Tay chân miệng ở trẻ sơ sinh cần được theo dõi thận trọng hơn do trẻ chưa thể mô tả triệu chứng và các biểu hiện ban đầu như bú kém, quấy khóc, lừ đừ hoặc thay đổi thân nhiệt có thể không đặc hiệu. Đặc biệt, trẻ sơ sinh sốt từ 38°C cần được đánh giá y tế sớm, không nên chờ sốt cao hơn hoặc kéo dài nhiều ngày mới đưa trẻ đi khám. (1)
Điều trị tay chân miệng hiện chủ yếu là điều trị hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và theo dõi sát diễn tiến. Với trẻ sơ sinh, cha mẹ không nên tự dùng thuốc hạ sốt, giảm đau, kháng sinh hoặc thuốc bôi khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Tay chân miệng ở trẻ sơ sinh là bệnh tay chân miệng xảy ra trong 28 ngày đầu sau sinh. Bệnh do các enterovirus gây ra và có thể biểu hiện bằng tổn thương miệng, ban hoặc bóng nước ở tay, chân, mông cùng những thay đổi về bú, giấc ngủ và toàn trạng. Tay chân miệng thường gặp nhiều hơn ở trẻ dưới 5 tuổi, nhưng trẻ sơ sinh vẫn có thể mắc bệnh.
Bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh được gây ra chủ yếu bởi virus Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Hai loại virus này thường sinh sống và phát triển trong đường tiêu hóa. Ngoài ra, virus Coxsackievirus A6 cũng có thể khiến trẻ sơ sinh bị tay chân miệng và gây ra các biến chứng nghiêm trọng hơn.
Trẻ sơ sinh bị tay chân miệng có thể bị lây truyền trực tiếp từ người qua người nếu trẻ tiếp xúc với giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hay bé tiếp xúc với phân, dịch tiết từ các vết loét do bỏng nước của bệnh nhân. Bệnh lây lan mạnh nhất ngay cả khi các triệu chứng chưa xuất hiện. Do đó, tay chân miệng là một bệnh lý khó phát hiện để cách ly và có biện pháp phòng ngừa hoàn toàn.
Ở trẻ sơ sinh, cha mẹ nên chú ý đồng thời tổn thương da, miệng và thay đổi trong bú hoặc hành vi, thay vì chờ trẻ xuất hiện đầy đủ các triệu chứng tay chân miệng điển hình.
Các biểu hiện có thể gồm:
Giai đoạn ủ bệnh bắt đầu từ khi virus xâm nhập vào cơ thể. Trong thời gian này, trẻ sơ sinh thường chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Trẻ vẫn bú, ăn uống cũng như chơi bình thường.
Ở giai đoạn khởi phát, trẻ sơ sinh có thể xuất hiện dấu hiệu như sốt nhẹ, mệt mỏi, bú ít, sổ mũi, chảy nước mắt và quấy khóc nhiều hơn. Thời gian khởi phát bệnh có thể kéo dài trong 1-2 ngày. Bố mẹ cần theo dõi kỹ các triệu chứng ở trẻ, đo thân nhiệt thường xuyên và hạ sốt đúng cách. Nếu trẻ sốt cao trên 38,5 độ C hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ, cần đưa bé sơ sinh đến bệnh viện ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Lúc này các triệu chứng của bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh biểu hiện rõ ràng nhất, với đặc trưng là phát ban trên da và các nốt mụn nước trong miệng. Phát ban thường xuất hiện chủ yếu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông, cánh tay,… ở dạng chấm tròn đỏ, phẳng hoặc sần, có thể có mụn nước. Trong khi đó, mụn nước xuất hiện trong khoang miệng (lưỡi, nướu, má trong, vòm miệng,…) và vỡ ra thành loét. Tình trạng này khiến trẻ đau họng, quấy khóc, chán ăn, bú ít hoặc bỏ bú.
Nếu trẻ gặp phải các dấu hiệu bất thường như mạch đập nhanh, da nổi bông, giật mình chới với, run chi, co giật, khó thở, ngủ li bì,… bố mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện để được theo dõi và điều trị, đề phòng biến chứng nguy hiểm.
Thông thường, các nốt phát ban sẽ đóng vảy và khô lại sau khoảng 7-10 ngày từ lúc khởi phát bệnh, vết loét miệng cũng thuyên giảm và trẻ dần hồi phục.
>> Xem thêm: Tổng hợp hình ảnh bệnh tay chân miệng ở trẻ em dễ nhận biết
Bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh được chẩn đoán dựa vào thăm khám lâm sàng, thông qua các triệu chứng và yếu tố dịch tễ. Trường hợp nghi ngờ có dấu hiệu biến chứng hoặc bệnh không có triệu chứng rõ ràng, bác sĩ chỉ định thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng như xét nghiệm dịch hầu họng, dịch tiết từ vết loét, dịch mụn nước hoặc phân. Từ đó, chẩn đoán mức độ nghiêm trọng của bệnh và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.
Tay chân miệng ở trẻ sơ sinh chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu; điều trị tập trung vào giảm triệu chứng, bảo đảm trẻ bú đủ và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường. Bộ Y tế hiện yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh thực hiện chẩn đoán và điều trị tay chân miệng theo Quyết định 292/QĐ-BYT năm 2024. (2)
Cha mẹ nên theo dõi nhiệt độ, khả năng bú, số lần tiểu, mức độ tỉnh táo và nhịp thở của trẻ. Trẻ sơ sinh sốt từ 38°C cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá, thay vì tự hạ sốt tại nhà rồi chờ theo dõi. Không nên giữ hướng dẫn cũ “chỉ đưa trẻ đi viện khi sốt trên 38,5°C hoặc kéo dài trên 48 giờ”, vì ngưỡng này không phù hợp với trẻ sơ sinh.
