Biến dạng khớp là giai đoạn nghiêm trọng của tổn thương khớp, khi khớp bị viêm, thoái hóa hoặc chấn thương. Mức độ và số lượng khớp biến dạng cao ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe, khả năng vận động của người bệnh. Người bệnh cần điều trị sớm tình trạng biến dạng khớp để giảm đau, tăng cường chất lượng cuộc sống.
Biến dạng khớp là những thay đổi bất thường về cấu trúc, khả năng liên kết và chức năng của khớp. Có nhiều yếu tố gây biến dạng, bao gồm di truyền, chấn thương, sai tư thế hoặc bệnh lý ảnh hưởng đến khớp. (1)
Bất kỳ khớp nào trong cơ thể đều có nguy cơ bị biến dạng tuy nhiên có một số vị trí khớp nguy cơ bị biến dạng cao hơn do ảnh hưởng bởi mức độ vận động, chấn thương, bệnh lý. Triệu chứng ngoài nhìn thấy các khớp bị lệch so với bên còn lại hoặc lệch so với cấu trúc xương khớp bình thường còn kèm theo đau nhức, sưng tấy tại khớp, cứng khớp và hạn chế phạm vi chuyển động.
Tình trạng có thể trở nên nghiêm trọng với người lớn tuổi, người mắc bệnh lý xương khớp. Nếu không được chẩn đoán và can thiệp sớm, các khớp bị biến dạng có thể trở nên trầm trọng hơn, dẫn đến đau mạn tính, mất khả năng vận động, giảm chất lượng cuộc sống.
Thoái hóa khớp gây nên các cơn đau, sưng, cứng khớp, thậm chí biến dạng xương khớp nếu không được điều trị kịp thời. Các khớp bị tổn thương, sưng và to ra làm mất hình dạng ban đầu, dây chằng lỏng lẻo kèm theo mất xương, xuất hiện gai xương (hình thành do cơ chế bù trừ của xương) gây thay đổi cấu trúc xương.
Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn do hệ miễn dịch tấn công vào màng hoạt dịch khớp gây ra viêm khớp kéo dài. Bệnh ảnh hưởng đến các khớp, gây viêm, sưng khớp, tổn thương các thành phần của khớp như xương, dây chằng, gân, màng hoạt dịch khiến khớp bị biến dạng. Người bệnh có thể gặp các cơn đau mạn tính, cứng khớp kéo dài.
Biến dạng khớp trong viêm khớp dạng thấp thường gây biến dạng các khớp bàn ngón tay, cổ tay ít gặp hơn là khuỷu, bàn ngón chân, cổ chân.
Viêm khớp nhiễm khuẩn thường xảy ra cấp tính. Tùy thuộc vi khuẩn gây viêm khớp, bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng đau, sưng đỏ ở khớp, tràn dịch khớp, co cơ, hạn chế vận động ở một hoặc nhiều khớp. Nếu không được điều trị, khớp bị biến dạng, gây khó khăn trong sinh hoạt.
Cơ thể có cơ chế tự chữa lành những tổn thương ở xương hoặc gãy xương ở một mức độ nhất định. Nếu không được điều trị, xương không lành đúng cách, khớp có thể bị lệch trục, cong bất thường, cứng khớp do mô sẹo và mất cân bằng cơ quanh khớp, lâu dần khiến khớp bị biến dạng.
Gout là một trong những nguyên nhân gây biến dạng khớp. Các tinh thể urat tích tụ trong khớp, gây viêm và đau dữ dội. Nếu không kiểm soát các cơn đau do gout cấp, bệnh sẽ tiến triển thành gout mạn tính, khiến khớp sưng to, cứng và giảm độ linh hoạt của khớp.
Lupus ban đỏ là bệnh tự miễn, ảnh hưởng đến khớp, da và nhiều cơ quan trong cơ thể. Bệnh nhân mắc bệnh lupus ban đỏ nếu không được điều trị, có thể dẫn đến tình trạng khớp bị biến dạng. Lupus gây ra viêm khớp, dẫn đến đau khớp và viêm. Ở một số người, tình trạng này có thể gây biến dạng, đặc biệt là biến dạng ngón tay, gây co quắp, khó cầm nắm.
Một số bệnh lý bẩm sinh có thể gây biến dạng một hoặc nhiều khớp như: (2)
Bệnh cứng đa khớp bẩm sinh.
Hội chứng cứng khớp đa ổ.
Viêm khớp tự phát thiếu niên.
Bệnh xương thủy tinh.
Hội chứng Ehlers-Danlos.
Hội chứng Marfan.
Loạn sản xương hông bẩm sinh.
Loạn sản xương sụn.
Các khối u trong xương hoặc sụn có thể làm yếu và phá hủy cấu trúc xương khớp, gây đau dai dẳng, biến dạng xương khớp do sự phát triển bất thường của khối u. Người bệnh có nguy cơ gãy xương cao hơn ngay cả khi gặp chấn thương nhẹ.
