Tay chân miệng dù không phải bệnh mới nhưng vẫn là nỗi ám ảnh của nhiều phụ huynh khi con mình không may mắc phải bệnh này. Nhiều bố mẹ quan niệm bị tay chân miệng cần kiêng nước, kiêng gió, không được tắm, đây là những quan niệm sai lầm mà phụ huynh cần hiểu rõ. Vậy trẻ bị tay chân miệng kiêng gì và ăn gì để bệnh nhanh hồi phục?
Khi trẻ bị tay chân miệng, những thứ cần hạn chế chủ yếu là thực phẩm hoặc cách chăm sóc khiến vết loét miệng đau hơn, làm trẻ khó ăn uống hoặc tăng nguy cơ lây bệnh. Không nên bắt trẻ kiêng quá nhiều món nếu trẻ vẫn ăn được và thực phẩm phù hợp với độ tuổi. (1)
Các vết loét ở lưỡi, lợi, má trong hoặc họng có thể gây đau khi trẻ ăn uống. Thức ăn hoặc đồ uống quá nóng dễ làm vùng niêm mạc đang tổn thương khó chịu hơn.
Nên để cháo, súp, sữa và các món ăn khác nguội hoặc còn hơi ấm trước khi cho trẻ dùng. Một số trẻ cảm thấy dễ chịu hơn với thức ăn mát.
Ớt, tiêu và các món cay có thể gây cảm giác nóng rát ở vùng niêm mạc bị loét. Thực phẩm có vị chua như chanh, tắc, nước ép cam chua, dứa hoặc các món nhiều giấm cũng có thể khiến trẻ xót miệng.
Không phải mọi trẻ tay chân miệng đều phải kiêng hoàn toàn trái cây có vị chua. Nếu trẻ không đau, vẫn ăn được thì không cần loại bỏ một cách máy móc. Ngược lại, nếu trẻ nhăn mặt, khóc hoặc từ chối ăn vì xót miệng, nên chuyển sang loại trái cây ít chua, mềm và dễ ăn hơn.
Bánh quy cứng, đồ chiên giòn, snack, các loại hạt nguyên hạt hoặc thực phẩm có cạnh sắc có thể cọ vào vết loét khiến trẻ đau khi nhai và nuốt.
Nên làm mềm, nghiền, băm nhỏ hoặc xay thực phẩm tùy theo độ tuổi của trẻ. Việc thay đổi kết cấu món ăn thường hữu ích hơn việc kiêng hẳn một nhóm thực phẩm.
Trẻ tay chân miệng có thể ăn ít hơn bình thường do sốt, mệt và đau miệng. Ép trẻ ăn một lượng lớn trong một bữa dễ khiến trẻ sợ ăn, khó chịu hoặc nôn.
Cha mẹ có thể giảm lượng thức ăn trong mỗi bữa và chia thành nhiều bữa nhỏ. Khi trẻ đang đau nhiều, cần ưu tiên duy trì đủ nước và lựa chọn những món trẻ có thể ăn được.
Một số thông tin cho rằng trẻ tay chân miệng phải kiêng chocolate, đậu phộng, các loại hạt hoặc thực phẩm chứa nhiều arginine vì axit amin này có thể làm virus phát triển. Tuy nhiên, các hướng dẫn chăm sóc tay chân miệng hiện hành của các cơ sở y tế uy tín không khuyến cáo chế độ ăn hạn chế arginine để điều trị bệnh.
Do đó, không cần loại bỏ một thực phẩm chỉ vì nó chứa arginine. Việc lựa chọn món ăn nên dựa trên độ tuổi, tiền sử dị ứng, khả năng nhai nuốt và mức độ đau miệng của trẻ.
Không có cơ sở để cho rằng ăn thực phẩm chứa chất béo sẽ làm các nốt tay chân miệng tiết nhiều dầu hoặc khiến ban da nặng hơn.
Chất béo vẫn là một thành phần của chế độ ăn cân đối ở trẻ. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm phù hợp với độ tuổi, chế biến dễ tiêu và tránh những món quá nhiều dầu mỡ nếu trẻ đang đầy bụng, buồn nôn hoặc ăn uống kém.
