Ung thư đường mật thường tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu nên có thể được phát hiện khi khối u đã xâm lấn hoặc gây tắc nghẽn đường mật. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến tiên lượng sống. Vậy đâu là nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị hiện nay? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết.
Ung thư đường mật là tình trạng các tế bào trong hệ thống ống dẫn mật tăng sinh bất thường, mất khả năng kiểm soát và hình thành khối u ác tính. Khối u có thể xâm lấn các mô lân cận, mạch máu, hạch bạch huyết hoặc di căn đến những cơ quan khác.
Đường mật là hệ thống ống dẫn vận chuyển dịch mật do gan sản xuất đến tá tràng, giúp tiêu hóa và hấp thu chất béo. Hệ thống này gồm các ống mật nhỏ trong gan, ống gan phải, ống gan trái, ống gan chung và ống mật chủ.
Ung thư có thể xuất hiện tại bất kỳ vị trí nào của hệ thống đường mật. Khi khối u phát triển, nó có thể gây hẹp hoặc tắc ống mật, khiến dịch mật ứ đọng trong gan. Đây là nguyên nhân dẫn đến các triệu chứng đặc trưng như vàng da, vàng mắt, ngứa da, nước tiểu sẫm màu và phân bạc màu.
Phần lớn ung thư đường mật thuộc loại ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma). Đây là bệnh khác với ung thư tế bào gan và ung thư túi mật, mặc dù các bệnh có thể xuất hiện tại những vị trí giải phẫu gần nhau. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), ung thư đường mật được phân loại dựa trên vị trí giải phẫu, đặc điểm khối u và khả năng phẫu thuật, vì những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến phương pháp điều trị.
Ung thư đường mật được phân loại dựa vào vị trí khởi phát của khối u trong hệ thống ống dẫn mật. Thường có ba vị trí chính mà loại ung thư này có thể phát triển. Cụ thể các vị trí như sau:
Ung thư đường mật trong gan là loại ung thư xảy ra bên trong gan, nơi có các nhánh nhỏ của ống mật. Dạng này chiếm khoảng 10-20% tổng số ca bênh. Tiên lượng sống của ung thư đường mật trong gan thường kém nhưng nếu phát hiện sớm bệnh nhân có thể được điều trị hiệu quả.
Ung thư đường mật rốn gan còn được gọi là ung thư Klatskin, đây là loại phổ biến nhất chiếm khoảng 50-60% tổng số ca bệnh. Loại ung thư này xảy ra ở vị trí hợp lưu của ống gan trái và ống gan phải, khu vực gọi là rốn gan. Khối u tại đây có thể gây tắc nghẽn dòng chảy của mật từ gan xuống ruột. Do cấu trúc giải phẫu phức tạp tại rốn gan, việc phẫu thuật điều trị thường gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi bác sĩ chuyên sâu về gan mật.
Ung thư ống mật xa xuất hiện ở đoạn dưới của ống mật chủ, gần với đầu tụy và ruột non. Loại ung thư này chiếm khoảng 20-30% ca bệnh. Ung thư ống mật xa rất dễ nhầm lẫn với ung thư đầu tụy vì vị trí giải phẫu gần nhau. Trong nhiều trường hợp, ung thư ống mật xa có thể được phẫu thuật cắt bỏ bằng kỹ thuật Whipple, một phương pháp mổ phức tạp nhưng có thể mang lại kết quả tốt nếu bệnh chưa lan rộng.
Ung thư đường mật thường không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn sớm, khiến nhiều người dễ bỏ qua. Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng bắt đầu xuất hiện và ngày càng nặng. Cụ thể các triệu chứng của bệnh như sau:
Bạn nên đi khám bác sĩ nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như: vàng da, ngứa, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, đau bụng kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Bởi những dấu hiệu này có thể liên quan đến ung thư đường mật hoặc nhiều bệnh lý gan mật khác, cần được chẩn đoán sớm để có phương pháp điều trị kịp thời.
Hiện chưa xác định rõ nguyên nhân gây bệnh nhưng một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Hiểu rõ các nguyên nhân sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa và phát hiện bệnh sớm hơn.
