Bàn tay gió thổi trong viêm khớp dạng thấp đặc trưng bởi tình trạng các khớp ngón tay bị lệch và nghiêng sang một bên, làm ảnh hưởng khả năng cử động của bàn tay. Vậy cơ chế sinh bệnh là gì? Làm thế nào để điều trị và phòng ngừa?
Bàn tay gió thổi là một thuật ngữ để miêu tả tình trạng các khớp ngón tay bị biến dạng, cong vẹo, lệch sang cùng một phía (thường về phía ngón út), giống như bị gió thổi mạnh dạt qua một bên. Đây là biến chứng có thể gặp ở người mắc viêm khớp dạng thấp lâu năm nhưng không điều trị hoặc không kiểm soát tốt tình trạng bệnh. (1)
Bàn tay gió thổi trong viêm khớp dạng thấp khiến người bệnh gần như mất hoàn toàn khả năng cầm nắm do gân bị mòn, đứt/rách dây chằng hoặc trượt gân ngón tay. Nếu không can thiệp điều trị, người bệnh có thể phải đối mặt với nguy cơ tàn phế.
Cơ chế bệnh sinh của bàn tay gió thổi trong viêm khớp dạng thấp có liên quan đến tình trạng viêm và tổn thương các cấu trúc quanh khớp, đặc biệt là gân, dây chằng và bao hoạt dịch, dẫn đến biến dạng khớp.
Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn mạn tính, trong đó hệ thống miễn dịch tấn công nhầm vào các khớp của cơ thể, đặc biệt là bao hoạt dịch (synovium) gây viêm, làm dày bao hoạt dịch.
Viêm kéo dài khiến gân và dây chằng quanh khớp yếu đi, giãn ra, thậm chí đứt rách làm mất ổn định khớp, đặc biệt là ở khớp bàn ngón tay, gây ra tình trạng trật khớp, lệch khớp.
Cùng với sự phá hủy sụn và xương, các ngón tay bị biến dạng, cong vẹo, lệch trục và mất khả năng chịu lực.
Khi các ngón tay bị biến dạng, bàn tay có thể bị lệch nghiêng.
Tóm lại, đây là hậu quả của quá trình viêm và tổn thương khớp kéo dài, khiến khả năng vận động của bàn tay bị ảnh hưởng.
Biểu hiện điển hình là các ngón tay nghiêng trụ, lệch trục, cong vẹo. Thời gian mắc bệnh càng lâu, tình trạng cong vẹo và biến dạng các ngón tay càng nghiêm trọng.
Biến chứng có thể gây ra tình trạng sưng đau, cứng khớp, nhiều nhất là ở các khớp bàn tay, ngón tay. Cảm giác đau nhức có thể xuất hiện đột ngột hoặc đau âm ỉ rồi tăng dần, tùy trường hợp.
Ngoài đau, người bệnh còn bị sưng khớp, có cảm giác căng tức khó chịu quanh khớp ngón tay. Nhiều trường hợp người bệnh còn bị cứng khớp ngón tay, cử động khó khăn.
Ngoài ra, tình trạng khiến người bệnh hạn chế khả năng cầm nắm và vận động bàn tay, ngón tay. Một phần nguyên nhân do người bệnh đau, một phần khác do teo các cơ quanh khớp đi khiến bàn tay trở nên yếu hơn. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, người bệnh thậm chí mất hoàn toàn khả năng cầm nắm.
Nguyên nhân là do không điều trị và quản lý bệnh đúng cách. Theo thống kê, người mắc bệnh viêm khớp dạng thấp tiến triển có nguy cơ cao gặp phải biến chứng.
Về nguyên nhân gây ra bệnh viêm khớp dạng thấp, hiện các nhà nghiên cứu vẫn chưa đưa ra kết luận chính thức. Tuy nhiên, có một số yếu tố nguy cơ được cho là có liên quan đến sự hình thành bệnh lý này:
Giới tính: Viêm khớp dạng thấp thường gặp ở nữ giới, nguy cơ cao gấp 2-3 lần so với nam giới, chủ yếu ở phụ nữ từ 30 tuổi trở lên.
Di truyền: Nếu trong gia đình cùng huyết thống có người bị viêm khớp dạng thấp thì con cháu cũng có nguy cơ mắc bệnh.
Môi trường sống: Sống và làm việc ở nơi có nhiều khói bụi, ô nhiễm không khí, nhiều hóa chất, khói thuốc… có thể làm cho hệ miễn dịch bị rối loạn, tăng nguy cơ mắc bệnh.
