Các rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường

Các rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường là biến chứng thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua, có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng, kiểm soát đường huyết và chất lượng cuộc sống. Từ táo bón, tiêu chảy đến liệt dạ dày, hội chứng ruột kích thích… những bất thường này có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào của bệnh. Vậy nguyên nhân nào khiến người bệnh gặp các vấn đề tiêu hóa và làm thế nào để nhận biết sớm? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường là gì?

Rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường là tình trạng các cơ quan trong hệ tiêu hóa hoạt động không bình thường do ảnh hưởng của bệnh đái tháo đường hay tác dụng không mong muốn khi dùng trong quá trình điều trị. Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hóa, từ thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già cho đến gan và túi mật… Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, táo bón, tiêu chảy hoặc cảm giác no nhanh sau khi ăn.

Không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày, rối loạn tiêu hóa còn có thể ảnh hưởng đến việc hấp thu dinh dưỡng và kiểm soát đường huyết. Khi thức ăn lưu lại trong dạ dày hoặc ruột quá lâu, lượng đường trong máu có thể tăng giảm thất thường, gây khó khăn cho quá trình điều trị bệnh tiểu đường. Ngược lại, tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài cũng tiếp tục làm tổn thương hệ thần kinh kiểm soát hoạt động tiêu hóa, tạo thành một vòng xoắn bệnh lý. (1)

Các rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường

Người bệnh tiểu đường có thể gặp nhiều rối loạn tiêu hóa khác nhau do ảnh hưởng của tình trạng tăng đường huyết kéo dài, bao gồm:

1. Rối loạn tiêu hóa tại thực quản

Tình trạng tăng đường huyết kéo dài có thể làm tổn thương các dây thần kinh kiểm soát hoạt động co bóp của thực quản, khiến thức ăn di chuyển xuống dạ dày chậm hơn. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như nuốt nghẹn, nuốt vướng, nóng rát sau xương ức hoặc trào ngược dạ dày thực quản. Một số trường hợp còn xuất hiện đau ngực, dễ nhầm lẫn với bệnh tim mạch. Khi có các dấu hiệu này, người bệnh nên thăm khám để loại trừ các nguyên nhân khác như viêm thực quản, nhiễm nấm hoặc khối u thực quản.

2. Rối loạn tiêu hóa tại dạ dày (liệt dạ dày)

Liệt dạ dày là tình trạng dạ dày làm rỗng chậm hơn bình thường mà không có bất kỳ tắc nghẽn cơ học nào trong lòng ống tiêu hóa. Đây là một trong những biến chứng tiêu hóa phổ biến và gây ra nhiều mệt mỏi nhất cho người bệnh tiểu đường lâu năm. Khi các dây thần kinh phế vị (dây thần kinh điều khiển cơ bắp dạ dày co bóp) bị suy giảm chức năng, thức ăn sẽ bị ứ đọng lại trong dạ dày thay vì được đẩy xuống ruột non đúng chu kỳ. Người bệnh thường có cảm giác nhanh no, đầy bụng khó tiêu ngay cả khi chỉ mới ăn một lượng thức ăn rất nhỏ. Các biểu hiện đi kèm bao gồm buồn nôn, nôn ra thức ăn chưa tiêu hóa từ bữa trước, chướng bụng âm ỉ hoặc đau tức vùng thượng vị.

Nguy hiểm hơn, việc thức ăn lưu lại dạ dày quá lâu khiến quá trình hấp thu tinh bột trở nên thất thường, làm cho lượng đường huyết của người bệnh tăng giảm đột ngột và cực kỳ khó dự đoán, gây cản trở lớn cho việc điều trị bằng thuốc.

3. Rối loạn tiêu hóa tại ruột

Tổn thương thần kinh do đái tháo đường có thể làm rối loạn nhu động ruột, gây tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài. Một số người bệnh bị tiêu chảy nhiều lần, đặc biệt vào ban đêm, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày. Khi các triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

4. Rối loạn tiêu hóa tại túi mật

Người bệnh đái tháo đường có nguy cơ cao bị ứ mật, sỏi mật và viêm túi mật. Nguyên nhân là do túi mật giảm khả năng co bóp, khiến dịch mật lưu thông kém và dễ hình thành sỏi. Siêu âm ổ bụng là phương pháp thường được sử dụng để phát hiện sớm các bất thường tại túi mật.

5. Rối loạn chức năng đại tràng và trực tràng

Tại đại tràng, người bệnh có thể gặp tình trạng táo bón, đau bụng dưới hoặc cảm giác đi tiêu không hết. Trong khi đó, tổn thương thần kinh ở trực tràng có thể làm giảm khả năng kiểm soát việc đại tiện, dẫn đến đại tiện không tự chủ. Những rối loạn này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống và gây nhiều bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày.

Rối loạn tiêu hóa làm đường huyết dao động như thế nào?

Hệ tiêu hóa và đường huyết có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Sau mỗi bữa ăn, thức ăn được tiêu hóa và chuyển thành các chất dinh dưỡng, trong đó có glucose để hấp thu vào máu. Vì vậy, bất kỳ rối loạn nào xảy ra trên đường tiêu hóa đều có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu đường và khiến việc kiểm soát đái tháo đường trở nên khó khăn hơn.