Không phải ai cũng có nguy cơ mắc ung thư ống mật. Tuy nhiên, những người tiền sử mắc bệnh gan mạn tính, sỏi mật hoặc từng nhiễm ký sinh trùng đường mật thường dễ bị ảnh hưởng hơn. Dưới đây là một số trường hợp tiêu biểu:
Ung thư đường mật được phân chia thành nhiều giai đoạn dựa trên mức độ lan rộng của khối u. Việc xác định giai đoạn bệnh giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và đánh giá tiên lượng sống cho người bệnh. Theo đó, hệ thống phân chia giai đoạn thường dựa vào TNM (Tumor – khối u, Node – hạch bạch huyết, Metastasis – di căn).
Ở giai đoạn này, khối u đường mật còn nhỏ, giới hạn trong ống mật và chưa lan sang các mô hoặc hạch bạch huyết lân cận. Thường triệu chứng không rõ ràng, dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, nếu may mắn phát hiện sớm vẫn có khả năng chữa khỏi cao hơn so với các giai đoạn sau.
Khối u đường mật bắt đầu xâm lấn ra ngoài thành ống mật hoặc lan đến mô gan lân cận nhưng chưa lây lan sang các cơ quan xa hoặc ít hạch bạch huyết. Lúc này, bệnh đã gây ra các triệu chứng như vàng da, đau bụng, ngứa hoặc mệt mỏi. Mặc dù vậy, khả năng phẫu thuật vẫn còn, tuy nhiên tỷ lệ thành công thấp hơn giai đoạn 1 do mức độ xâm lấn tăng lên.
Các tế bào ung thư ống mật lan rộng hơn, có thể xâm lấn vào mạch máu lớn, cơ quan lân cận như: gan, tụy hoặc nhiều hạch bạch huyết vùng bụng. Tình trạng này có thể gây tắc mật nghiêm trọng và khiến người bệnh sụt cân, suy gan hoặc rối loạn tiêu hóa, khối u thường không còn khả năng cắt bỏ triệt để được. Mục tiêu điều trị là nhằm kiểm soát triệu chứng và kéo dài thời gian sống.
Ung thư đường mật giai đoạn 4 hay được xếp vào giai đoạn cuối muộn. Khi ung thư đã di căn đến các cơ quan xa như phổi, xương hoặc phúc mạc. Lúc này, bệnh nhân thường có triệu chứng toàn thân như: mệt mỏi kéo dài, đau dữ dội, sụt cân nhanh. Phẫu thuật và các phương pháp điều trị khác đều mang tính chất kéo dài sự sống.
Chẩn đoán ung thư đường mật thường không đơn giản vì bệnh dễ bị nhầm với nhiều bệnh lý gan mật khác. Các bác sĩ thường chỉ định nhiều xét nghiệm kết hợp nhằm xác định chính xác vị trí, kích thước khối u và mức độ lan rộng. Dưới đây là một số phương pháp chính:
Điều trị ung thư ống mật phụ thuộc vào vị trí khối u, kích thước, mức độ lan rộng bệnh, tình trạng sức khỏe tổng thể và đột biến gen có thể điều trị được. Mục tiêu điều đôi khi là chữa khỏi bệnh nếu còn phẫu thuật được hoặc kiểm soát triệu chứng, kéo dài thời gian sống nếu bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Phẫu thuật là phương pháp có khả năng chữa khỏi nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm. Tuy nhiên, tỷ lệ phẫu thuật triệt căn thấp vì ít bệnh nhân phát hiện sớm và thường phát hiện ở giai đoạn muộn. Theo đó, tùy vào vị trí khối u, bác sĩ có thể:
Hóa trị là phương pháp thường được chỉ định: Sau phẫu thuật (hóa trị bổ trợ) để giảm nguy cơ tái phát ung thư đường mật hoặc cho bệnh ở giai đoạn tiến triển, di căn xa còn khả năng phẫu thuật, giúp kiểm soát bệnh, kéo dài sống. Các nhóm thuốc được sử dụng theo phác đồ điều trị riêng đối với ung thư ống mật.
Xạ trị có thể chỉ định sau phẫu thuật để tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại hay xạ trị, hóa xạ trị cho các trường hợp không phẫu thuật được. Hoặc dùng xạ trị giảm nhẹ giúp giảm đau, giảm triệu chứng tắc mật nếu khối u không còn khả năng mổ. Hiện nay đã có những kỹ thuật xạ trị mới như: xạ trị điều biến hình cung (VMAT), xạ trị định vị thân (SBRT) hoặc xạ trị trong chọn lọc cho ung thư đường mật trong gan.
