Tay chân miệng phần lớn diễn tiến nhẹ, nhưng một số sai lầm về tay chân miệng ở trẻ em có thể khiến cha mẹ chăm sóc chưa phù hợp, bỏ sót dấu hiệu cảnh báo hoặc đưa trẻ đi khám muộn. Những quan niệm như phải kiêng tắm, chọc vỡ bóng nước cho nhanh khô hay cho rằng trẻ giật mình chỉ vì đau miệng đều cần được hiểu lại đúng cách.
Sai lầm về tay chân miệng ở trẻ em đó là nghĩ không cần kiêng tắm hoặc kiêng nước. Cha mẹ vẫn nên vệ sinh cơ thể cho trẻ nhẹ nhàng, giữ da sạch và mặc quần áo mềm, thoáng.
Các nốt phỏng nước không cần được ủ kín để “ra hết ban”. Khi tắm, không kỳ cọ mạnh, chà xát hoặc cố làm vỡ bóng nước. Sau khi vệ sinh, nên thấm khô da nhẹ nhàng.
Việc giữ vệ sinh cơ thể, tay và môi trường sống còn góp phần hạn chế phát tán virus sang người khác. Hướng dẫn phòng bệnh hiện nay nhấn mạnh vệ sinh tay, bề mặt và đồ dùng thay vì kiêng nước. (1)
Trẻ không đi nhà trẻ vẫn có thể mắc tay chân miệng. Virus có thể được đưa vào gia đình thông qua người chăm sóc, anh chị em, người đến thăm hoặc các đồ vật, bề mặt bị nhiễm virus.
Bệnh có thể lây qua nước bọt, dịch tiết đường hô hấp, dịch từ bóng nước, phân, đồ dùng ăn uống và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Người nhiễm virus cũng có thể tiếp tục phát tán virus trong một thời gian sau khi triệu chứng đã hết.
Vì vậy, giữ trẻ ở nhà không thể thay thế các biện pháp phòng bệnh như rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, không dùng chung đồ dùng cá nhân và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh.
Tay chân miệng thường gặp nhất ở trẻ nhỏ nhưng trẻ lớn và người lớn vẫn có thể mắc bệnh. CDC cho biết bệnh phổ biến ở trẻ dưới 5 tuổi, song bất kỳ ai cũng có thể nhiễm các virus gây tay chân miệng. Do đó, không nên loại trừ khả năng mắc bệnh chỉ dựa vào độ tuổi. Người lớn hoặc trẻ lớn có biểu hiện nhẹ cũng có thể trở thành nguồn lây cho trẻ khác trong gia đình.
Trẻ không nhất thiết phải xuất hiện đầy đủ tổn thương ở cả tay, chân và miệng. Phát ban có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, chân, tay hoặc những vị trí khác; biểu hiện giữa từng trẻ cũng không hoàn toàn giống nhau.
Vì vậy, cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện đủ “ba vị trí” mới đưa đi khám. Khi trẻ sốt, loét miệng kèm phát ban hoặc bóng nước bất thường, đặc biệt trong thời điểm đang có nhiều ca tay chân miệng, nên theo dõi và được nhân viên y tế đánh giá khi cần.
Sai lầm về tay chân miệng ở trẻ em đó là nghĩ cần chọc vỡ hoặc bôi thuốc lên bóng nước để nhanh lành. Thực tế, ba mẹ không nên chủ động chọc, nặn hoặc làm vỡ bóng nước tay chân miệng. Các tổn thương nên được giữ sạch và hạn chế đụng chạm. CDC cũng khuyến cáo giữ bóng nước sạch và tránh chạm vào chúng.
Cha mẹ cũng không nên tự bôi nhiều loại thuốc, gel, lá cây hoặc sản phẩm không rõ chỉ định với mục đích làm bóng nước nhanh khô. Việc bóng nước biến mất nhanh không phải mục tiêu chính của chăm sóc tay chân miệng.
Nếu bóng nước tự vỡ, cần giữ vùng da sạch và chăm sóc theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu xuất hiện sưng đỏ, đau tăng, chảy dịch bất thường hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn, trẻ nên được khám.
