Virus tay chân miệng có bao nhiêu chủng? Tồn tại bao lâu?

Tay chân miệng là bệnh do virus thường gặp ở trẻ em, chủ yếu gây các triệu chứng tại chỗ, liên quan đến tay, chân, miệng và đôi khi là bộ phận sinh dục và mông của trẻ. Bệnh xuất hiện rải rác quanh năm, thường tập trung vào khoảng tháng 3-5 hoặc 9-12. Vậy virus tay chân miệng là virus nào? Phòng ngừa tay chân miệng cho trẻ như thế nào là hiệu quả?

Virus tay chân miệng có bao nhiêu chủng?

Virus tay chân miệng chủ yếu do nhóm virus đường ruột (Enterovirus) gây ra, và có nhiều chủng khác nhau. Trong đó, các chủng virus gây bệnh tay chân miệng thường gặp bao gồm:

• Coxsackievirus A16 (CA16): là tác nhân gây bệnh tay chân miệng thường gặp nhất ở trẻ em và người lớn. Đây là một chủng virus thuộc họ Picornaviridae, gồm các virus chỉ chứa RNA sợi đơn không có vỏ bọc. (1)
• Enterovirus A71 (EV71): Enterovirus A71 có hình cầu với đường kính khoảng 27-30nm, có lớp capsid gồm 60 tiểu đơn vị, bên trong chứa RNA và không có lớp bao ngoài.
• Coxsackievirus A6, A10: Trong khoảng thời gian gần đây, nhiều trường hợp phát hiện trẻ bị tay chân miệng do coxsackievirus A6 được ghi nhận tại Mỹ và trên toàn thế giới. Ngoài ra, một số chủng virus gây bệnh tay chân miệng ở trẻ nhưng ít phổ biến hơn như coxsackievirus A10, A4 đến A7, A9, B1 đến B3 và B5.

Sự khác biệt giữa các chủng virus tay chân miệng

Một số điểm nổi bật về các chủng virus tay chân miệng:

• Mức độ nghiêm trọng: Tùy vào chủng virus trẻ mắc phải, bệnh tay chân miệng sẽ có triệu chứng và mức độ nguy hiểm khác nhau. Tuy nhiên, trẻ mắc bệnh do virus EV71 thường sẽ có diễn biến nặng hơn.
• Khả năng lây lan: Xu hướng lây nhiễm bệnh cao nhất trong tuần đầu của bệnh, trong đó thời gian ủ bệnh từ 3 đến 6 ngày.
• Nguy cơ bị biến chứng: Bệnh tay chân miệng có nguy cơ gây các biến chứng liên quan đến hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, hội chứng giống bại liệt, viêm tủy cắt ngang cấp tính, hội chứng Guillain-Barre, tăng áp lực nội sọ lành tính, chứng mất điều hòa tiểu não cấp tính và có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động của trẻ. Virus Coxsackie ít gây biến chứng hơn nhưng cũng có thể gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh, viêm phổi kẽ, viêm cơ tim, viêm tụy và phù phổi.

Virus tay chân miệng tồn tại bao lâu?

Theo bác sĩ Bảo Hân từ BVĐK Tâm Anh cho biết, virus gây bệnh tay chân miệng có thể tồn tại khá lâu trong cơ thể và môi trường bên ngoài.

1. Tồn tại trong cơ thể

Thời gian ủ bệnh của virus tay chân miệng thường kéo dài từ 3 – 7 ngày. Sau đó, bệnh gây các triệu chứng như sốt, loét miệng, phát ban tay chân xuất hiện và kéo dài khoảng 7 – 10 ngày. Sau khi khỏi bệnh, virus vẫn có thể tồn vài tuần trong dịch tiết đường hô hấp (nước bọt, dịch mũi họng), đặc biệt trong phân của trẻ.

