Kiểm tra nồng độ glucose tại nhà là một phần không thể thiếu trong quá trình quản lý các bệnh về rối loạn chuyển hóa. Để thực hiện điều này, que thử tiểu đường đóng vai trò như một “trợ thủ” đắc lực, giúp người bệnh theo dõi chỉ số sức khỏe một cách nhanh chóng. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn hướng dẫn sử dụng và bảo quản que thử tiểu đường.
Que thử tiểu đường là gì?
Que thử tiểu đường (còn được gọi phổ biến là que test tiểu đường hay que thử đường huyết) là một dải nhựa mỏng, nhỏ gọn, đặc biệt chỉ sử dụng 1 lần để phân tích nồng độ glucose trong máu, từ đó phát hiện được bệnh tiểu đường. Dụng cụ này được tích hợp với máy đo chuyên dụng sẽ giúp người bệnh tự kiểm tra sức khỏe của mình mà không cần đến bệnh viện mỗi ngày.
Vai trò của que thử trong kiểm soát đường huyết
Trong kiểm soát đường huyết, que thử tiểu đường đóng vai trò:
Theo dõi đường huyết hàng ngày:Định lượng glucose trong máu không cố định mà thay đổi liên tục theo giờ, phụ thuộc vào thức ăn, mức độ vận động và tâm lý. Việc sử dụng que thử tiểu tại nhà giúp người bệnh nắm bắt kịp thời các biến động này, từ đó tránh được những cơn hạ đường huyết hoặc tăng đường huyết đột ngột.
Hỗ trợ điều chỉnh chế độ ăn uống: Thông qua việc đo lường sau các bữa ăn, người bệnh sẽ nhận ra loại thực phẩm nào làm lượng đường tăng vọt, từ đó thiết lập được thực đơn khoa học và an toàn hơn.
Hướng liều insulin phù hợp: Đối với những người bệnh đang điều trị bằng insulin, chỉ số từ que thử tiểu đường chính là cơ sở quan trọng để bác sĩ tư vấn liều lượng tiêm phù hợp, tránh tình trạng quá liều gây sốc.
Giảm nguy cơ biến chứng: Các bệnh về rối loạn chuyển hóa đường thường gây ra những biến chứng thầm lặng nhưng nguy hiểm ở mắt, thận, thần kinh và tim mạch. Kiểm soát chỉ số luôn ở mức an toàn thông qua que đo đường huyết là cách tốt nhất để bảo vệ các cơ quan này.
Que thử đường huyết là 1 trong những dụng cụ y tế cá nhân không thể thiếu đối với người mắc các bệnh chuyển hóa
Nguyên lý hoạt động của que thử đường huyết
Cơ chế hoạt động của que thử glucose diễn ra dựa trên phản ứng hóa học. Ở đầu mỗi que thử luôn có một lớp phủ chứa enzyme (thường là Glucose Oxidase hoặc Glucose Dehydrogenase). Khi người bệnh nhỏ máu lên đầu que, nhờ hiện tượng mao dẫn, máu sẽ được tự động hút vào một rãnh siêu nhỏ.
Tại đây, lượng glucose có trong máu sẽ phản ứng ngay lập tức với các enzyme để tạo ra một dòng điện cực nhỏ. Dòng điện này truyền qua mạch điện trên que thử và đi vào máy đo. Máy đo sẽ đo cường độ của dòng điện (dòng điện càng mạnh chứng tỏ lượng đường trong máu càng cao), sau đó dùng một thuật toán để quy đổi dòng điện đó thành con số cụ thể hiển thị trên màn hình. Nhờ cơ chế điện hóa này, que thử đường huyết mang lại độ chính xác rất cao, giúp người bệnh hoàn toàn yên tâm khi sử dụng.
Cách sử dụng que thử tiểu đường đúng cách
Để đảm bảo kết quả thu được phản ánh đúng tình trạng cơ thể, bạn cần tuân thủ nghiêm ngặt cách sử dụng que thử tiểu đường theo các bước chuẩn y khoa dưới đây:
Bước 1: Rửa tay và lau khô. Đây là bước bắt buộc. Hãy rửa tay bằng xà phòng và nước ấm (nước ấm giúp máu lưu thông đến các đầu ngón tay tốt hơn). Sau đó, dùng khăn sạch lau thật khô tay. Nước còn đọng lại trên da có thể làm loãng mẫu máu, khiến kết quả bị sai lệch.
