Phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp có thể giúp người bệnh giảm đau, cải thiện khả năng vận động khớp, nâng cao chất lượng đời sống. Vậy phục hồi chức năng trong bệnh viêm khớp dạng thấp bao gồm những phương pháp nào? Cần lưu ý gì khi thực hiện?
Phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp là phương pháp tiếp cận đa yếu tố, cần thiết trong kế hoạch điều trị để giúp người bệnh giảm đau, tăng cường sức mạnh và khả năng linh hoạt ở khớp, ngăn ngừa nguy cơ biến dạng khớp. Nếu không có liệu trình phục hồi thích hợp, người bệnh viêm khớp dạng thấp có thể đối mặt với nguy cơ cứng khớp, yếu cơ, teo cơ, thậm chí tàn phế làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày. (1)
Người bệnh viêm khớp dạng thấp cần áp dụng các phương pháp phục hồi chức năng ngay khi có triệu chứng đau, cứng khớp, đặc biệt là ở giai đoạn bán cấp và mạn tính, sau giai đoạn viêm cấp tính hoặc sau phẫu thuật thay khớp. Mục tiêu của phục hồi chức năng trong bệnh viêm khớp dạng thấp là tăng tầm vận động khớp, ngăn ngừa biến chứng, giúp người bệnh có thể trở lại với các hoạt động thường ngày một cách độc lập.
Có nhiều phương pháp khác nhau trong phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp sau khi thăm khám, đánh giá phạm vi chuyển động ở các khớp, sức mạnh cơ, tư thế và chức năng hô hấp của người bệnh. Đây là bước tiền đề để xác định đúng mức độ và giai đoạn bệnh, giúp người bệnh phục hồi chức năng ở mức tốt nhất. (2)
Vật lý trị liệu trong phục hồi chức năng cho người bệnh viêm khớp dạng thấp bao gồm 2 hình thức, vận động trị liệu và trị liệu bằng tác nhân vật lý. Các phương pháp này hướng đến mục tiêu giúp người bệnh giảm đau, tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện và duy trì phạm vi chuyển động khớp.
Vật lý trị liệu luôn được kết hợp song song với các phương pháp điều trị nội khoa hoặc ngoại khoa khác. Dựa trên mục tiêu điều trị và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định hình thức vật lý trị liệu phù hợp.
Vận động trị liệu bao gồm:
Vận động thụ động
Vận động chủ động có/không có trợ giúp
Vận động chủ động có kháng trở
Vận động có kháng trở tăng tiến
Trị liệu bằng tác nhân vật lý là hình thức có sử dụng máy móc hỗ trợ để giải phóng áp lực lên khớp, giúp giảm tình trạng viêm cấp tính và mạn tính, giảm đau và mềm cơ, thúc đẩy quá trình tái tạo mô. Một số máy móc thường được sử dụng như điều trị điện xung, điều trị siêu âm, điều trị xung kích, điều trị bằng từ trường…
Ngoài vật lý trị liệu, liệu trình phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp cho người bệnh còn bao gồm các bài tập vận động và hỗ trợ phục hồi. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, vận động đúng cách có thể giúp người bệnh viêm khớp dạng thấp cải thiện triệu chứng, tăng cường tính linh hoạt xương khớp, ngăn ngừa sự phát triển của chứng suy mòn dạng thấp.
Bài tập vận động dành cho người bệnh viêm khớp dạng thấp chia thành 2 nhóm chính:
Bài tập tim mạch (có thể bao gồm đi bộ, đạp xe, bơi lội, yoga, pilates…) hỗ trợ giảm huyết áp và cải thiện mức cholesterol, duy trì sức bền tim phổi – tình trạng giảm sức bền thể chất hay gặp phải do đau khớp lâu ngày dẫn đến giới hạn vận động và sinh hoạt thể dục thể thao gây ra.
Bài tập sức mạnh giúp cải thiện sức bền hoặc cơ bắp, có thể bao gồm các bài tập kéo căng cổ tay/bàn tay, căng mắt cá chân, squat, lunge bên, chống đẩy, gập bụng…
Khi được thực hiện đúng cách, liệu pháp thể chất có thể giúp tăng cường tuần hoàn máu, thúc đẩy quá trình vận chuyển dưỡng chất nuôi dưỡng sụn khớp và dịch khớp. Nhờ đó, người bệnh giảm được tình trạng đau sưng khớp, hạn chế áp lực lên các khớp bị tổn thương.