• Chậm tiêu hóa làm lệch thời điểm hấp thu glucose: Rối loạn tiêu hóa không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kiểm soát đường huyết ở người đái tháo đường. Khi dạ dày làm rỗng chậm hơn bình thường, thức ăn và glucose xuống ruột để hấp thu muộn hơn dự kiến. Điều này có thể khiến insulin hoặc thuốc hạ đường huyết phát huy tác dụng trước khi cơ thể hấp thu đủ glucose từ thức ăn, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết. Ngược lại, khi thức ăn được đẩy xuống ruột và hấp thu ồ ạt, đường huyết có thể tăng cao đột ngột.
• Nôn ói và tiêu chảy làm tăng nguy cơ mất nước, rối loạn đường huyết: Bên cạnh đó, các triệu chứng như nôn ói hoặc tiêu chảy kéo dài có thể làm cơ thể mất nước và rối loạn điện giải. Tình trạng này ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa glucose, khiến đường huyết trở nên khó kiểm soát hơn, có thể tăng hoặc giảm bất thường. Vì vậy, người bệnh đái tháo đường cần theo dõi đường huyết sát sao khi xuất hiện các rối loạn tiêu hóa và chủ động thăm khám để được điều trị phù hợp.

Chẩn đoán rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường

Rối loạn tiêu hóa ở người mắc đái tháo đường có thể biểu hiện bằng nhiều triệu chứng như đầy bụng, chậm tiêu, buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài. Tuy nhiên, những dấu hiệu này cũng có thể gặp ở nhiều bệnh lý tiêu hóa khác. Vì vậy, bác sĩ thường kết hợp đánh giá đường huyết với các xét nghiệm và phương pháp thăm dò chuyên sâu để xác định nguyên nhân, mức độ tổn thương cũng như xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

• Xét nghiệm đường huyết: Kiểm tra đường huyết là bước quan trọng trong quá trình chẩn đoán. Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương hệ thần kinh tự chủ, ảnh hưởng đến hoạt động co bóp của thực quản, dạ dày và ruột. Bác sĩ có thể chỉ định đo đường huyết lúc đói, đường huyết sau ăn hoặc xét nghiệm HbA1c để đánh giá mức độ kiểm soát bệnh trong 2-3 tháng gần nhất. Kết quả này giúp xác định liệu các triệu chứng tiêu hóa có liên quan đến biến chứng của đái tháo đường hay không.
• Xét nghiệm tiêu hóa: Tùy theo triệu chứng cụ thể, người bệnh có thể được thực hiện thêm các xét nghiệm nhằm đánh giá chức năng tiêu hóa và loại trừ những nguyên nhân khác. Một số trường hợp cần xét nghiệm phân để phát hiện nhiễm trùng, rối loạn hấp thu hoặc tình trạng viêm đường ruột. Nếu nghi ngờ loạn khuẩn hoặc tăng sinh vi khuẩn ở ruột non, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm chuyên biệt như test hơi thở. Đồng thời, việc rà soát các thuốc điều trị đái tháo đường đang sử dụng cũng rất cần thiết vì một số thuốc có thể gây đầy hơi, tiêu chảy hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
• Nội soi tiêu hóa: Nội soi giúp quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng, từ đó phát hiện các tổn thương như viêm thực quản, viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản, nhiễm nấm hoặc các khối u gây cản trở lưu thông thức ăn. Đây là phương pháp thường được chỉ định khi người bệnh có biểu hiện nuốt nghẹn, đau khi nuốt, đau bụng kéo dài, buồn nôn hoặc nôn không rõ nguyên nhân.
• Đo làm rỗng dạ dày: Khi nghi ngờ liệt dạ dày do đái tháo đường, bác sĩ có thể chỉ định đo tốc độ làm rỗng dạ dày. Phương pháp này giúp đánh giá thời gian thức ăn lưu lại trong dạ dày và xác định khả năng co bóp, tống xuất thức ăn xuống ruột non. Kết quả có giá trị trong chẩn đoán tình trạng liệt dạ dày.

Điều trị rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường

Việc điều trị rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường không chỉ nhằm giảm các triệu chứng khó chịu như đầy bụng, buồn nôn, táo bón hay tiêu chảy mà còn hướng đến kiểm soát nguyên nhân gây bệnh. Mỗi người có thể gặp những rối loạn tiêu hóa khác nhau, do đó bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp với tình trạng cụ thể.

• Điều trị cần dựa trên nguyên nhân: Rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như tổn thương thần kinh tự chủ, liệt dạ dày, loạn khuẩn đường ruột, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý tiêu hóa đi kèm. Vì vậy, việc xác định đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị. Sau khi thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ sẽ đưa ra phương án điều trị phù hợp nhằm cải thiện triệu chứng và hạn chế nguy cơ biến chứng.
• Kiểm soát đường huyết song song và điều trị tiêu hóa: Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm suy giảm chức năng co bóp của dạ dày và ruột, khiến các triệu chứng tiêu hóa trở nên nghiêm trọng hơn. Ngược lại, các rối loạn tiêu hóa cũng có thể làm việc hấp thu thức ăn thất thường, khiến đường huyết dao động khó kiểm soát. Do đó, bên cạnh điều trị các triệu chứng tiêu hóa, người bệnh cần duy trì chế độ ăn hợp lý, sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường đúng hướng dẫn và theo dõi đường huyết thường xuyên để đạt hiệu quả điều trị tốt hơn.
• Điều chỉnh thuốc gây tác dụng phụ tiêu hóa: Một số thuốc điều trị đái tháo đường hoặc các bệnh lý khác có thể gây đầy hơi, buồn nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Nếu nghi ngờ triệu chứng liên quan đến thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh liều lượng, thay đổi thời điểm sử dụng hoặc chuyển sang loại thuốc khác phù hợp hơn. Người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ vì có thể làm ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát đường huyết.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về các dạng rối loạn tiêu hóa ở người tiểu đường. Nếu thường xuyên gặp các triệu chứng như đầy bụng, buồn nôn, táo bón, tiêu chảy hoặc khó kiểm soát đường huyết, người bệnh nên đến Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để được thăm khám, xác định nguyên nhân và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.