Sốt siêu vi: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Sốt siêu vi xảy ra khi cơ thể phản ứng với sự xâm nhập của các loại virus gây bệnh. Tình trạng này thường đi kèm với các triệu chứng như mệt mỏi, đau nhức cơ, đau họng hoặc ho, và thường tự khỏi sau vài ngày đến một tuần. Tuy nhiên, nếu không theo dõi, chăm sóc đúng cách bệnh có thể gây biến chứng, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có hệ miễn dịch suy giảm.

Sốt siêu vi là gì?

Sốt siêu vi là tình trạng tăng thân nhiệt trên mức bình thường (thường ≥ 38°C) do cơ thể phản ứng với virus xâm nhập. Không giống như sốt do vi khuẩn, sốt do virus thường xuất hiện đột ngột hoặc tăng dần trong 1-2 ngày, thường đi kèm với các triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, nhức đầu, đau cơ, đau họng hoặc chảy nước mũi. Sốt thường kéo dài trong vòng 3 – 7 ngày nếu không có biến chứng.

Những nhóm người dễ mắc sốt siêu vi bao gồm:

• Trẻ em: Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ nhiễm các loại virus gây sốt như cúm, sởi, tay-chân-miệng.
• Người cao tuổi: Hệ miễn dịch suy giảm, dễ mắc các bệnh virus đường hô hấp.
• Người có bệnh lý nền: Bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh thận hoặc ung thư.
• Người có hệ miễn dịch suy giảm: ví dụ đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc vừa trải qua hóa trị, xạ trị.
• Đối tượng nguy cơ: Người tiếp xúc môi trường đông đúc hoặc thay đổi thời tiết đột ngột, nơi virus dễ lây lan.

Nguyên nhân gây sốt siêu vi

Sốt siêu vi xảy ra khi cơ thể bị virus xâm nhập và kích thích phản ứng của hệ miễn dịch, dẫn đến tăng thân nhiệt nhằm tiêu diệt virus. Các nguyên nhân phổ biến và yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm virus như:

1. Do nhiễm virus

 Virus kích thích hệ miễn dịch sản xuất cytokine và prostaglandin, gây tăng thân nhiệt, đau nhức cơ, mệt mỏi, và các triệu chứng đi kèm. (1)

• Các loại virus đường hô hấp: Cúm, corona, adenovirus, RSV.
• Virus đường tiêu hóa: Rotavirus, norovirus.
• Virus hệ thần kinh hoặc toàn thân: Sởi, thủy đậu, sốt xuất huyết.

2. Thay đổi thời tiết hoặc mùa

• Thời tiết chuyển mùa (mùa hè sang mùa thu, mùa đông sang mùa xuân) làm cơ thể dễ bị nhiễm virus.
• Lạnh hoặc nóng đột ngột làm giảm sức đề kháng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh sốt do virus.
• Thay đổi độ ẩm và nhiệt độ thúc đẩy virus sinh sôi, đặc biệt là virus cúm hoặc rhinovirus.

3. Các nguyên nhân khác

Tiếp xúc với người bệnh, vệ sinh cá nhân kém, và môi trường đông đúc làm tăng nguy cơ mắc sốt siêu vi.

Dấu hiệu và triệu chứng nhận biết sốt siêu vi

Các dấu hiệu sốt siêu vi thường bao gồm tăng thân nhiệt, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, nhức đầu, chán ăn, ho, đau họng và chảy nước mũi. Ở trẻ nhỏ hoặc người già, bệnh sốt có thể đi kèm với nôn mửa, tiêu chảy, co giật do sốt cao. Triệu chứng thường tự giới hạn trong vòng 3-7 ngày, nhưng cần theo dõi để tránh các biến chứng do mất nước hoặc suy hô hấp nếu sốt kéo dài.

1. Biểu hiện nhẹ

Triệu chứng sốt siêu vi nhẹ thường tự giảm dần sau 2 – 3 ngày khi cơ thể sản xuất đủ kháng thể để chống lại virus. Biểu hiện như sau:

• Sốt nhẹ, thường từ 38-38,5°C, tăng về chiều hoặc về tối.
• Mệt mỏi, chán ăn, đau nhức cơ thể và nhức đầu.
• Ho, đau họng, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi.