Một số bệnh nhân có đột biến gen đặc hiệu có thể hưởng lợi từ thuốc nhắm trúng đích. Điều này giúp cá thể hóa điều trị, mang lại hy vọng mới cho bệnh nhân giai đoạn muộn. Tuy nhiên, người bệnh thường cần xét nghiệm giải trình tự gen (NGS) để tìm các đột biến gen phù hợp.
Liệu pháp miễn dịch bước đầu cho kết quả khả quan ở một số bệnh nhân. Liệu pháp này thường được chỉ định cho bệnh nhân có MSI-H tình trạng bất ổn định vi vệ gen cao hoặc tải lượng đột biến cao. Tuy nhiên, không phải bệnh nhân nào cũng đáp ứng.
Ung thư đường mật khó phòng ngừa hoàn toàn nhưng một số biện pháp có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Việc bảo vệ gan khỏe mạnh, kiểm soát các bệnh lý gan mật mạn tính và tránh các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng. Khám sức khỏe định kỳ cũng giúp phát hiện sớm bất thường để điều trị kịp thời. Dưới đây là một số lưu ý:
Ung thư đường mật không phải là bệnh truyền nhiễm và không lây từ người sang người qua tiếp xúc thông thường, hô hấp hay ăn uống chung. Tuy nhiên, một số yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh có thể liên quan đến môi trường sống hoặc thói quen sinh hoạt giống nhau trong gia đình như nhiễm ký sinh trùng gan, viêm gan mạn tính hoặc sỏi mật kéo dài.
Đây là bệnh lý ác tính nguy hiểm, tiến triển âm thầm và thường chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, bệnh có nguy cơ gây biến chứng như: tắc mật, suy gan, nhiễm trùng và có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
Tiên lượng sống của người bệnh còn phụ thuộc vào giai đoạn phát hiện bệnh, vị trí khối u, khả năng phẫu thuật, cũng như đáp ứng điều trị. Nếu được phát hiện sớm và phẫu thuật triệt căn, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt 20-40%. Ở giai đoạn tiến xa không còn khả năng mổ, thời gian sống trung bình chỉ từ 6-12 tháng dù có hóa trị. Tuy nhiên những năm gần đây, nhờ nhiều phương pháp điều trị tiên tiến như liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch, thời gian sống và chất lượng sống của người bệnh đang dần được cải thiện.
Bệnh có thể chữa được nếu được phát hiện sớm và phẫu thuật triệt để. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp chỉ được chẩn đoán khi ung thư đã lan rộng, khó điều trị dứt điểm. Khi đó, mục tiêu điều trị là kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống bằng các phương pháp như hóa trị, xạ trị, điều trị nhắm trúng đích hoặc miễn dịch.
Người bệnh nên xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh. Ưu tiên, nhóm thực phẩm dễ tiêu hóa như: cháo, súp, rau luộc, ngũ cốc nguyên hạt. Ngoài ra, cần bổ sung đầy đủ protein lành mạnh có trong cá, thịt gà, đậu hũ, trứng. Rau xanh và trái cây cũng là cần có trong bữa ăn hàng ngày để cung cấp vitamin và chất xơ. Đồng thời nên uống đủ nước mỗi ngày để tránh bị mất nước. Các thực phẩm nên kiêng bao gồm: thức ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh,… hạn chế đường và ngừng uống rượu bia, hút thuốc lá.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ ung thư đường mật như vàng da, đau bụng kéo dài hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, các bác sĩ chuyên khoa Gan Mật Tụy và Ung bướu phối hợp thăm khám, chỉ định xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp với từng trường hợp. Người bệnh có thể liên hệ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được tư vấn, đặt lịch khám và hỗ trợ theo dõi sức khỏe trong quá trình điều trị.
Để đặt lịch khám bệnh hoặc cần tư vấn với chuyên gia tại BVĐK Tâm Anh, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Ung thư đường mật là bệnh lý ác tính có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt khi được phát hiện ở giai đoạn muộn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, xác định chính xác giai đoạn bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp có vai trò quan trọng trong cải thiện tiên lượng. Bên cạnh đó, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và tái khám định kỳ để theo dõi sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ tái phát.
