Bệnh gan sung huyết: Chế độ ăn uống và chăm sóc người bệnh

Bệnh gan sung huyết (hay còn được gọi là bệnh gan xung huyết) nếu không được can thiệp kịp thời có thể dẫn đến suy giảm chức năng gan, xơ hóa gan và xơ gan. Vậy, dấu hiệu bệnh là gì? Điều trị và chăm sóc như thế nào?

Bệnh gan sung huyết là gì?

Bệnh gan sung huyết (Congestive hepatopathy) là một dạng rối loạn chức năng gan, xảy ra do suy giảm dòng chảy tĩnh mạch gan hoặc tăng áp lực trong gan. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến suy tim phải, nhưng cũng có thể bắt nguồn từ những bệnh lý về gan và tim mạch khác nhau. Xung huyết kéo dài có thể gây tổn thương tế bào, suy giảm chức năng gan, xơ hóa gan và tiến triển thành xơ gan do tim.

Nguyên nhân gây bệnh gan sung huyết

Suy tim phải là một trong những nguyên nhân phổ biến của bệnh gan xung huyết. Chức năng tim phải suy giảm mức độ vừa hoặc nặng khiến áp lực tĩnh mạch trung tâm tăng cao, áp lực này được truyền đến gan qua tĩnh mạch chủ dưới và các tĩnh mạch gan. Về lâu dài có thể gây tổn thương tế bào gan, giãn mao mạch xoang và xơ hóa trung tâm. Trường hợp nghiêm trọng có thể tiến triển thành xơ gan do tim.

Bất kỳ nguyên nhân nào gây suy tim phải đều có thể dẫn đến bệnh gan ứ huyết. Trong đó, phổ biến gồm:

• Bệnh/dị tật tim bẩm sinh như tắc nghẽn đường ra tâm thất phải, khuyết tật vách ngăn tâm nhĩ, hồi lưu tĩnh mạch phổi bất thường
• Bệnh gan liên quan đến phẫu thuật Fontan
• Thiếu máu cục bộ hoặc nhồi máu
• Bệnh cơ tim
• Bệnh vi mạch
• Loạn sản thất phải gây rối loạn nhịp tim
• Bệnh tim thâm nhiễm như bệnh sarcoidosis, u bướu, bệnh amyloidosis…
• Viêm màng ngoài tim co thắt
• Hẹp van ba lá
• Sốc giãn mạch toàn thân
• Chèn ép tim
• Hội chứng tĩnh mạch chủ trên
• Giảm thể tích máu (hay giảm thể tích tuần hoàn)

Dấu hiệu bệnh gan sung huyết thường gặp

Đa số người bệnh ít hoặc không nhận thấy triệu chứng rõ ràng. Tình trạng gan sung huyết thường được phát hiện tình cờ qua các xét nghiệm thường quy. Tuy nhiên, khi tổn thương ở mức độ trung bình trở lên, một số dấu hiệu có thể xuất hiện như:

• Đau âm ỉ vùng hạ sườn phải
• Vàng da và củng mạc
• Gan to (kích thước gan tăng lên do ứ máu)
• Khó thở tiến triển
• Cổ trướng (báng bụng), thường xảy ra khi có tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa
• Phù ngoại biên
• Mệt mỏi, suy nhược do suy giảm chức năng gan và tuần hoàn
• Buồn nôn và nôn, có thể xảy ra do tắc nghẽn ảnh hưởng đến dòng chảy mật

Phương pháp chẩn đoán

Chẩn đoán bệnh gan xung huyết cần kết hợp triệu chứng lâm sàng với các xét nghiệm và phương pháp hình ảnh phù hợp. Điều này góp phần phát hiện và xác định tổn thương chính xác, qua đó đưa ra phương án điều trị tối ưu. Quy trình chẩn đoán có thể gồm các bước như: (1)

1. Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng

Trước tiên, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, bệnh sử, thói quen ăn uống, thời điểm khởi phát… Có thể nghi ngờ bệnh gan sung huyết ở trường hợp vàng da, gan to, đau hạ sườn phải và có tiền sử suy tim phải hoặc những bệnh lý liên quan.

2. Xét nghiệm máu

Những dấu hiệu có thể nghi ngờ gồm:

• Chỉ số men gan tăng cao 2 – 3 lần (2)
• Tăng bilirubin máu không liên hợp, bilirubin toàn phần < 3 mg/dL
• Thời gian prothrombin/tỷ lệ chuẩn hóa quốc tế (PT/INR) kéo dài
• Chỉ số albumin máu giảm nhẹ

3. Siêu âm gan Doppler

Đây là kỹ thuật hữu ích trong việc đánh giá hướng và vận tốc dòng chảy của máu trong hệ thống mạch máu ở gan. Giãn tĩnh mạch chủ dưới và tĩnh mạch gan tương quan với mức độ nghiêm trọng của suy tim có thể là dấu hiệu gợi ý.

4. Chụp CT hoặc MRI gan

Chụp CT hoặc MRI cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc và lưu lượng máu gan. Qua đó giúp bác sĩ phát hiện tổn thương và dấu hiệu biến chứng dễ dàng. Kết quả chụp CT cho thấy những vết lốm đốm, dạng lưới với vùng tăng cường tín hiệu kém như hình quả nhục đậu khấu được xem là một trong những gợi ý quan trọng liên quan đến bệnh gan sung huyết.