Đây là biến chứng nguy hiểm và nghiêm trọng đối với người bệnh viêm khớp dạng thấp. Không chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ, tình trạng này còn làm suy giảm đáng kể khả năng cử động, cầm nắm, thực hiện các thao tác trong sinh hoạt hàng ngày. Nghiêm trọng hơn khi không được điều trị kịp thời và đúng cách, có thể dẫn đến tàn phế và khiến người bệnh mất hoàn toàn khả năng lao động.
Kiểm soát tốt tình trạng viêm khớp dạng thấp là cách làm chậm tiến triển của bệnh, cải thiện biến chứng. Người bệnh cần làm theo các chỉ định của bác sĩ, có thể bao gồm:
Vận động nhẹ nhàng, đặc biệt là ở bàn tay, ngón tay để tăng cường chức năng cơ bắp, giảm cảm giác đau, tê cứng khớp.
Chườm nóng/chườm lạnh quanh khớp bị đau để làm dịu cảm giác khó chịu và thư giãn các cơ.
Kiểm soát căng thẳng bằng các hoạt động lành mạnh như đọc sách, nghe nhạc, thiền định… có thể hỗ trợ kiểm soát cơn đau.
Xây dựng chế độ ăn uống khoa học, bổ sung các vi chất cần thiết cho cơ thể để giúp kiểm soát tiến trình viêm, tái tạo sụn khớp và xương dưới sụn, làm chậm diễn tiến của bệnh.
Trong điều trị viêm khớp dạng thấp nói chung và biến chứng bàn tay gió thổi nói riêng, bác sĩ có thể kê một số loại thuốc sau (tùy vào mức độ bệnh):
Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) giúp giảm đau, giảm viêm
Thuốc corticosteroid giúp giảm nhanh các triệu chứng bệnh
Thuốc chống thấp thay đổi diễn tiến bệnh (DMARD) hỗ trợ làm chậm tiến triển của bệnh viêm khớp dạng thấp, bảo vệ các khớp
Người bệnh dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, đúng liều và đúng lượng.
Nẹp cố định khớp là một trong những phương pháp giúp người bệnh giảm đau, cải thiện chức năng bàn tay khi gặp biến chứng. Khi nẹp, các ngón tay được giữ ở vị trí cố định, hạn chế chuyển động bất thường và có thể ngăn biến dạng nặng hơn.
Massage, xoa bóp ngón tay giúp tăng cường lưu thông máu, thư giãn các cơ, gân và khớp, hỗ trợ giảm tình trạng cứng khớp. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi massage để được tư vấn về cách thức an toàn. Thao tác massage cần được thực hiện nhẹ nhàng để tránh gây đau thêm ở các khớp.
Vật lý trị liệu giúp người bệnh cải thiện phạm vi cử động, ngăn ngừa teo cơ. Tùy theo tình trạng của người bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng bài tập vật lý trị liệu phù hợp.
Phẫu thuật được xem là phương pháp điều trị sau cùng, bác sĩ cân nhắc thực hiện khi các cách điều trị bảo tồn không đạt hiệu quả sau 3-6 tháng áp dụng. Tùy vào từng mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ màng hoạt dịch, sửa chữa gân, cố định khớp hoặc thay khớp toàn phần để giúp người bệnh phục hồi chức năng của khớp, giảm đau và cải thiện chất lượng đời sống.
Để phòng ngừa biến chứng, điều quan trọng nhất là kiểm soát tốt tình trạng bệnh, bao gồm:
Thăm khám sớm và điều trị theo chỉ định của bác sĩ để làm chậm diễn tiến bệnh, giảm nguy cơ biến chứng.
Thường xuyên vận động để tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện khả năng vận động ở khớp.
Kiểm soát cân nặng để giảm tải áp lực lên các khớp.
Xây dựng chế độ ăn uống khoa học, bổ sung các thực phẩm giàu vitamin D, canxi, omega-3 để giúp giảm viêm và bảo vệ khớp.
Tránh hoạt động quá sức, kiểm soát căng thẳng để hạn chế nguy cơ mắc bệnh viêm khớp dạng thấp và biến chứng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bàn tay gió thổi là biến chứng nghiêm trọng trong viêm khớp dạng thấp, nên ngăn chặn từ sớm bằng cách kiểm soát bệnh hiệu quả. Nếu người bệnh viêm khớp dạng thấp nhận thấy bàn tay có dấu hiệu cong lệch, hãy đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám và chỉ định điều trị kịp thời.
