Tiểu đường ăn bí đỏ được không và có làm tăng đường huyết?

Bí đỏ có vị ngọt tự nhiên nên nhiều người băn khoăn tiểu đường ăn bí đỏ được không và liệu thực phẩm này có khiến đường huyết tăng cao. Thực tế, người bệnh không nhất thiết phải loại bỏ bí đỏ khỏi chế độ ăn, nhưng cần chú ý khẩu phần và cách chế biến. Hàm lượng carbohydrate trong bí đỏ vẫn có thể ảnh hưởng đến đường huyết nếu tiêu thụ không hợp lý. Vì vậy, hiểu cách ăn bí đỏ phù hợp sẽ giúp người bệnh cân đối dinh dưỡng và kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.

Thành phần dinh dưỡng của bí đỏ và khả năng ảnh hưởng tới đường huyết

Trước khi giải đáp thắc mắc người tiểu đường ăn bí đỏ được không, chúng ta cần xem xét kỹ lưỡng thành phần dinh dưỡng, cũng như chỉ số GI/GL của loại rau củ này.

Một chén khoảng 245 gram bí đỏ (bí ngô) đóng hộp cung cấp các dưỡng chất sau:

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tiêu thụ thực phẩm giàu chất xơ giúp kiểm soát glucose trong máu hiệu quả. Một chén (245g) bí đỏ cung cấp đến 25% lượng chất xơ khuyến nghị mỗi ngày.

Ngoài chất xơ, chuyên gia dinh dưỡng còn dùng 2 chỉ số: Glycemic Load – GL và Glycemic Index – GI, để đánh giá tác động của bí đỏ lên đường huyết. (1)

GI không tính đến lượng carb trong một khẩu phần ăn cụ thể. Do đó, GL được xem là công cụ đánh giá ưu việt hơn. Bí đỏ có chỉ số GI cao (75) nhưng lại có chỉ số GL thấp (8). Đây là yếu tố then chốt giúp người bệnh hiểu rõ tiểu đường ăn bí đỏ có được không.

GI cao, GL thấp đồng nghĩa với việc ăn một chén bí đỏ nhỏ, hoặc ít hơn, sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến glucose máu của người bệnh. Tuy nhiên, nếu ăn một lượng lớn không kiểm soát, đường huyết trong cơ thể có nguy cơ tăng vọt.

Tiểu đường ăn bí đỏ được không?

Người bị tiểu đường có thể ăn bí đỏ với khẩu phần phù hợp. Bí đỏ chứa carbohydrate nên vẫn có khả năng làm tăng đường huyết. Người bệnh nên ưu tiên bí đỏ luộc, hấp hoặc nấu canh, hạn chế món thêm đường và cân đối với các nguồn tinh bột khác trong bữa ăn.

Trả lời câu hỏi người tiểu đường ăn bí đỏ được không, chuyên gia cho rằng người bệnh vẫn có thể bổ sung bí đỏ vào thực đơn hằng ngày, tuy nhiên cần lưu ý kiểm soát khẩu phần ăn và cách chế biến sao cho phù hợp. Một nghiên cứu trên động vật vào năm 2009 đã phát hiện, các hợp chất trong bí đỏ giúp cải thiện tình trạng kháng insulin ở chuột mắc tiểu đường bằng cách tăng sản xuất insulin. Cũng theo nghiên cứu này, 2 hợp chất trigonelline và axit nicotinic trong bí đỏ hỗ trợ giảm đường huyết, góp phần phòng ngừa bệnh tiểu đường hiệu quả.

