao hoặc cần tư vấn chuyên sâu về các chỉ số sức khỏe, hãy đến ngay khoa Nội Tổng hợp và Đơn vị Nội Tổng hợp, Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM để được thăm khám, đánh giá toàn diện và nhận phác đồ can thiệp phù hợp, hiệu quả nhất.