Nhiễm trùng xương do vi khuẩn không được điều trị kịp thời có thể gây hoại tử xương và biến dạng khớp. Các khớp nhiễm trùng thường sưng đỏ, đau nhức, tổn thương nặng ở khớp dẫn đến biến dạng vĩnh viễn.
Khớp gối là một trong những khớp lớn và quan trọng nhất của cơ thể. Khớp gối chịu trách nhiệm nâng đỡ trọng lượng cơ thể và thực hiện nhiều hoạt động như đi, đứng, chạy, nhảy. Do có cấu trúc phức tạp, khi gặp chấn thương như gãy xương, đứt dây chằng, rách sụn chêm có thể làm mất độ ổn định của khớp dẫn đến lệch trục.
Khớp gối bị biến dạng có thể vẹo ngoài (chân chữ X), vẹo trong (chân vòng kiềng) hoặc gối quá ưỡn.
Khớp ngón tay dễ bị biến dạng do chứa nhiều khớp nhỏ và thường xuyên phải hoạt động. Một số biến dạng khớp bàn tay, ngón tay phổ biến gồm:
Biến dạng thùa khuyết: Khớp ngón giữa bị gập vào hướng lòng bàn tay, đầu ngón tay bị cong ngược ra ngoài.
Biến dạng cổ thiên nga: Khớp ngón đốt gần (khớp gần lòng bàn tay) duỗi quá mức, khớp ngón đốt xa (khớp ở đầu ngón tay) gập lại.
Biến dạng Hitchhiker’s thumb (ngón cái xin đi nhờ xe): Hay còn gọi là ngón cái mỏ vịt khiến phần gốc ngón cái bị cong và phần trên của ngón cái kéo dài.
Ngón tay búa (ngón tay Mallet): khớp liên đốt xa có hình dạng của cái bồ hoặc cái búa do đứt gân cơ duỗi xa.
Biến dạng trôi xương trụ: Lệch xương trụ khiến các ngón tay cong về phía ngón út (xương trụ) và sưng ngón tay.
Hạt Bouchard: Xuất hiện sự phì đại của xương hoặc gai xương ở khớp ngón gần của bàn tay.
Hạt Heberden: Xuất hiện các gai xương ở khớp ngón xa của bàn tay khiến ngón tay bị phình to ở đầu ngón.
Khớp vai có thể bị biến dạng do trật khớp vai, gãy xương, chấn thương, trật khớp xương ức đòn hoặc dị tật bẩm sinh. Những cơn đau và tổn thương ở đầu xương hoặc ổ chảo ở xương bả vai kéo dài làm giảm biên độ vận động của vai, cứng khớp vai.
Khớp háng giúp kết nối xương đùi và xương chậu, chịu trọng lượng lớn của cơ thể và đảm bảo tính linh hoạt cho khớp. Cấu trúc khớp háng gồm chỏm xương đùi, ổ cối, sụn khớp, dây chằng, gân cơ. Khi cấu trúc này bị tổn thương kéo dài có thể dẫn đến hoại tử chỏm xương đùi, khớp sụt lún, mất cân đối khớp, gây đau và ảnh hưởng đến khả năng vận động.
Biến dạng bàn chân, ngón chân cũng phổ biến. Nguyên nhân có thể do bệnh viêm khớp dạng thấp hoặc chấn thương, di truyền. Một số biến dạng khớp ngón chân như:
Bàn chân bẹt: Đặc trưng bởi tình trạng khi đứng trên mặt phẳng, người bị bàn chân bẹt không có vòm chân.
Bệnh Bunion: Là một loại viêm khớp gây biến dạng ngón chân cái khiến ngón chân khoằm, vẹo vào trong.
Ngón chân búa: Khớp ở ngón chân thứ hai uốn cong thành hình búa.
Ngón chân vuốt: Phần đầu và giữa của khớp ngón chân uốn cong xuống dưới giống như móng vuốt trong khi phần gốc uốn cong lên trên.
Ngón chân Mallet: Đầu ngón chân gập xuống bất thường.
Nếu nghi ngờ hoặc phát hiện tình trạng này, cần xác định đúng nguyên nhân gây bệnh để có hướng điều trị hiệu quả. Các phương pháp chẩn đoán tình trạng biến dạng xương khớp như:
Hỏi tiền sử bệnh: Bác sĩ sẽ hỏi về các chấn thương trước đây, bệnh lý gia đình, tình trạng viêm khớp hoặc thói quen sinh hoạt.
Khám lâm sàng: Bao gồm kiểm tra dáng đi, khả năng co duỗi xác định sự liên kết của các tổ chức trong khớp, mức độ sưng đau, phạm vi chuyển động và phát hiện các dấu hiệu bất thường.
Chẩn đoán hình ảnh: Bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang, MRI hoặc CT Scan để quan sát cấu trúc xương và phát hiện tổn thương khớp.