Liệu pháp nhiệt trong phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp có thể gồm các phương pháp:
Chườm nóng/chườm lạnh để làm dịu cơn đau, giảm sưng, chống viêm
Sử dụng sáp paraffin giúp giảm đau, giảm co thắt cơ
Ngâm mình trong nước ấm để thư giãn cơ, cải thiện tuần hoàn máu
Radio trúng đích
Các phương pháp này chủ yếu áp dụng trong các trường hợp viêm khớp dạng thấp bán cấp và mạn tính, không nên áp dụng cho trường hợp viêm cấp tính, có vết thương hở hoặc người mắc bệnh lý mạch máu ngoại vi.
Đối với một số trường hợp viêm cấp tính khớp dạng thấp, có thể áp dụng các phương pháp hỗ trợ sau:
Laser công suất cao và công suất thấp
Điều trị bằng máy siêu âm
Điều trị bằng máy bơm hơi lạnh liên tục
Điều trị bằng máy phun lạnh liên tục hay ngắt quãng. Đây là phương pháp mới, tân tiến, hiệu quả nhanh và hiện đang được áp dụng tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Người bệnh viêm khớp dạng thấp có thể cần sử dụng nẹp để ổn định vị trí và giảm áp lực lên khớp, ngăn tình trạng viêm trở nên nghiêm trọng hơn. Dụng cụ hỗ trợ thường được sử dụng kết hợp với các bài tập phục hồi chức năng để giúp người bệnh tăng cường sức mạnh, tính linh hoạt của khớp và độc lập thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.
Việc sử dụng dụng cụ hỗ trợ ở người bệnh viêm khớp dạng thấp cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu để đảm bảo tính phù hợp và hiệu quả.
Trong thời gian phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp, người bệnh cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau đây.
Người bệnh nên tham khảo ý kiến chuyên gia để được hướng dẫn, tư vấn phác đồ điều trị viêm khớp dạng thấp giúp cá nhân hóa, đảm bảo hiệu quả phục hồi chức năng. Bác sĩ có thể chỉ định dùng thêm thuốc để kiểm soát triệu chứng, người bệnh dùng thuốc đúng liều lượng, tránh tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều.
Để phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp hiệu quả, người bệnh không nên vận động mạnh khi khớp đang sưng viêm cấp, tránh làm tăng nguy cơ tổn thương khớp, làm trầm trọng hơn tình trạng viêm. Thay vào đó, người bệnh có thể vận động nhẹ nhàng để phòng tránh cứng khớp teo cơ. Vì vậy, ở giai đoạn này, bác sĩ thường chỉ định các bài tập vận động thụ động hoặc kéo dãn nhẹ.
Trong giai đoạn sưng viêm cấp tính, người bệnh nên dành thời gian nghỉ ngơi, áp dụng liệu pháp nhiệt lạnh để giảm đau. Sau khi tình trạng ổn định, người bệnh mới có thể bắt đầu các bài tập nhẹ nhàng để phục hồi chức năng khớp.
Trước khi tập luyện thể chất, người bệnh cần làm nóng cơ thể bằng các bài tập khởi động để tăng lưu thông máu, hạn chế chấn thương. Tăng dần cường độ tập luyện giúp cơ thể thích nghi dần với vận động, hạn chế áp lực quá lớn lên khớp.
Lưu ý này giúp người bệnh sớm phát hiện dấu hiệu quá tải (nếu có), kịp thời thay đổi liệu trình vật lý trị liệu phục hồi để ngăn ngừa tổn thương khớp nặng thêm. Theo dõi thể trạng và khả năng đáp ứng của bản thân cũng là cơ sở quan trọng để người bệnh có thể cải thiện hiệu quả tập luyện phục hồi, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Phục hồi chức năng viêm khớp dạng thấp là quá trình lâu dài, người bệnh cần kiên trì và thực hiện đúng theo chỉ dẫn của bác sĩ. Nếu triệu chứng bệnh không thuyên giảm hoặc thậm chí có xu hướng nặng thêm sau khi tập luyện, người bệnh nên tạm thời dừng liệu trình, đến gặp bác sĩ để được thăm khám và tư vấn.