2. Tồn tại ngoài môi trường

Virus gây bệnh tay chân miệng có thể tồn tại lâu trong môi trường ngoài cơ thể, đặc biệt là ở những nơi ẩm ướt, độ pH từ 3 – 9, ít ánh sáng, nhiệt độ thấp. Ở nhiệt độ thường, virus có thể sống vài ngày đến vài tuần trên bề mặt đồ vật như đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa hay sàn nhà. Ở môi trường có nhiệt độ lạnh – 40 độ C, virus Enterovirus A71 có thể tồn tại đến 3 tuần.

Enterovirus A71 chỉ bị bất hoạt ở môi trường có nhiệt độ 560 độ C trong 30 phút hoặc khi tiếp xúc với tia cực tím, tia gamma, nước Javel (2% Sodium hypochlorite), Chlorine tự do.

Virus tay chân miệng lây qua đường nào?

Virus gây bệnh tay chân miệng ở trẻ có thể lây qua nhiều con đường khác nhau, trong đó phổ biến nhất là đường tiêu hóa (phân – miệng). Virus xâm nhập vào đường tiêu hóa khi trẻ chạm vào phân hoặc đồ vật dính chất thải từ người bệnh rồi đưa tay lên miệng. Trẻ sau khi nuốt phải virus, virus nhân lên nhanh chóng, lan rộng đến nhiều cơ quan, bao gồm hệ thần kinh trung ương, các cơ quan nội tạng và da.

Ngoài ra, bệnh tay chân miệng lây qua đường hô hấp do tiếp xúc với giọt bắn từ nước bọt, dịch mũi họng của người bệnh khi ho hoặc hắt hơi. Virus cũng có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch từ mụn nước trên da hoặc qua các bề mặt nhiễm virus như đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế.

Cách phòng virus tay chân miệng hiệu quả

Tại Việt Nam, nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng sẽ cao hơn khi nhiệt độ và độ ẩm môi trường tăng lên. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, tập trung nhiều ở trẻ dưới 3 tuổi, đặc biệt là những trẻ 1-2 tuổi, có hệ miễn dịch kém, thể trạng yếu. Hơn nữa, bệnh tay chân miệng vẫn chưa có thuốc đặc trị. Do vậy, bố mẹ cần tích cực phòng ngừa virus tay chân miệng cho trẻ. Có nhiều biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng ở trẻ như:

• Rửa tay thường xuyên và đúng cách: Trẻ nên có thói quen rửa sạch tay với nước sạch và xà phòng trong ít nhất 20 giây để loại bỏ các chất bẩn, mầm bệnh sau khi đi vệ sinh, chơi đồ chơi, hắt hơi hay xì mũi. Bố mẹ cần phải rửa tay sau khi đi vệ sinh, thay tã và trước khi chế biến hoặc ăn thức ăn cho trẻ.
• Đảm bảo vệ sinh môi trường sống: Thường xuyên dọn dẹp, vệ sinh không gian nhà ở, các bề mặt, đồ chơi của trẻ với dung dịch khử khuẩn chuyên dụng. Tránh cho trẻ đến những khu vực bị ô nhiễm.
• Giữ vệ sinh cá nhân: Tắm rửa, vệ sinh cá nhân cho trẻ mỗi ngày. Đồng thời, không cho trẻ dùng chung các vật dụng cá nhân như ly, muỗng, bàn chải đánh răng, quần áo, khăn mặt, khăn tắm…
• Tránh tiếp xúc gần với người có dấu hiệu mắc bệnh: Virus gây bệnh tay chân miệng rất dễ lây lan, do đó nên hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang có dấu hiệu mắc bệnh. Không chỉ vậy, trẻ mắc bệnh tay chân miệng nên nghỉ ngơi tại nhà cho đến khi bệnh khỏi hẳn.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bố mẹ hiểu rõ hơn về tác nhân gây bệnh tay chân miệng ở trẻ cũng như giải đáp thắc mắc “virus tay chân miệng có bao nhiêu chủng?”. Trẻ mắc bệnh tay chân miệng vẫn có nguy cơ bị tái lại, vì vậy bố mẹ cần chủ động phòng ngừa bệnh cho trẻ một cách chặt chẽ, hiệu quả và khoa học.