Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng mức độ nhẹ có thể được chăm sóc và theo dõi tại nhà sau khi được bác sĩ đánh giá. Chăm sóc trẻ bị tay chân miệng đúng cách tập trung vào việc cho trẻ uống đủ nước, ăn uống phù hợp, hạ sốt giảm đau an toàn, giữ vệ sinh, hạn chế lây nhiễm và theo dõi sát dấu hiệu chuyển nặng. Đa số trường hợp nhẹ cải thiện trong khoảng 7 đến 10 ngày.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, trẻ mắc tay chân miệng độ 1, tức chưa có biến chứng, có thể điều trị ngoại trú và theo dõi tại nhà. Trong thời gian này, cha mẹ cần có điều kiện quan sát trẻ thường xuyên, chăm sóc trẻ bị tay chân miệng đúng hướng dẫn và đưa trẻ tái khám theo lịch. Trẻ độ 1 được khuyến cáo tái khám mỗi 1 đến 2 ngày trong 7 đến 10 ngày đầu; nếu còn sốt, cần tái khám mỗi ngày cho đến khi hết sốt ít nhất 48 giờ. (1)
Nếu gia đình ở xa cơ sở y tế, không có điều kiện theo dõi trẻ hoặc người chăm sóc trẻ bị tay chân miệng cảm thấy không yên tâm về tình trạng của trẻ, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tự tiếp tục theo dõi tại nhà.
Loét miệng do tay chân miệng có thể khiến trẻ đau khi nuốt, từ đó uống ít hơn bình thường và tăng nguy cơ mất nước. Vì vậy, duy trì đủ nước là một trong những ưu tiên khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà.
Cha mẹ nên cho trẻ uống từng ngụm nhỏ và chia thành nhiều lần trong ngày. Trẻ còn bú mẹ nên tiếp tục được bú theo nhu cầu. Với trẻ lớn hơn, có thể cho uống nước hoặc các loại dịch phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
Không nên ép trẻ uống quá nhiều trong một lần khi trẻ đang đau miệng, buồn nôn hoặc khó chịu. Cho uống lượng nhỏ nhưng thường xuyên thường giúp trẻ dễ hợp tác hơn.
Trong quá trình chăm sóc, cần theo dõi lượng nước trẻ uống và số lần đi tiểu. Nếu trẻ uống rất ít, không uống được, tiểu ít rõ rệt, môi miệng khô, mệt nhiều hoặc có biểu hiện mất nước, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá. (2)
Trẻ mắc tay chân miệng vẫn cần được cung cấp dinh dưỡng phù hợp với độ tuổi. Tuy nhiên, các vết loét trong miệng có thể khiến trẻ đau và ngại ăn. Cha mẹ nên ưu tiên thức ăn lỏng hoặc mềm, dễ tiêu, để nguội hoặc mát và chia thành nhiều bữa nhỏ. Trẻ còn bú mẹ nên tiếp tục bú mẹ.
Không nên ép trẻ ăn hết khẩu phần khi trẻ đang đau miệng hoặc mệt. Thay vào đó, có thể giảm lượng thức ăn mỗi bữa và tăng số bữa để trẻ dễ tiếp nhận hơn.
Thức ăn quá nóng, quá cay, quá chua hoặc có kết cấu cứng có thể gây khó chịu khi tiếp xúc với vùng niêm mạc đang tổn thương, vì vậy nên lựa chọn món ăn dựa trên khả năng ăn và mức độ đau của trẻ.
Sốt và đau do các vết loét miệng có thể khiến trẻ khó chịu, quấy khóc, ngủ kém và giảm ăn uống. Cha mẹ có thể sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau khi cần nhưng phải dùng đúng liều theo cân nặng, đúng khoảng cách giữa các lần sử dụng và không tự ý tăng liều.
Theo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh tay chân miệng của Bộ Y tế năm 2024, paracetamol có thể được dùng với liều 10 đến 15 mg/kg/lần, mỗi 4 đến 6 giờ khi cần. Tổng liều paracetamol không nên vượt quá 60 mg/kg trong 24 giờ.
Trẻ cần được vệ sinh cơ thể và răng miệng nhẹ nhàng trong thời gian mắc bệnh. Không cần kiêng tắm hoặc kiêng nước vì tay chân miệng. Sau khi vệ sinh, nên giữ cơ thể trẻ sạch sẽ, khô thoáng và mặc quần áo mềm, rộng để hạn chế cọ xát vào các vùng da có tổn thương.
Đối với các nốt phỏng nước, không chọc, bóc hoặc cố làm vỡ. Nếu mụn nước tự vỡ, có thể chăm sóc tổn thương theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Bộ Y tế cho phép sử dụng dung dịch sát khuẩn như povidone-iodine hoặc xanh methylene đối với mụn nước đã vỡ.