Nếu cần thuốc giảm đau hoặc hạ sốt, loại thuốc và liều dùng cho trẻ sơ sinh phải được bác sĩ hướng dẫn.
Không nên tự cho trẻ sơ sinh dùng ibuprofen. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo không sử dụng ibuprofen cho trẻ dưới 6 tháng tuổi trừ khi bác sĩ trực tiếp yêu cầu; do đó thuốc này càng không nên được đưa thành lựa chọn hạ sốt thông thường trong bài dành cho trẻ sơ sinh (3). Aspirin cũng không được sử dụng cho trẻ em để điều trị sốt hoặc đau do tay chân miệng.
Loét miệng tay chân miệng có thể khiến trẻ đau khi bú và giảm lượng sữa nhận được. Cha mẹ nên theo dõi xem trẻ có bú ít rõ rệt, bỏ bú, nôn nhiều hoặc tiểu ít hơn thường ngày hay không.
Nếu trẻ vẫn bú được, có thể tiếp tục cho bú mẹ hoặc sữa theo chế độ thông thường. Không nên ép trẻ bú quá nhiều trong một lần khi trẻ đang đau miệng.
Không nên tự dùng thìa hoặc ống nhỏ để đổ sữa vào miệng trẻ đang bú kém, đặc biệt khi trẻ lừ đừ, nuốt kém hoặc dễ sặc. Nếu trẻ không thể bú đủ, bác sĩ cần đánh giá nguy cơ mất nước và quyết định phương án hỗ trợ phù hợp.
Không tự chọc, bóc hoặc làm vỡ các bóng nước. Vùng da tổn thương nên được giữ sạch, hạn chế cọ xát.
Không cần sát khuẩn thường quy các bóng nước bằng nhiều loại dung dịch hoặc tự dùng thuốc bôi miệng cho trẻ sơ sinh. Thuốc bôi, gel giảm đau và các sản phẩm dùng trong khoang miệng cần được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng ở nhóm tuổi này.
Tay chân miệng do virus nên kháng sinh không được dùng thường quy. Kháng sinh chỉ được bác sĩ chỉ định khi có bội nhiễm vi khuẩn hoặc khi chưa loại trừ được một nhiễm khuẩn nặng khác theo đánh giá lâm sàng.
>> Tìm hiểu thêm: Hướng dẫn điều trị tay chân miệng ở trẻ em
Trẻ sơ sinh nghi mắc tay chân miệng nên được bác sĩ đánh giá, đặc biệt khi có sốt hoặc thay đổi toàn trạng.
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các biểu hiện:
Ở trẻ sơ sinh, không cần chờ xuất hiện nhiều dấu hiệu cùng lúc mới đưa đi khám. Các bệnh nặng ở lứa tuổi này có thể biểu hiện ban đầu rất kín đáo.
>> Tìm hiểu thêm: Trẻ bị tay chân miệng khi nào cần nhập viện?
Trẻ vẫn có thể tiếp tục bú mẹ nếu còn bú an toàn và bác sĩ không có chỉ định khác. Sữa mẹ vừa cung cấp dinh dưỡng vừa giúp duy trì lượng dịch cho trẻ. Nếu mẹ hoặc người chăm sóc đang mắc tay chân miệng, điều cần chú ý là bệnh có thể lây qua dịch tiết miệng, mũi, dịch bóng nước, phân và bề mặt nhiễm virus. Vì vậy, cần rửa tay kỹ trước khi chạm vào trẻ và tránh để trẻ tiếp xúc với tổn thương hoặc dịch tiết của người bệnh.
Các trường hợp tay chân miệng nhẹ thường cải thiện trong khoảng 7 đến 10 ngày, nhưng không nên dùng mốc này để dự đoán mọi trường hợp ở trẻ sơ sinh. Thời gian hồi phục phụ thuộc tình trạng của trẻ, khả năng bú, mức độ tổn thương và việc có xuất hiện biến chứng hay bệnh lý khác kèm theo hay không. Nếu trẻ đang có biểu hiện bất thường, cha mẹ không nên chờ đủ 7 đến 10 ngày với kỳ vọng bệnh sẽ tự khỏi.
Trẻ sơ sinh chủ yếu được bảo vệ bằng cách giảm tiếp xúc với nguồn lây, đặc biệt từ người thân, anh chị hoặc người chăm sóc đang mắc bệnh. Người chăm sóc cần rửa tay kỹ trước khi bế, cho bú hoặc thay tã và hạn chế để trẻ tiếp xúc với dịch tiết hay đồ dùng nhiễm virus.
>> Xem thêm: Các cách phòng ngừa tay chân miệng ở trẻ nhỏ
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tay chân miệng ở trẻ sơ sinh cần được đánh giá thận trọng hơn so với trẻ lớn vì biểu hiện có thể không đặc hiệu và trẻ chưa thể tự mô tả khó chịu. Đặc biệt, trẻ sơ sinh sốt từ 38°C, bú kém rõ rệt, lừ đừ, khó thở, giật mình bất thường hoặc có thay đổi toàn trạng cần được đưa đến cơ sở y tế sớm. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi; cha mẹ không nên tự dùng ibuprofen, kháng sinh hoặc các thuốc bôi cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
