Hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm

Hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm là giải pháp can thiệp tối thiểu hiệu quả cao. Thay vì phẫu thuật, bác sĩ dùng năng lượng nhiệt tiêu diệt các tế bào khối u. Kỹ thuật này giúp bảo tồn tối đa mô lành xung quanh, rút ngắn đáng kể thời gian phục hồi, đồng thời mang lại sự an toàn và thoải mái cho người bệnh.

Hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm là gì?

Hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm là phương pháp can thiệp sử dụng hình ảnh siêu âm để dẫn đường cho kim điện cực đi vào đúng vị trí u. Tại đây, năng lượng nhiệt được phát ra khiến khối u bị phá hủy hoàn toàn bằng cách gây hoại tử đông.

Kỹ thuật tiêu hủy khối u này được giới chuyên môn đánh giá cao vì không cần mổ hở, bác sĩ chỉ cần đưa một cây kim nhỏ xuyên qua da. Nhờ sự dẫn đường chính xác của siêu âm, nhiệt lượng chỉ tập trung vào mô đích, giúp các mô lành xung quanh không bị ảnh hưởng. Người bệnh không phải chịu nhiều đau đớn như mổ hở, ít chảy máu và có thể sinh hoạt lại bình thường ngay sau thủ thuật.

Các phương pháp hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn siêu âm phổ biến hiện nay

Hiện, trong lĩnh vực y khoa, có hai kỹ thuật tiêu hủy khối u bằng nhiệt được áp dụng rộng rãi nhất. Cả hai phương pháp đều tuân thủ nguyên tắc sử dụng nhiệt độ cao để gây hoại tử tế bào khối u, nhưng có cơ chế tạo nhiệt khác nhau, phù hợp với từng tình trạng sức khỏe riêng biệt.

1. Đốt u bằng sóng cao tần

Đốt u bằng sóng cao tần (Radiofrequency Ablation – RFA) là một trong những phương pháp hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm được áp dụng phổ biến nhất hiện nay. Dòng điện xoay chiều có tần số cao được truyền qua kim điện cực, tạo ra sự ma sát giữa các ion trong mô u. Quá trình ma sát này sinh ra nhiệt lượng lớn, làm nóng mô xung quanh kim lên mức 60 – 100 độ C, khiến các tế bào khối u bị mất nước, đông vón protein và chết đi một cách triệt để.

2. Đốt u bằng vi sóng

Đốt u bằng vi sóng (Microwave Ablation – MWA) là kỹ thuật tiêu hủy khối u thế hệ mới, sử dụng năng lượng điện từ vi sóng để tạo ra nhiệt. Cơ chế của MWA dựa trên sự dao động cực nhanh của các phân tử nước bên trong tế bào khối u dưới tác động của trường điện từ. Sự dao động với tần số hàng tỷ lần mỗi giây này sinh ra nhiệt lượng cực lớn và lan tỏa vô cùng nhanh chóng vào tổ chức khối u. So với RFA, đốt u bằng vi sóng mang lại vùng đốt rộng hơn, nhiệt độ sinh ra cao hơn, thời gian thực hiện ngắn hơn và ít bị ảnh hưởng bởi hiệu ứng tản nhiệt của các mạch máu lớn lân cận khối u.

Các loại u có thể được điều trị bằng phương pháp hủy u bằng nhiệt

Việc ứng dụng hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm đã mở ra một “kỷ nguyên mới” trong điều trị nhiều loại khối u khác nhau ở các cơ quan trong cơ thể, đem lại hy vọng sống khỏe mạnh cho rất nhiều người bệnh.

1. U gan nguyên phát

Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) là một trong những loại u gan nguyên phát thường gặp nhất. Đối với những người bệnh có khối u kích thước dưới 3cm, hoặc không thể phẫu thuật cắt gan do chức năng gan kém, xơ gan nặng, tuổi cao, thì phương pháp hủy u bằng nhiệt là lựa chọn ưu tiên hàng đầu. Hiệu quả điều trị của RFA hoặc MWA đối với u gan nhỏ được đánh giá cao, hơn nữa còn giúp bảo tồn được tối đa phần nhu mô gan lành, người bệnh sẽ tránh được nguy cơ suy gan nghiêm trọng sau thủ thuật, đảm bảo chất lượng cuộc sống lâu dài.