Bước 2: Lắp que thử vào máy đo. Lấy 1 que thử từ trong hộp que thử tiểu đường, cầm ở phần giữa que, tuyệt đối không dùng tay chạm vào phần đầu từ tính hoặc phần tiếp xúc với máu. Lắp đầu có các vạch điện cực vào khe cắm của máy. Máy sẽ tự động bật sáng và hiển thị biểu tượng giọt máu, báo hiệu đã sẵn sàng.
Bước 3: Dùng kim chích đầu ngón tay lấy máu. Lắp kim chích vào bút lấy máu, điều chỉnh độ sâu của kim cho phù hợp với độ dày của da. Đặt đầu bút chích áp sát vào cạnh bên của đầu ngón tay (không nên đâm trực tiếp vào giữa mặt vân tay vì nơi đó có nhiều dây thần kinh gây đau) và bấm nút.
Bước 4: Nhỏ máu lên que thử. Vuốt nhẹ từ gốc ngón tay lên phía đầu ngón tay để tạo thành một giọt máu. Chạm nhẹ phần rãnh hút máu của que test đường huyết vào giọt máu. Que thử sẽ tự động hút máu vào buồng phản ứng. Lưu ý: đây là que thử tiểu đường 1 lần, tuyệt đối không nhỏ thêm máu nếu lần đầu chưa hút đủ, hãy thay que mới.
Bước 5: Chờ kết quả hiển thị. Sau khoảng 3-5 giây, màn hình máy đo sẽ hiển thị chỉ số đường huyết của bạn. Dùng bông gòn khô ấn nhẹ vào vết chích ở ngón tay để cầm máu.
Bước 6: Ghi lại kết quả. Lấy que thử ra khỏi máy và vứt vào thùng rác y tế. Bạn nên ghi lại kết quả cùng thời điểm đo (trước ăn hay sau ăn) vào sổ tay để theo dõi hoặc báo cáo cho bác sĩ.
Thực hiện đúng các bước trong hướng dẫn sử dụng que thử đường huyết giúp kết quả đo luôn đạt độ chính xác cao nhất
Những sai lầm thường gặp khi dùng que thử đường huyết
Rất nhiều người dù đã đọc hướng dẫn sử dụng que thử đường huyết nhưng vẫn mắc phải những sai lầm khiến kết quả hiển thị không chính xác:
Tay bẩn hoặc còn ẩm khi đo: Dính nhựa trái cây, đường từ thức ăn hoặc tay còn ướt nước sẽ làm thay đổi nồng độ chất lỏng của mẫu máu.
Nặn bóp ngón tay quá mạnh: Việc cố gắng vắt ép để lấy máu sẽ khiến dịch mô kẽ (chất lỏng bao quanh các tế bào) hòa lẫn vào máu, làm loãng mẫu máu và khiến chỉ số thấp hơn thực tế.
Tái sử dụng que thử: Tất cả các loại que thử đường huyết trên thị trường đều được thiết kế chỉ dùng 1 lần duy nhất.
Không luân phiên các ngón tay: Việc liên tục chích máu ở một vị trí cố định sẽ gây chai sần, đau và khó lấy máu cho những lần sau.
Que thử tiểu đường hết hạn có dùng được không?
Tất cả các hãng sản xuất thiết bị y tế đều in rõ hạn sử dụng trên vỏ hộp que thử đường huyết. Thông thường, một lọ que thử chưa mở nắp sẽ có hạn sử dụng từ 12-24 tháng kể từ ngày sản xuất.
Bạn tuyệt đối không được sử dụng những que thử đã quá hạn in trên bao bì. Hóa chất và các enzyme phản ứng trên que thử rất dễ bị phân hủy theo thời gian. Khi enzyme bị hỏng, chúng không thể tạo ra phản ứng điện hóa chính xác với glucose, dẫn đến việc máy đo hiển thị kết quả sai lệch hoàn toàn. Việc dựa vào kết quả sai để tiêm insulin có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng đến sức khỏe.
Bên cạnh hạn sử dụng được in trên bao bì, bạn cần lưu ý đến hạn sử dụng mở nắp. Kể từ ngày mở lọ lần đầu tiên, que thử chỉ giữ được độ chính xác từ 3-6 tháng (tùy thuộc vào nhà sản xuất). Do đó, bạn nên ghi ngay ngày mở nắp lên vỏ hộp để tiện theo dõi.