5. Sinh thiết gan khi cần thiết

Sinh thiết gan có thể được chỉ định nếu kết quả xét nghiệm chức năng gan vẫn bất thường sau điều trị suy tim, hoặc chuẩn bị cho quá trình ghép tim hoặc ghép tim/gan kết hợp. Một mẫu mô gan sẽ được lấy ra, sau đó đưa đến phòng xét nghiệm để kiểm tra và phân tích bằng kỹ thuật chuyên dụng.

Bệnh gan sung huyết có nguy hiểm không?

Gan sung huyết kéo dài có thể gây tổn thương tế bào gan và suy giảm chức năng gan. Nếu không được can thiệp kịp thời, có thể dẫn đến những biến chứng như:

1. Các biến chứng tại gan

• Xơ hóa gan
• Xơ gan do tim
• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
• Giãn tĩnh mạch thực quản, tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết
• Cổ trướng
• Suy giảm chức năng gan
• Thiếu máu cục bộ và hoại tử gan
• Tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan (HCC)

2. Các biến chứng toàn thân

• Suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng
• Phù nề toàn thân, đặc biệt ở bàn chân và cẳng chân
• Cơ thể suy nhược, sụt cân
• Rối loạn đông máu, tăng nguy cơ chảy máu

Tham khảo cách điều trị bệnh gan sung huyết

1. Điều trị nguyên nhân gây sung huyết gan

Kiểm soát các bệnh lý tim mạch, gồm suy tim phải, đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị bệnh gan sung huyết. Tùy theo trường hợp, có thể áp dụng những phương pháp can thiệp như: (3)

• Thay đổi lối sống như duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên, theo dõi huyết áp…
• Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
• Sử dụng thiết bị hỗ trợ như máy khử rung tim cấy ghép (ICD), liệu pháp tái đồng bộ tim (CRT), thiết bị hỗ trợ tâm thất trái (LVAD)
• Phẫu thuật cấy ghép thiết bị hỗ trợ tâm thất hoặc ghép tim
• Máy khử rung tim cấy ghép (ICD).
• Liệu pháp tái đồng bộ tim (CRT), một loại máy tạo nhịp tim.
• Thiết bị hỗ trợ tâm thất trái (LVAD)

2. Sử dụng thuốc theo chỉ định bác sĩ

Sử dụng thuốc góp phần kiểm soát triệu chứng, ngăn bệnh diễn tiến nặng. Tuy nhiên, một số loại thuốc có thể làm trầm trọng thêm rối loạn chức năng gan, đặc biệt khi có biến chứng xơ gan. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trong quá trình dùng thuốc, không tự ý ngưng hoặc điều chỉnh liều lượng, thông báo ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường. Những loại thuốc có thể được chỉ định gồm:

• Thuốc lợi tiểu giúp giảm giữ nước
• Thuốc ức chế men chuyển (ACE)
• Thuốc chẹn beta

3. Xử lý biến chứng

Trường hợp xảy ra biến chứng do bệnh gan sung huyết, người bệnh có thể được can thiệp bằng những phương pháp như:

• Chọc hút dịch màng bụng, dùng thuốc lợi tiểu hoặc truyền albumin có thể kiểm soát các triệu chứng liên quan đến cổ trướng
• Trường hợp nặng hoặc kháng trị, có thể cân nhắc các biện pháp can thiệp, cấy ghép như thiết bị điều trị tái đồng bộ tim
• Ghép gan có thể được xem xét đối với trường hợp tổn thương gan không thể hồi phục

4. Theo dõi chức năng gan định kỳ

Các chỉ số chức năng gan như bilirubin, albumin và các enzyme gan như phosphatase kiềm (ALP) và gamma-glutamyl transferase (GGT) kết hợp Mô hình bệnh gan giai đoạn cuối (MELD) có thể cung cấp thông tin tiên lượng ở người bệnh suy tim. Những chỉ số này tăng cao và điểm MELD tương quan có thể cảnh báo kết quả kém. Vì vậy, người bệnh cần kiểm tra chức năng gan định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

Chế độ ăn uống và sinh hoạt cho người bệnh gan sung huyết

Để nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện sức khỏe, người bệnh cần lưu ý những điều sau:

• Tuân thủ kế hoạch điều trị, tái khám định kỳ hoặc khi nhận thấy dấu hiệu bất thường
• Duy trì chế độ ăn uống cân bằng và đầy đủ chất dinh dưỡng
• Tránh tiêu thụ thực phẩm nhiều muối, chất béo, đường và dầu mỡ
• Theo dõi cân nặng và lượng nước uống hằng ngày
• Tập thể dục đều đặn và vừa sức
• Hạn chế uống rượu bia và hút thuốc lá

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Bệnh gan sung huyết xảy ra chủ yếu do suy tim phải và một số bệnh lý tim mạch, tổn thương gan khác. Điều trị nguyên nhân gây sung huyết là một trong những phương pháp can thiệp tối ưu, góp phần kiểm soát triệu chứng và ngăn chặn bệnh diễn tiến nặng.