2. Biểu hiện nặng

Sốt siêu vi do virus cúm H1N1, virus sốt xuất huyết, hoặc COVID-19 thường gây biến chứng nặng, đi kèm với triệu chứng nghiêm trọng, đặc biệt là ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền:

• Sốt cao ≥ 39°C kéo dài trên 3 ngày.
• Khó thở, ho nhiều, đau tức ngực.
• Mệt mỏi nặng, lơ mơ hoặc co giật do sốt cao (thường gặp ở trẻ em).
• Tiêu chảy, nôn mửa nhiều, dẫn đến mất nước và điện giải.

Bao lâu thì cơ thể hết sốt siêu vi?

Thời gian phục hồi sau sốt siêu vi tùy thuộc vào loại virus, độ tuổi, sức đề kháng và sự chăm sóc y tế. Phần lớn các trường hợp nhẹ có thể hồi phục sau 3-7 ngày, các triệu chứng giảm dần. Trong trường hợp nặng hoặc có bệnh lý nền, thời gian phục hồi có thể kéo dài từ 1-2 tuần hoặc hơn, đôi khi cần hỗ trợ y tế, thuốc giảm sốt, bù dịch và theo dõi biến chứng. Trong quá trình hồi phục, cơ thể cần nghỉ ngơi, bổ sung nước, dinh dưỡng đầy đủ và tránh tiếp xúc với người khác để phòng lây lan.

Chẩn đoán bệnh sốt siêu vi

Chẩn đoán bệnh cần dựa vào khám lâm sàng, tiền sử bệnh và các xét nghiệm bổ sung chuyên sâu, nhằm phân biệt với sốt do vi khuẩn hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác:

1. Khám lâm sàng

Bác sĩ thường bắt đầu bằng khám lâm sàng toàn diện và hỏi tiền sử bệnh, cụ thể:

• Đo thân nhiệt và theo dõi mức độ sốt.
• Quan sát các triệu chứng đi kèm như ho, đau họng, đau cơ, mệt mỏi, phát ban.
• Khám tổng thể để phát hiện dấu hiệu nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc biến chứng, như tím tái, khó thở hoặc co giật do sốt cao.
• Đánh giá các yếu tố nguy cơ như tuổi tác, bệnh lý nền, tiếp xúc gần với người bệnh hoặc dịch bệnh theo mùa.

2. Xét nghiệm chuyên sâu

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm sốt siêu vi bổ sung để giúp loại trừ nguyên nhân vi khuẩn hoặc bệnh lý nghiêm trọng khác, bao gồm:

• Xét nghiệm máu cơ bản: Đánh giá công thức máu toàn phần để kiểm tra dấu hiệu viêm thông qua chỉ số bạch cầu.
• Xét nghiệm sinh hóa: Kiểm tra chức năng gan, thận, điện giải.
• Xét nghiệm phân tử hoặc huyết thanh học: Trong một số trường hợp nghi ngờ virus đặc hiệu như cúm, sốt xuất huyết, hoặc COVID-19.
• Cấy máu hoặc cấy dịch cơ thể khác: Chỉ thực hiện khi nghi ngờ nhiễm trùng phối hợp vi khuẩn.

Bị sốt siêu vi có nguy hiểm không?

Sốt do virus thường khỏi trong vòng 3-7 ngày điều trị (nếu có), nghỉ ngơi và hiếm khi gây nguy hiểm ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể dẫn đến biến chứng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh lý nền:

• Mất nước và điện giải: Nôn mửa, tiêu chảy nhiều dẫn đến mất nước.
• Co giật do sốt cao: Thường gặp ở trẻ em, có thể dẫn đến tổn thương não nếu không xử lý kịp thời.
• Viêm cơ tim hoặc viêm não: Hiếm gặp nhưng có thể xảy ra với một số loại virus đặc biệt.
• Nhiễm trùng thứ phát: Vi khuẩn có thể tấn công khi hệ miễn dịch đang suy giảm.
• Suy hô hấp: Trong trường hợp nhiễm virus đường hô hấp nặng (ví dụ cúm, COVID-19).