Bảo quản que thử đường huyết đúng chuẩn là yếu tố quyết định để giữ nguyên chất lượng của enzyme trên que đo
Khi nào cần thay hoặc mua que thử mới?
Quá trình điều trị bệnh cần diễn ra liên tục, vì vậy bạn cần chủ động dự trữ thiết bị. Bạn nên thay hoặc mua mới hộp que thử tiểu đường trong các trường hợp sau:
Khi lọ que thử đã mở nắp vượt quá thời gian quy định (3-6 tháng).
Khi hộp đựng bị nứt, vỡ, hở nắp làm không khí ẩm lọt vào trong.
Khi bạn có cảm giác cơ thể đang hạ đường huyết (mệt mỏi, vã mồ hôi) nhưng máy liên tục báo kết quả cao, điều này chứng tỏ que thử đường huyết có thể cho kết quả sai, cần sử dụng que mới từ hộp khác để đối chiếu.
Khi bạn đổi sang dòng máy mới. Cần lưu ý rằng mỗi máy đo chỉ nhận diện 1 loại que nhất định, bạn cần tìm hiểu kỹ que thử đường huyết loại nào tốt và tương thích với máy của mình.
Cách bảo quản que thử đường huyết đúng cách
Việc nắm rõ cách bảo quản que thử đường huyết quan trọng không kém gì kỹ thuật lấy máu. Để que test luôn trong trạng thái tốt nhất, bạn cần tuân thủ các nguyên tắc:
Giữ nguyên trong lọ/hộp ban đầu: Tuyệt đối không chiết que thử sang các vật chứa khác như túi nilon, hộp nhựa thông thường. Lọ đựng chính hãng được thiết kế bằng chất liệu đặc biệt, có lót lớp hút ẩm chuyên dụng để bảo vệ enzyme hóa học.
Bảo quản ở nhiệt độ phòng: Nhiệt độ lý tưởng nhất là từ 4°C đến 30°C. Không bảo quản que thử trong tủ lạnh trừ khi có chỉ định riêng biệt từ nhà sản xuất.
Tránh xa môi trường ẩm ướt và nguồn nhiệt: Không để hộp que thử đường huyết trong phòng tắm (nơi có độ ẩm cao) hoặc nhà bếp, cạnh bếp lò. Tuyệt đối không bỏ hộp que thử trong cốp xe ô tô đậu ngoài nắng rát.
Đóng kín nắp ngay lập tức: Ngay sau khi lấy một que ra để sử dụng, bạn phải đóng chặt nắp lọ lại ngay. Chỉ vài phút tiếp xúc với không khí ẩm bên ngoài cũng đủ làm giảm tuổi thọ của cả lọ que thử.
Giữ tay luôn khô ráo khi lấy que: Nếu tay bạn ướt và chạm vào các que thử khác trong lọ, độ ẩm từ tay bạn có thể làm hỏng toàn bộ số que còn lại.
ThS.BS.CKII Lưu Thị Hải Anh – Đơn vị Nội Tổng hợp, BVĐK Tâm Anh TP.HCM (Cơ sở P.Tân Hưng, Q7 cũ) – hướng dẫn người bệnh sử dụng, bảo quản que thử tiểu đường
Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc ổn định chỉ số đường huyết hoặc cần tầm soát chuyên sâu các bệnh về nội khoa, ngoại khoa, hãy đến ngay Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị xét nghiệm sinh hóa tự động hiện đại, chúng tôi sẽ giúp bạn đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe, từ đó thiết lập phác đồ điều trị và tư vấn chế độ dinh dưỡng mang tính cá thể hóa chuyên biệt, phù hợp.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội:
108 Phố Hoàng Như Tiếp, Phường Bồ Đề, TP. Hà Nội
(Đ/c cũ: 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP. Hà Nội)
Để việc kiểm soát đường huyết mang lại hiệu quả cao nhất, việc trang bị kiến thức về cách sử dụng và bảo quản que thử tiểu đường là vô cùng cấp thiết. Đảm bảo chất lượng của các công cụ y tế cá nhân chính là bạn đang tự bảo vệ sự an toàn cho bản thân trước những biến chứng nguy hiểm của các bệnh chuyển hóa.
