Viêm phổi kẽ lympho bào (LIP) là bệnh hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ với sức khỏe hô hấp. Việc nhận diện sớm và hiểu rõ về bệnh không chỉ giúp quá trình điều trị thuận lợi, còn ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm. Bài viết sau sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan từ nguyên nhân, triệu chứng đến các phương pháp kiểm soát bệnh qua chia sẻ của ThS.BSNT.CKI Nguyễn Thanh Thùy, Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ).
Viêm phổi kẽ lympho bào (Lymphocytic Interstitial Pneumonia – LIP) là tình trạng rối loạn của hệ miễn dịch trong cơ thể khiến chúng hoạt động “quá mức”. Một loại tế bào bạch cầu (gọi là lympho bào) bị rối loạn tăng sinh, tràn vào và tập trung tại các vách ngăn giữa các túi khí nhỏ trong phổi (phế nang), các vách này được gọi là mô kẽ của phổi.
Có thể hình dung, lá phổi như một ngôi nhà với nhiều căn phòng (túi khí). Tế bào lympho giống như những người bảo vệ giúp chống lại vi khuẩn. Những người bảo vệ này bỗng nhiên tụ tập quá đông ở vách tường, làm không gian phòng ngột ngạt và khiến oxy rất khó đi xuyên qua tường để vào máu.
Bệnh thường ảnh hưởng đến phụ nữ nhiều hơn nam giới, tỷ lệ khoảng 2,75:1. Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh do các rối loạn tự miễn, trong khi nam giới thường không rõ nguyên nhân (vô căn). Bệnh cũng có thể xuất hiện ở trẻ em, thường liên quan chặt chẽ đến tình trạng nhiễm HIV bẩm sinh hoặc các rối loạn miễn dịch di truyền. Các nhóm có nguy cơ cao có thể gồm: (1)
Nguyên nhân chính xác gây ra viêm phổi kẽ lympho bào cho đến nay vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn (vô căn). Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp được phân loại là thứ phát, xảy ra sau hoặc đồng thời với các tình trạng bệnh khác.
Đây là yếu tố khởi phát phổ biến nhất. Sự rối loạn trong hệ thống miễn dịch khiến các tế bào lympho tấn công nhầm vào nhu mô phổi. Hội chứng Sjögren là bệnh đi kèm thường xuyên nhất với viêm phổi kẽ lympho bào. Ngoài ra, các bệnh như lupus ban đỏ hệ thống (SLE) cũng được ghi nhận có liên quan trực tiếp đến sự hình thành các nang khí trung tâm đặc trưng của LIP.
Nhiễm trùng mạn tính do một số loại virus được cho là kích thích sự tăng sinh quá mức của các tế bào lympho tại phổi. Trong đó, HIV là tác nhân hàng đầu, đặc biệt là ở trẻ em. Virus Epstein-Barr (EBV) cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng được nhắc đến trong các nghiên cứu về bệnh tăng sinh lympho.
Trong một số ít trường hợp, bác sĩ không thể tìm thấy bất kỳ bệnh nền hoặc tác nhân kích thích nào. Khi đó, bệnh được gọi là viêm phổi kẽ lympho bào nguyên phát hay vô căn. Tuy nhiên, y học hiện đại khuyến cáo cần nỗ lực tối đa để tìm kiếm các tình trạng bệnh tiềm ẩn trước khi kết luận vô căn.
Triệu chứng của viêm phổi kẽ lympho bào thường tiến triển âm thầm trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, khiến người bệnh dễ lầm tưởng với các bệnh hô hấp thông thường.
Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, viêm phổi kẽ lympho bào có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng:
>> Tìm hiểu thêm: Giải thích về bệnh viêm phổi kẽ tróc vảy
Quy trình chẩn đoán LIP đòi hỏi sự kết hợp giữa tiền sử lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và đôi khi là can thiệp xâm lấn.
Phim X-quang thường cho thấy các đám mờ dạng lưới hoặc dạng nốt lan tỏa, tập trung nhiều ở vùng đáy phổi. Tuy nhiên, hình ảnh này không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh phổi kẽ khác. Xquang ngực có thể bỏ sót tổn thương khi bệnh còn ở giai đoạn sớm, tổn thương phổi còn hạn chế.
Chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (HRCT) là công cụ quan trọng. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:
Mục tiêu chính của điều trị là giảm sự thâm nhiễm của các tế bào lympho gây tổn thương mô kẽ phổi. Điều trị đầu tay thường là Glucocorticoid. Thuốc giúp giảm nhanh tình trạng thâm nhiễm tế bào lympho và cải thiện triệu chứng lâm sàng. Trong những trường hợp bệnh nặng hoặc không đáp ứng tốt với steroid, các loại thuốc gây độc tế bào hoặc thuốc ức chế miễn dịch khác (như mycophenolate, azathioprine, cyclophosphamide…) có thể được phối hợp dùng. Người bệnh viêm phổi kẽ LIP do HIV điều trị với thuốc kháng virus có thể cải thiện tình trạng bệnh phổi kẽ. Người bệnh giảm gammaglobulin máu có thể cần điều trị thay thế globulin miễn dịch bằng đường tĩnh mạch để phòng ngừa các nhiễm trùng tái phát.
Lưu ý: Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc/ngưng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Tiên lượng của viêm phổi kẽ lympho bào rất khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân nền. Tỷ lệ tử vong sau 5 năm được báo cáo dao động từ 33%-50%. Một số người bệnh có thể thuyên giảm hoàn toàn sau khi điều trị, trong khi số khác tử vong do biến chứng suy hô hấp, nhiễm trùng tái diễn hay tiến triển thành u lympho ác tính. Việc theo dõi định kỳ bằng chức năng hô hấp và hình ảnh học là bắt buộc để đánh giá đáp ứng điều trị. (2)
Dù không có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối cho LIP, việc duy trì một lối sống lành mạnh có thể giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.
Nếu có nhu cầu khám, tư vấn, điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm phổi kẽ lympho bào là một thách thức đối với y học, nhưng với sự phát triển của các phương pháp chẩn đoán và điều trị, việc kiểm soát bệnh đang ngày càng hiệu quả hơn. Nếu bạn có các triệu chứng ho, khó thở kéo dài, hãy đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn kịp thời.