Xét nghiệm máu: Trong trường hợp nghi ngờ do viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể xét nghiệm máu để kiểm tra dấu hiệu viêm.
Điều trị biến dạng khớp phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ biến dạng, mức đổ ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc tình trạng sức khỏe của người bệnh. Người bệnh nên đến các chuyên khoa cơ xương khớp, chấn thương chỉnh hình để thăm khám và điều trị. Một số phương pháp điều trị như:
Thuốc chống viêm giảm đau không steroid (NSAIDs): Giảm đau và giảm viêm.
Thuốc DMARD: Làm chậm hoặc ngăn chặn hệ thống miễn dịch tấn công vào khớp.
Corticosteroid: Giảm đau tạm thời tình trạng viêm khớp nặng.
Vật lý trị liệu nhằm mục đích cải thiện tính linh hoạt của khớp, tăng cường cơ bắp và tăng phạm vi vận động.
Một số bài tập tăng cường khả năng vận động: Bài tập kéo giãn, tăng cường sức mạnh cơ hoặc bài tập cải thiện phạm vi chuyển động.
Liệu pháp nhiệt để giãn cơ, giảm đau và tăng tuần hoàn máu. Liệu pháp lạnh để giảm sưng, viêm.
Sử dụng thiết bị hỗ trợ như nẹp, băng thun hoặc giày chỉnh hình để nắn chỉnh vị trí của khớp và hỗ trợ đi lại.
Thủy trị liệu: nước giúp giảm áp lực lên khớp, giúp người bệnh tập luyện dễ dàng hơn.
Xung điện: Dùng dòng điện nhẹ để kích thích cơ, giảm đau và cải thiện chức năng vận động.
Lưu ý: Người bệnh nên thăm khám để được bác sĩ đưa ra các lựa chọn vật lý trị liệu phù hợp tình trạng bệnh và sức khỏe.
Các bệnh lý đặc thù do thói quen vận động hoặc nghề nghiệp gây nên có thể cần đến các nhà trị liệu nghề nghiệp. Họ sẽ đưa ra hướng dẫn điều chỉnh các hoạt động hằng ngày để giảm căng thẳng cho khớp hoặc có thể đề xuất các thiết bị hỗ trợ.
Trong trường hợp không thể can thiệp sớm hoặc các phương pháp điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật để phục hồi chức năng khớp như:
Nội soi khớp: Phẫu thuật ít xâm lấn để phục hồi tổn thương khớp do biến dạng khớp gây nên.
Thay khớp: Được áp dụng khi khớp tổn thương nghiêm trọng không thể phục hồi.
Các kỹ thuật nội soi khớp, thay khớp cụ thể phụ thuộc vào cơ sở y tế, tay nghề của bác sĩ.
Khoa Chấn thương Chỉnh hình BVĐK Tâm Anh Hà Nội được trang bị hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại giúp bác sĩ phát hiện và chẩn đoán chính xác tổn thương khớp, điều trị kịp thời để ngăn ngừa biến chứng. Phòng mổ thay khớp Hybrid hiện đại với Robot Artis Pheno tiên tiến hỗ trợ bác sĩ thực hiện ca mổ với hiệu quả tốt hơn.
Đội ngũ chuyên gia bác sĩ chuyên môn cao, làm chủ nhiều kỹ thuật nội soi khớp, thay khớp gối an toàn, ít biến chứng như đường mổ phía trước ngoài ABMS, đường mổ SuperPATH, Anterior Path… kết hợp công nghệ cao trong mổ thay khớp và phục hồi chức năng. Người bệnh có thể đi lại sau 1-2 ngày, co duỗi như khớp tự nhiên.
Để phòng ngừa biến dạng xương khớp tiến triển nặng hoặc ngăn ngừa nguy cơ, bạn nên kết hợp nhiều biện pháp bao gồm:
Duy trì cân nặng phù hợp để giảm áp lực lên khớp.
Tập thể dục đúng tư thế tăng cường sức mạnh xương khớp và khả năng vận động của khớp.
Chế độ ăn uống khoa học, bổ sung vitamin D, canxi, omega-3 trong chế độ ăn giúp xương chắc khỏe và tránh các thực phẩm gây hại cho xương khớp.
Khởi động kỹ trước khi tập luyện và tránh các động tác có nguy cơ chấn thương cao.
Kiểm soát các bệnh lý nền như viêm khớp, viêm khớp dạng thấp, loãng xương…
Khám sức khỏe xương khớp định kỳ để phát hiện và điều trị sớm tổn thương khớp.
Biến dạng khớp không chỉ gây khó chịu, đau nhức cho người bệnh, ảnh hưởng đến sinh hoạt, vận động thường ngày và còn khiến mất thẩm mỹ của cơ thể. Bạn nên chủ động thăm khám và điều trị khi có dấu hiệu đau nhức xương khớp kéo dài, sưng nóng, đỏ ở các khớp, đi lại khó khăn hoặc những bất thường khi vận động.