Loét miệng có thể khiến trẻ đau, khó ngủ và quấy khóc. Tuy nhiên, giật mình, hốt hoảng hoặc chới với bất thường ở trẻ mắc tay chân miệng không nên được xem đơn thuần là do đau miệng. Khi trẻ xuất hiện các triệu chứng như giật mình, hốt hoảng, chới với cùng sốt cao hoặc kéo dài, ngủ li bì, quấy khóc liên tục, nôn nhiều, yếu tay chân, run giật và co giật ba mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế. Đặc biệt, nếu trẻ giật mình lặp lại hoặc kèm sốt cao, nôn nhiều, lừ đừ, khó thở hay các biểu hiện bất thường khác, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.
Bớt sốt hoặc giảm các nốt ngoài da không đồng nghĩa trẻ đã hoàn toàn hết nguy cơ diễn tiến nặng. Khi trẻ được chẩn đoán tay chân miệng và điều trị ngoại trú, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát tình trạng ăn uống, mức độ tỉnh táo, nôn ói, giật mình, hô hấp và những thay đổi bất thường khác.
Hướng dẫn chăm sóc năm 2026 của HCDC khuyến cáo đưa trẻ đi khám ngay khi có sốt trên 39°C hoặc kéo dài trên 48 giờ, nôn nhiều, lừ đừ hoặc kích thích bất thường, ăn bú quá ít, giật mình, thở nhanh, khó thở, da nổi vân tím, co giật hoặc hôn mê.
Vì vậy, sai lầm về tay chân miệng ở trẻ em cần tránh là chỉ nhìn vào số lượng bóng nước hoặc việc trẻ đã hết sốt mà bỏ qua tình trạng toàn thân.
Sai lầm về tay chân miệng ở trẻ em khi nghĩ Việt Nam chưa có vaccine phòng tay chân miệng. Ngày 17/03/2026, Cục Quản lý Dược cấp giấy đăng ký lưu hành cho vaccine Envacgen phòng bệnh tay chân miệng do Enterovirus A71, EV71. Đây là vaccine EV71 đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. (2)
Tuy nhiên, cũng không nên hiểu rằng tiêm vaccine đồng nghĩa trẻ sẽ không bao giờ mắc tay chân miệng. Bệnh có thể do nhiều loại enterovirus gây ra, trong khi Envacgen hướng đến EV71. Vì vậy, trẻ vẫn cần rửa tay thường xuyên, vệ sinh đồ chơi và bề mặt, không dùng chung đồ cá nhân và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây. CDC cũng ghi nhận tay chân miệng có thể do nhiều enterovirus khác nhau gây bệnh.
Việc tiêm chủng cần thực hiện theo chỉ định, lịch tiêm và tình trạng cung ứng thực tế tại cơ sở tiêm chủng.
Khi trẻ mắc tay chân miệng thể nhẹ, cha mẹ nên tập trung vào những việc có giá trị thực tế: cho trẻ uống đủ nước, lựa chọn thức ăn mềm và dễ nuốt khi đau miệng, vệ sinh cơ thể và bóng nước nhẹ nhàng, sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau đúng hướng dẫn và theo dõi sát diễn tiến bệnh. Để tránh sai lầm về tay chân miệng ở trẻ em, ba mẹ không nên áp dụng các phương pháp truyền miệng chỉ với mục đích làm ban “mọc hết”, bóng nước “khô nhanh” hoặc cố giữ trẻ thật kín. Quan trọng hơn là nhận biết sớm các biểu hiện bất thường và đưa trẻ đi khám đúng thời điểm.
>> Tìm hiểu thêm: Cách chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhận biết đúng những sai lầm về tay chân miệng ở trẻ em giúp cha mẹ tránh xử trí không cần thiết và giảm nguy cơ bỏ sót dấu hiệu cảnh báo. Trẻ không cần kiêng tắm, không nên chọc vỡ bóng nước; đồng thời các biểu hiện như giật mình bất thường, sốt cao kéo dài, nôn nhiều, lừ đừ hoặc khó thở cần được đánh giá sớm tại cơ sở y tế.