2. U gan thứ phát (di căn gan)

Nhiều trường hợp người bệnh mắc ung thư đường tiêu hóa (như ung thư đại trực tràng) ở giai đoạn di căn sang gan. Nếu các tổn thương di căn gan có số lượng ít và kích thước phù hợp, việc phẫu thuật cắt bỏ có thể gây mất quá nhiều nhu mô gan và khiến người bệnh suy kiệt. Trong những trường hợp này, hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm kết hợp với hóa trị liệu hoặc liệu pháp nhắm trúng đích là một chiến lược điều trị tối ưu. Khối u trong cơ thể bị phá hủy trực tiếp thông qua đầu kim mà không cần một đường mổ lớn nào, giúp người bệnh nhanh hồi phục thể trạng để tiếp tục hoàn thành các đợt hóa trị liệu tiếp theo.

3. Một số khối u khác trên cơ thể

Ngoài gan, phương pháp hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm còn được ứng dụng rộng rãi ở nhiều cơ quan khác, mang lại kết quả khả quan:

• U tuyến giáp: Đây là một bước tiến vượt bậc đối với điều trị nhân lành tính tuyến giáp (gây chèn ép, khó nuốt, mất thẩm mỹ) hoặc ung thư tuyến giáp thể nhú kích thước nhỏ (microcarcinoma). Người bệnh không phải chịu vết mổ hở ở vùng cổ, hoàn toàn không để lại sẹo, và đặc biệt là không cần uống thuốc nội tiết thay thế suốt đời vì chức năng tuyến giáp được bảo tồn. (1)
• U thận: Đối với các khối u thận ác tính kích thước nhỏ, đặc biệt ở người bệnh lớn tuổi, có chức năng thận suy giảm hoặc chỉ còn một quả thận duy nhất, kỹ thuật này giúp phá hủy khối u triệt để mà vẫn giữ lại phần chức năng thận quý giá còn lại, tránh phải chạy thận nhân tạo.
• U phổi: Mặc dù phổi chứa nhiều khí gây khó khăn cho sóng siêu âm xuyên qua, nhưng trong một số trường hợp u nằm sát màng phổi ngoại vi, hoặc với sự hỗ trợ của siêu âm kết hợp với chụp cắt lớp vi tính (CT), bác sĩ vẫn có thể thực hiện đốt u bằng nhiệt. Kỹ thuật này là “phao cứu sinh” cho những người bệnh ung thư phổi hoặc u di căn phổi không đủ điều kiện sức khỏe để trải qua một ca đại phẫu cắt thùy phổi.

Quy trình thực hiện hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của siêu âm

Để đảm bảo mức độ an toàn tối đa và hiệu quả cao nhất cho người bệnh, quy trình hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của siêu âm được thực hiện theo các bước cực kỳ nghiêm ngặt, chuẩn y khoa tại các trung tâm can thiệp chuyên sâu.

1. Bước chuẩn bị trước can thiệp

Trước khi tiến hành, người bệnh sẽ được các bác sĩ thăm khám lâm sàng toàn diện và chỉ định thực hiện các xét nghiệm cần thiết như xét nghiệm máu (đánh giá chức năng đông máu, chức năng gan, chức năng thận), đo điện tâm đồ. Bác sĩ cũng sẽ tiến hành các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chất lượng cao như siêu âm Doppler, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) có tiêm thuốc cản quang/từ để đánh giá chính xác vị trí, kích thước, số lượng khối u và sự liên quan mật thiết với các mạch máu, ống mật hay cơ quan lân cận.

Sau khi có đầy đủ dữ liệu, bác sĩ can thiệp sẽ trực tiếp giải thích chi tiết về quy trình, những lợi ích mang lại và một số nguy cơ nhỏ có thể xảy ra để người bệnh an tâm, chuẩn bị tâm lý tốt nhất. Người bệnh thường được yêu cầu nhịn ăn uống trong khoảng 6 giờ trước khi thực hiện để đảm bảo an toàn nếu trong trường hợp cần tiền mê.

2. Các bước thực hiện trong phòng can thiệp

Thủ thuật được thực hiện trong phòng can thiệp vô trùng đạt chuẩn. Người bệnh sẽ được hướng dẫn nằm trên bàn thủ thuật với tư thế phù hợp nhất để bác sĩ dễ dàng tiếp cận khối u qua ngả da.