Thực phẩm phù hợp cho trẻ tay chân miệng cần đáp ứng ba tiêu chí chính: dễ ăn, đủ dinh dưỡng và không làm vùng miệng đang loét bị kích thích.
Cháo, súp, nui mềm, mì mềm, khoai nghiền hoặc những món được nấu nhừ thường dễ ăn hơn khi trẻ bị đau miệng. Với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể băm hoặc nghiền thức ăn theo khả năng nhai nuốt. Không nhất thiết phải xay quá nhuyễn nếu trẻ vẫn nhai và nuốt bình thường.
Thịt, cá, trứng, sữa và các thực phẩm giàu đạm khác vẫn có thể được sử dụng nếu trẻ không dị ứng và có thể ăn được.
Có thể chế biến thịt, cá mềm, băm nhỏ hoặc nấu cùng cháo, súp. Trứng có thể hấp, luộc mềm hoặc chế biến thành món dễ nuốt. Không cần kiêng thịt bò, thịt gà, cá hay trứng chỉ vì trẻ đang mắc tay chân miệng.
Rau xanh và củ quả tiếp tục là nguồn vitamin, khoáng chất và chất xơ trong khẩu phần của trẻ. Có thể nấu mềm bí đỏ, cà rốt, khoai tây, rau ngót, rau cải hoặc các loại rau củ trẻ thường ăn. Với trẻ nhỏ, rau củ có thể được băm, nghiền hoặc nấu cùng cháo để dễ ăn hơn.
Chuối chín, đu đủ, bơ, dưa hấu và các loại trái cây mềm, ít chua thường dễ ăn hơn khi trẻ đang có vết loét trong miệng. Không cần cố cho trẻ ăn trái cây chua chỉ để bổ sung vitamin C. Một chế độ ăn đa dạng có thể cung cấp vitamin và khoáng chất từ nhiều nguồn khác nhau.
Trẻ vẫn có thể uống sữa phù hợp với độ tuổi nếu dung nạp tốt. Sữa chua hoặc những món mềm, mát từ sữa cũng có thể dễ ăn đối với một số trẻ bị đau miệng. Trẻ đang bú mẹ nên tiếp tục được bú theo nhu cầu. Không cần cai sữa hoặc ngừng bú vì trẻ mắc tay chân miệng.
Loét miệng trong tay chân miệng có thể khiến trẻ ngại uống và làm tăng nguy cơ mất nước. Nên cho trẻ uống từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên thay vì ép uống nhiều trong một lần. Nước lọc, sữa mẹ và các loại dịch phù hợp với độ tuổi có thể được sử dụng. Khi trẻ khó uống do đau miệng, một số trẻ dễ tiếp nhận đồ uống mát hơn. Ưu tiên hàng đầu là bảo đảm trẻ duy trì đủ dịch.
Khi loét miệng khiến trẻ đau, cách chuẩn bị và cho ăn có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng ăn uống. Cha mẹ có thể:
Loét miệng có thể khiến trẻ ăn uống đau và khó chịu. Do đó, mục tiêu trong những ngày trẻ bệnh không phải ép trẻ ăn đủ lượng như khi khỏe mà là duy trì đủ nước, năng lượng và dinh dưỡng trong khả năng trẻ dung nạp.
Khi trẻ không chịu ăn, trước tiên cha mẹ nên kiểm tra xem trẻ có đau miệng, sốt, mệt, buồn nôn hoặc khó nuốt hay không. Có thể thử chuyển sang thức ăn mềm hơn, để mát, chia nhỏ bữa và cho trẻ ăn lượng ít mỗi lần. Nếu trẻ ăn ít nhưng vẫn uống đủ nước, vẫn tỉnh táo và đi tiểu bình thường, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi và chăm sóc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Ngược lại, cần đưa trẻ đi khám khi trẻ không uống được, uống rất ít, tiểu ít rõ rệt, miệng khô, mệt nhiều hoặc có biểu hiện mất nước. Trẻ không duy trì được lượng dịch cần thiết do đau miệng cũng cần được nhân viên y tế đánh giá.
