Kỹ thuật nghe phổi thường được bác sĩ thực hiện trong quá trình thăm khám lâm sàng để đánh giá ban đầu tình trạng hô hấp và phổi. Vậy cách nghe phổi bằng ống nghe được thực hiện như thế nào và cơ chế ra sao?
Lưu ý: Bài viết chỉ cung cấp thông tin cơ bản, mang tính tham khảo. Kỹ thuật nghe phổi phải được thực hiện bởi bác sĩ để hỗ trợ chẩn đoán bệnh hiệu quả.
Nghe phổi giúp bác sĩ đánh giá ban đầu về tình trạng thông khí ở phổi của người bệnh. Kỹ thuật này có thể hỗ trợ bác sĩ phát hiện ở mức độ nhất định những dấu hiệu gợi ý bất thường ở đường thở hoặc nhu mô phổi. Trong nhiều trường hợp, nghe phổi còn được áp dụng để hỗ trợ định hướng các nguyên nhân gây ho kéo dài, khó thở hoặc đau ngực… Tuy nhiên, kết quả nghe phổi không đủ để giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác. Việc thực hiện kỹ thuật này là bước ban đầu góp phần giúp bác sĩ quyết định người bệnh có cần phải thực hiện các kỹ thuật cận lâm sàng như chụp X-quang, xét nghiệm máu hay không. (1)
Ống nghe y khoa là dụng cụ giúp khuếch đại âm thanh bên trong cơ thể. Khi đặt đúng vị trí, ống nghe truyền âm thanh từ phổi thông qua tai người khám. Ngoài ra, chất lượng âm thanh nghe phổi còn phụ thuộc vào cấu tạo và cách sử dụng.
Ống nghe phổi thường gồm ba phần chính:
Mỗi bộ phận của ống nghe cần phải hoạt động tốt để đảm bảo âm nghe rõ và chính xác. Nếu một phần bị hỏng, âm thanh thu được có thể phản ánh sai tình trạng sức khỏe của người bệnh. (2)
Có thể lưu ý một số điểm sau:
Lưu ý bảo dưỡng ống nghe phổi theo các cách sau:
Khi nghe tim phổi, có thể ghi nhận âm thở bình thường và âm thở bất thường.
Âm thở ở người bình thường nghe êm, đều và không bị gián đoạn. Âm hít vào thường rõ hơn âm thở ra. Âm thở giữa hai bên phổi có cường độ tương đối khá giống nhau. Nếu bác sĩ nhận thấy âm thở giữa hai bên phổi có sự khác biệt, đó có thể là dấu hiệu gợi ý các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn và cần được đánh giá sâu hơn. (3)
Khi nghe phổi, bác sĩ có thể nghe thấy một số âm thanh bất thường chẳng hạn như tiếng ran ẩm, nghe giống với tiếng lạo xạo và xuất hiện khi phổi tiết dịch hoặc viêm. Còn tiếng ran rít là âm cao và thường gặp khi đường thở bị hẹp hoặc tiếng cọ màng phổi – một trong những dấu hiệu của bệnh viêm màng phổi. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào các âm phổi bất thường này thì không đủ để đưa ra chẩn đoán kết luận. Người bệnh cần thực hiện các phương pháp chẩn đoán khác để bác sĩ có thể xác định đúng tình trạng bệnh.
Để kết quả nghe phổi chính xác, bác sĩ sẽ hiện đúng kỹ thuật từ quy trình cho đến vị trí đặt ống nghe (thông tin mang tính tham khảo):
Nghe phổi được thực hiện ở nhiều vị trí khác nhau trên lồng ngực, bao gồm cả mặt trước, mặt sau và hai bên ngực… Trong quá trình nghe, bác sĩ so sánh âm thở giữa hai bên phổi tại cùng một vị trí. Cách làm này giúp phát hiện sớm sự khác biệt giữa phổi trái và phổi phải, từ đó xác định đúng vị trí nghe phổi. (4)
Trước tiên, người bệnh được hướng dẫn ngồi hoặc đứng thẳng đúng tư thế. Bác sĩ đặt ống nghe lên cơ thể (có thể đặt trực tiếp lên da). Trong suốt quá trình nghe phổi, người bệnh được yêu cầu phải hít thật sâu và thở chậm bằng miệng.
Ống nghe di chuyển lần lượt qua từng vị trí trên lồng ngực và tại mỗi điểm, bác sĩ cần nghe đủ một chu kỳ hít vào – thở ra của người bệnh. Việc nghe tim phổi thường được thực hiện trong một buổi khám phổi nhằm đánh giá tình trạng tim phổi của người bệnh.
Đặt ống nghe phổi không đúng vị trí có thể ảnh hưởng đến kết quả chẩn đoán bệnh. Nghe quá nhanh hoặc quá vội cũng dễ làm bỏ sót các âm phổi bất thường. Nếu không so sánh âm thở giữa hai bên phổi tại cùng một vị trí có thể cho ra những nhận định thiếu chính xác.
Những câu hỏi thường gặp liên quan đến kỹ thuật nghe phổi gồm có:
Hai bên phổi có cấu tạo và chức năng gần như giống nhau. Vì thế, việc nghe và so sánh âm thở ở cả hai bên giúp bác sĩ dễ dàng phát hiện những dấu hiệu bất thường. Nếu chỉ nghe ở một bên phổi, có thể bỏ sót nhiều dấu hiệu quan trọng. Vì thế, nghe đầy đủ cả hai bên phổi luôn là yêu cầu bắt buộc trong hướng dẫn nghe phổi.
Nghe phổi tập trung chủ yếu vào âm thanh phát ra khi hít thở. Nghe tim chú ý vào nhịp tim và tiếng thổi tim. Mặc dù đều dùng chung một dụng cụ nhưng vị trí đặt ống nghe cũng như cách yêu cầu người bệnh phối hợp trong quá trình thực hiện hai kỹ thuật này lại khác nhau. Vì thế, việc này cần được bác sĩ thực hiện nhằm đảm bảo đúng hai kỹ thuật này.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nghe phổi là kỹ thuật đơn giản nhưng mang lại nhiều giá trị và lợi ích trong việc đánh giá, chẩn đoán bệnh lý hô hấp. Thực hiện đúng cách nghe phổi, vị trí nghe và ghi nhận âm phổi hỗ trợ bác sĩ trong việc chẩn đoán tình trạng bệnh.