Điều trị sốt siêu vi như thế nào?

Sốt siêu vi thường có thể khỏi trong vòng vài ngày đến một tuần. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được can thiệp điều trị để hỗ trợ làm giảm triệu chứng, tăng cường miễn dịch và phòng ngừa biến chứng. Việc điều trị nên được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

1. Hạ sốt đúng cách

Người bệnh bị sốt siêu vi cần lưu ý một số điểm sau để hỗ trợ hạ sốt an toàn và hạn chế tác dụng phụ:

• Sử dụng thuốc hạ sốt theo chỉ định của bác sĩ, đúng liều lượng và thời gian khuyến cáo.
• Không tự ý dùng thuốc giảm đau, hạ sốt nhất là ở trẻ em, người cao tuổi, người có bệnh nền.
• Áp dụng các biện pháp hỗ trợ như mặc quần áo thoáng, lau người bằng nước ấm, nghỉ ngơi hợp lý.
• Theo dõi thân nhiệt và các triệu chứng đi kèm, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.

2. Điều trị triệu chứng

Gợi ý các biện pháp hỗ trợ điều trị triệu chứng nhằm giúp người bệnh dễ chịu hơn và hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại virus:

• Ho, đau họng, nghẹt mũi: Sử dụng thuốc giảm ho theo chỉ định, rửa mũi bằng nước muối sinh lý hoặc các biện pháp chăm sóc phù hợp tại nhà.
• Đau cơ, nhức đầu: Nghỉ ngơi, chườm ấm hoặc sử dụng thuốc giảm đau theo chỉ định.
• Mệt mỏi: Bổ sung nước, dinh dưỡng giàu vitamin và khoáng chất, nghỉ ngơi đầy đủ.

3. Dùng kháng sinh

Kháng sinh không có tác dụng trong điều trị sốt do virus và không nên tự ý sử dụng. Kháng sinh chỉ được dùng khi có nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn hoặc theo chỉ định của bác sĩ. Sử dụng kháng sinh không đúng cách có thể gây kháng thuốc, tác dụng phụ trên gan và thận, rối loạn hệ vi sinh đường ruột.

Cách phòng ngừa sốt siêu vi an toàn

Phòng ngừa sốt siêu vi chủ yếu tập trung vào giảm nguy cơ nhiễm virus và tăng cường sức đề kháng cho cơ thể. Biện pháp cụ thể như sau:

• Vệ sinh cá nhân và môi trường:
  • Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với người bệnh.
  • Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, sử dụng khăn giấy hoặc khuỷu tay.
  • Vệ sinh, khử trùng các bề mặt tiếp xúc thường xuyên.
  • Hạn chế tiếp xúc gần với người đang sốt hoặc có triệu chứng hô hấp.
• Tăng cường sức đề kháng:
  • Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, giàu vitamin và khoáng chất.
  • Ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng kéo dài.
  • Tập luyện thể dục thể thao đều đặn để nâng cao sức khỏe tổng thể.
• Tiêm chủng phòng bệnh: Tiêm phòng virus theo khuyến cáo, như cúm mùa, sởi, thủy đậu, COVID-19, đặc biệt cho trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh lý nền.
• Giám sát sức khỏe và điều trị kịp thời:
  • Theo dõi thân nhiệt và các triệu chứng bất thường.
  • Khi có dấu hiệu sốt kéo dài, khó thở hoặc mệt mỏi nặng, cần đến cơ sở y tế sớm.
  • Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trong việc điều trị triệu chứng và phục hồi sức khỏe.

Sốt siêu vi là tình trạng hệ miễn dịch đang phản ứng chống lại sự xâm nhập của virus. Hầu hết các trường hợp nhẹ có thể khỏi trong vòng vài ngày, nhưng vẫn cần điều trị theo chỉ định và theo dõi để phát hiện sớm các triệu chứng nặng hoặc biến chứng nếu có, từ đó kịp thời đi khám và can thiệp. Khi cần thăm khám, người bệnh có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ đánh giá tình trạng và hướng dẫn điều trị phù hợp.