>> Tìm hiểu thêm: 6 cách chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà mẹ cần biết
Trẻ bị tay chân miệng không cần kiêng nước hoặc kiêng tắm. Giữ cơ thể, bàn tay và các vùng da tổn thương sạch là một phần quan trọng của quá trình chăm sóc. Cha mẹ có thể tắm cho trẻ bằng nước sạch, thao tác nhẹ nhàng, không kỳ cọ mạnh lên các mụn nước và không chủ động chọc vỡ chúng. Sau khi tắm nên thấm khô da bằng khăn sạch và cho trẻ mặc quần áo rộng, thoáng. Không nên ủ trẻ quá kín với quan niệm phải “ra hết ban” thì bệnh mới khỏi. Cách chăm sóc này có thể khiến trẻ nóng, ra nhiều mồ hôi và khó chịu hơn.
Trẻ tay chân miệng không cần kiêng gió. Phòng của trẻ nên thông thoáng, sạch sẽ và có nhiệt độ dễ chịu. Cha mẹ có thể sử dụng quạt hoặc điều hòa phù hợp, nhưng tránh để luồng gió mạnh thổi liên tục trực tiếp vào trẻ. Việc sử dụng quạt hay điều hòa không làm virus tay chân miệng phát triển mạnh hơn. Điều cần hạn chế là đưa trẻ đến những nơi đông người hoặc cho trẻ tiếp xúc gần với trẻ khác trong giai đoạn bệnh có khả năng lây lan.
>> Xem thêm: Trẻ nhỏ bị chân tay miệng có kiêng gió không?
Có. Trẻ có thể ăn trứng nếu không dị ứng và ăn được bình thường. Nên ưu tiên cách chế biến mềm như trứng hấp hoặc trứng nấu cùng cháo.
>> Tìm hiểu chi tiết: Những lưu ý khi cho trẻ bị tay chân miệng ăn trứng
Có. Không cần kiêng thịt bò khi trẻ mắc tay chân miệng. Thịt nên được băm hoặc nấu mềm để trẻ dễ nhai và nuốt.
>> Tìm hiểu thêm: Bé bị tay chân miệng ăn thịt bò được không?
Có. Trẻ có thể tiếp tục uống loại sữa phù hợp với độ tuổi nếu dung nạp tốt. Trẻ còn bú mẹ nên tiếp tục bú mẹ.
Có. Không có khuyến cáo phải kiêng thịt gà khi mắc tay chân miệng. Có thể xé nhỏ, băm hoặc nấu mềm tùy khả năng ăn của trẻ.
>> Có thể bạn chưa biết: Thịt gà trong khẩu phần ăn của trẻ mắc tay chân miệng
Có thể, nếu trẻ ăn không bị đau hoặc xót miệng. Nếu các vết loét khiến trẻ khó chịu khi ăn cam hoặc uống nước cam, nên tạm thay bằng trái cây ít chua hơn.
>> Giải đáp chi tiết: Trẻ bị tay chân miệng có nên uống nước cam không?
Không cần kiêng chỉ vì những thực phẩm này chứa arginine. Tuy nhiên, các loại hạt nguyên hạt có kết cấu cứng, có thể làm trẻ đau khi nhai và còn tiềm ẩn nguy cơ hóc ở trẻ nhỏ. Chocolate cũng không phải thực phẩm cần ưu tiên trong thời gian trẻ đang ăn uống kém.
>>> Tìm hiểu thêm các câu hỏi thường gặp khác:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Vậy với thắc mắc tay chân miệng kiêng gì, ăn gì, cha mẹ nên tránh cho trẻ dùng các món quá nóng, cay, chua, cứng hoặc khô nếu làm vết loét miệng đau rát hơn. Thay vào đó, nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt, để nguội hoặc mát, chia nhỏ bữa, bổ sung đủ nước và duy trì chế độ ăn đa dạng, đủ chất theo khả năng ăn uống của trẻ.