• Vô cảm: Tùy thuộc vào vị trí khối u, kích thước và tình trạng sức khỏe tổng quát, người bệnh có thể được gây tê tại chỗ, tiền mê tĩnh mạch nhẹ hoặc gây mê toàn thân. Thông thường, đối với u tuyến giáp, chỉ cần gây tê tại chỗ quanh tuyến giáp, người bệnh hoàn toàn tỉnh táo trong suốt quá trình thực hiện. Đối với can thiệp u gan, có thể cần tiền mê hoặc gây mê để đem lại sự dễ chịu cho người bệnh.
• Dẫn đường bằng siêu âm: Bác sĩ sử dụng đầu dò siêu âm quét qua vùng cần can thiệp để khảo sát lại và xác định chính xác lộ trình đâm kim an toàn nhất, tránh xuyên qua mạch máu lớn hay các cấu trúc quan trọng.
• Đâm kim và phát năng lượng nhiệt: Dưới sự hướng dẫn của siêu âm, một kim điện cực chuyên dụng sẽ được đưa xuyên qua da, đi trực tiếp vào đúng vị trí khối u. Khi kim đã được xác định ở đúng vị trí, máy phát năng lượng sẽ được kích hoạt. Nhiệt lượng lan tỏa từ đầu kim sẽ phá hủy tế bào khối u. Bác sĩ theo dõi sát sao diễn biến vùng hoại tử bằng cách quan sát dải bóng lưng của những bọt khí trắng xuất hiện trên màn hình siêu âm bao phủ toàn bộ giới hạn khối u.
• Kết thúc thủ thuật: Sau khi khối u và một phần nhỏ rìa mô lành bao quanh (tạo ranh giới an toàn) đã bị hoại tử hoàn toàn, bác sĩ từ từ rút kim ra. Trong quá trình rút kim, máy sẽ tiếp tục phát năng lượng để đốt dọc theo đường hầm đi của kim (track ablation). Việc này giúp cầm máu tại chỗ và ngăn ngừa nguy cơ tế bào khối u bị kéo theo và gieo rắc ra các mô xung quanh.

3. Theo dõi sau thủ thuật

Toàn bộ thủ thuật hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm diễn ra khá nhanh chóng, thường chỉ kéo dài từ 15 – 45 phút tùy vào kích thước và độ khó của u. Sau đó, người bệnh được đưa về phòng nội trú để đội ngũ điều dưỡng theo dõi sát sinh hiệu (mạch, huyết áp, nhịp thở, mức độ đau) trong vài giờ đầu.

Vết đâm kim trên da thực chất chỉ như một vết tiêm truyền, vô cùng nhỏ, chỉ cần dán một miếng băng keo cá nhân mà không cần phải khâu vết thương. Đa số người bệnh có thể đi lại, ăn uống bình thường và xuất viện ngay trong ngày hoặc vào ngày hôm sau. Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc (nếu cần), hướng dẫn cách chăm sóc tại nhà và hẹn lịch tái khám định kỳ (thường là sau 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng) bằng siêu âm hoặc CT/MRI để đánh giá sự thu nhỏ dần của phần mô hoại tử thành một vết sẹo xơ vô hại.

Ưu điểm và hạn chế của phương pháp hủy u bằng nhiệt

Giống như bất kỳ kỹ thuật y khoa nào, hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm cũng có những ưu điểm vô cùng nổi trội và một số hạn chế nhất định mà người bệnh cần nắm rõ trước khi quyết định điều trị.