Cha mẹ không nên tự bôi nhiều loại thuốc, gel, lá cây hoặc sản phẩm không rõ tác dụng lên các nốt phỏng với mục đích làm chúng nhanh khô. Các nốt ngoài da không phải là yếu tố duy nhất phản ánh mức độ nặng của bệnh, vì vậy cần ưu tiên theo dõi tình trạng toàn thân của trẻ.
Khi vệ sinh miệng, nên thao tác nhẹ nhàng để tránh làm trẻ đau hoặc gây tổn thương thêm vùng niêm mạc đang loét. Không cố cạy hoặc chà trực tiếp lên vết loét.
>> Xem thêm: Trẻ bị chân tay miệng có được tắm không?
Virus gây tay chân miệng có thể lây từ người bệnh sang người khác qua chất tiết đường hô hấp, nước bọt, dịch từ mụn nước, phân và các bề mặt bị nhiễm virus. Vì vậy, vệ sinh tay và hạn chế tiếp xúc gần là phần quan trọng trong quá trình chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà.
Người chăm sóc nên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước và sau khi chăm sóc trẻ, đặc biệt sau khi thay tã, đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với chất tiết. Trẻ cũng cần được hướng dẫn rửa tay thường xuyên nếu đã đủ lớn.
Quần áo, khăn, bình sữa, cốc uống nước, thìa, chén và các vật dụng cá nhân của trẻ không nên dùng chung với thành viên khác trong gia đình. Đồ chơi, tay nắm cửa, mặt bàn và những bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào cần được vệ sinh phù hợp. (3)
Theo dõi diễn tiến của trẻ là một phần đặc biệt quan trọng khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà. Cha mẹ không nên chỉ quan sát số lượng nốt phỏng mà cần chú ý đến nhiệt độ, khả năng ăn uống, mức độ tỉnh táo, tình trạng nôn, nhịp thở và các biểu hiện bất thường khi trẻ ngủ hoặc thức.
Đặc biệt, cần quan sát biểu hiện giật mình. Giật mình bất thường, nhất là xuất hiện nhiều lần, có thể là dấu hiệu thần kinh cần được bác sĩ đánh giá. Không nên nhầm tình trạng này với phản xạ giật mình đơn thuần khi trẻ gặp tiếng động lớn.
Bộ Y tế khuyến cáo đưa trẻ tái khám ngay khi xuất hiện ít nhất một trong các dấu hiệu: sốt trên 39°C hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ, nôn nhiều, lừ đừ hoặc kích thích, không bú hoặc ăn bú quá ít, giật mình, thở nhanh hoặc khó thở, da nổi vân tím, co giật, hôn mê hoặc xuất hiện bất kỳ biểu hiện bất thường nào khiến cha mẹ lo lắng.
Việc phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng có ý nghĩa quan trọng hơn việc cố làm các vết loét hay nốt phỏng biến mất nhanh.
>> Tìm hiểu thêm: Hướng dẫn điều trị tay chân miệng ở trẻ em
Một số thói quen chăm sóc không phù hợp có thể khiến trẻ khó chịu hơn hoặc làm cha mẹ bỏ sót diễn tiến bất thường của bệnh. Khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng, nên tránh những việc sau:
Ngoài ra, không nên áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng với mục đích giúp bệnh nhanh khỏi. Tay chân miệng do virus gây ra, việc chăm sóc trường hợp nhẹ chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, duy trì đủ nước và dinh dưỡng, giữ vệ sinh và theo dõi biến chứng.
Phần lớn trường hợp tay chân miệng nhẹ cải thiện trong khoảng 7 đến 10 ngày. Tuy nhiên, thời gian này có thể khác nhau giữa từng trẻ và không nên dùng số ngày mắc bệnh làm căn cứ duy nhất để đánh giá trẻ đã an toàn.
Trong 7 đến 10 ngày đầu, trẻ điều trị ngoại trú vẫn cần được theo dõi và tái khám theo hướng dẫn. Nếu trẻ còn sốt, Bộ Y tế khuyến cáo tái khám hằng ngày cho đến khi đã hết sốt ít nhất 48 giờ. Nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, trẻ cần được khám ngay mà không chờ đến lịch tái khám tiếp theo.
Để biết thêm thông tin về cách chăm sóc trẻ và những vấn đề về sức khỏe khác của trẻ, bạn có thể liên hệ khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh theo địa chỉ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Việc nắm rõ được các triệu chứng và biết cách chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà đúng cách sẽ giúp bệnh nhanh khỏi và giảm nguy cơ gây biến chứng nguy hiểm. Khi trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong quá trình chăm sóc bệnh tại nhà, bố mẹ nên thông báo ngay cho bác sĩ để được hỗ trợ kịp thời.