1. Ưu điểm của kỹ thuật hủy u bằng nhiệt

• Xâm lấn tối thiểu, thẩm mỹ cao: Chỉ can thiệp thông qua một vết kim nhỏ trên da, hoàn toàn không có đường mổ dài, người bệnh ít chịu đau đớn và đặc biệt không để lại sẹo lồi gây mất thẩm mỹ.
• Bảo tồn tối đa cơ quan chức năng: So với phẫu thuật phải cắt bỏ một thùy gan, thùy tuyến giáp hay cắt thận bán phần, kỹ thuật tiêu hủy khối u này chỉ tiêu diệt chính xác khu vực mô u, giữ lại gần như toàn bộ nhu mô lành lân cận. Điều này có ý nghĩa sinh tử đối với việc duy trì chức năng gan, thận, nội tiết của cơ thể.
• Thời gian phục hồi thần tốc: Người bệnh không phải trải qua quá trình hậu phẫu dài ngày và đau đớn, rút ngắn đáng kể thời gian nằm viện, giảm nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện, giúp tiết kiệm chi phí sinh hoạt và sớm quay trở lại công việc.
• Tính lặp lại cao: Đối với các bệnh hay có tính chất tái phát (như ung thư gan đa ổ), phương pháp hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm có thể được thực hiện lặp đi lặp lại nhiều lần trên cùng một người bệnh một cách an toàn. Kỹ thuật này không bị cản trở bởi tình trạng dính ổ bụng, một trở ngại rất lớn đối với các ca mổ hở lặp lại.
• Giải pháp cứu cánh cho người bệnh sức khỏe yếu: Cung cấp cơ hội chữa trị tốt cho những người lớn tuổi, người có chức năng tim phổi kém, có nhiều bệnh nền không thể chịu đựng được một ca gây mê sâu hoặc phẫu thuật kéo dài.

2. Các hạn chế cần biết

• Kích thước khối u: Kỹ thuật phá hủy khối u bằng nhiệt đạt hiệu quả triệt căn tối ưu nhất với các khối u có kích thước nhỏ và vừa (lý tưởng là dưới 3cm, có thể áp dụng tới 5cm). Với các khối u kích thước quá lớn, việc đốt bằng nhiệt đơn thuần có thể không tiêu diệt được hoàn toàn tế bào khối u hoặc đòi hỏi thời gian đốt dài. Giải pháp lúc này là cần kết hợp với các phương pháp khác như nút mạch hóa chất (TACE) trước khi đốt nhiệt.
• Vị trí khối u khó tiếp cận: Nếu khối u nằm quá sát các cơ quan quan trọng nhạy cảm với nhiệt độ như ống mật chính, túi mật, mạch máu lớn, dạ dày hay đại tràng, ruột non, việc thực hiện cần sự tỉ mỉ, kỹ thuật cực kỳ cao của bác sĩ. Trong tình huống này, bác sĩ thường dùng thủ thuật bơm nước tách tạng nhân tạo (tạo một lớp rào cản nước sinh lý giữa khối u và cơ quan lân cận) để làm rào chắn tản nhiệt, bảo vệ tạng lành. Tuy nhiên, nếu vị trí quá khó không thể tách rời, có thể phải cân nhắc phẫu thuật.

3. Các biến chứng có thể gặp

Hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của siêu âm được công nhận là một thủ thuật rất an toàn trên toàn cầu, tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng là cực kỳ thấp (thường dưới 2% – 3%). (2) Một số phản ứng phụ nhẹ sau can thiệp có thể bao gồm: cảm giác đau nhẹ tại chỗ đâm kim, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi trong vài ngày đầu (gọi là hội chứng sau đốt – do hệ miễn dịch cơ thể phản ứng dọn dẹp các mô u bị hoại tử), tụ máu nhỏ quanh bao gan hoặc dưới da vùng cổ.

Rất hiếm khi xảy ra các biến chứng lớn như chảy máu ồ ạt cần phải truyền máu, nhiễm trùng tạo áp xe vị trí đốt, hay tổn thương bỏng nhiệt các tạng lân cận gây thủng ruột, viêm đường mật. Sự an toàn này phụ thuộc rất lớn vào kinh nghiệm lâm sàng dày dặn của các bác sĩ điện quang can thiệp cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh sắc nét, hiện đại.

Hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm là một bước tiến vĩ đại trong y học can thiệp, giúp phá hủy khối u triệt để, an toàn và nhanh chóng. Kỹ thuật này đã mang lại cơ hội sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh mà không cần phải trải qua các cuộc phẫu thuật nặng nề.

Để đặt lịch thăm khám, tư vấn và điều trị trực tiếp bằng phương pháp hủy u bằng nhiệt dưới hướng dẫn của sóng siêu âm cùng các chuyên gia hàng đầu, quý khách hàng vui lòng liên hệ Đơn vị Siêu âm can thiệp, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hoà – quận Tân Bình cũ). Đội ngũ y bác sĩ giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại sẽ giúp người bệnh chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ can thiệp tối ưu nhất.