Lợi ích và nguy cơ khi người tiểu đường ăn bí đỏ

1. Lợi ích tiềm năng

• Bí đỏ là một loại thực phẩm ít calo nhưng giàu chất xơ. Chất xơ giúp tạo cảm giác no lâu, từ đó giảm tổng lượng calo tiêu thụ. Vì vậy khi đặt câu hỏi tiểu đường ăn được bí đỏ không, cần hiểu rằng ăn bí đỏ đúng cách còn có thể hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Kiểm soát cân nặng là yếu tố cực kỳ quan trọng khi bị đái tháo đường. Thừa cân hoặc béo phì có thể làm tăng nguy cơ kháng insulin ở người tiểu đường type 2.
• Bí đỏ chứa nhiều beta-carotene – hợp chất tạo ra màu cam đặc trưng và được cơ thể chuyển hóa thành vitamin A, hỗ trợ mắt sáng khỏe. Nghiên cứu chỉ ra rằng, ăn bí đỏ thường xuyên có thể giúp ngăn ngừa thoái hóa điểm vàng (AMD) – nguyên nhân phổ biến gây mất thị lực ở người cao tuổi.
• Chất xơ trong bí đỏ thúc đẩy nhu động ruột hoạt động đều đặn, hỗ trợ hệ tiêu hóa khỏe mạnh.
• Bí đỏ chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa như beta-carotene, vitamin C, flavonoid và axit phenolic. Các chất chống oxy hóa này có tác dụng trung hòa gốc tự do, bảo vệ cơ quan và các tế bào trong cơ thể.
• Hàm lượng chất xơ, kali, vitamin C cao trong bí đỏ giúp ổn định huyết áp. Một số nghiên cứu trên người và động vật đã chỉ ra rằng, dầu hạt bí đỏ giúp hạ huyết áp, giảm cholesterol, phòng ngừa biến chứng tim mạch ở người bị tiểu đường.

2. Rủi ro tiềm ẩn

• Dù có tải lượng đường huyết (GL) thấp khi ăn với khẩu phần nhỏ, nhưng bí đỏ có chỉ số đường huyết (GI) tương đối cao. Nếu ăn nhiều hoặc chế biến sai cách, chẳng hạn như nấu cùng đường, sữa đặc; dễ dẫn đến tình trạng tăng glucose máu sau khi dùng bữa.
• Việc lạm dụng bí đỏ để ăn thay cơm hằng ngày không được khuyến cáo vì có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng, nhất là ở người bệnh tiểu đường type 2 hoặc người cao tuổi. Ăn lượng lớn bí đỏ trong thời gian dài dễ dẫn đến thừa vitamin A, gây vàng da, rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Ăn bí ngô như thế nào để không làm tăng đường huyết?

Sau khi hiểu rõ bệnh tiểu đường có ăn được bí đỏ không, người bệnh tiểu đường cũng cần quan tâm đến khẩu phần, tần suất ăn và cách chế biến sao cho phù hợp.

1. Khẩu phần khuyến nghị và tần suất ăn phù hợp

• Một khẩu phần bí đỏ khuyến nghị cho người bệnh tiểu đường là 120-240 g (khoảng ¼-½ chén cơm) hoặc ít hơn.
• Người bệnh tiểu đường nên ăn bí đỏ với tần suất 2-3 lần/tuần là hợp lý
• Thời điểm ăn và lưu ý:
  • Nên ăn bí đỏ kèm với các loại thực phẩm giàu chất xơ và protein để giảm tốc độ hấp thu đường.
  • Không ăn lúc đói, không kết hợp với tinh bột khác như cơm, khoai, bánh mì trong cùng một bữa.

2. Các cách chế biến bí đỏ phù hợp cho người tiểu đường

Người bệnh tiểu đường nên áp dụng các phương pháp chế biến sau:

• Hấp, luộc, nấu canh/súp loãng giúp giữ trọn dưỡng chất; không thêm đường, kem béo, bột làm đặc. Bí đỏ luộc có GI khoảng 64-75. Bí đỏ hấp có GI thấp hơn, khoảng 52. Các phương pháp nấu khô như rang hoặc nướng có thể làm tăng GI của bí đỏ do làm cô đặc đường và thay đổi cấu trúc tinh bột.
• Chế biến bí đỏ cùng một số nguyên liệu như đậu, yến mạch, hạt chia giúp bổ sung chất xơ, protein; làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thụ carbohydrate, từ đó ổn định đường huyết, tạo cảm giác no lâu.
• Nên ưu tiên sử dụng bí ngô tươi. Nếu mua bí đỏ đóng hộp, nên chọn loại có nhãn “100% bí đỏ nguyên chất” để đảm bảo không có đường hoặc phụ gia gây hại cho sức khỏe.

Người bệnh tiểu đường nên hạn chế một số cách chế biến sau:

• Không nên rán xào vì dầu nóng có thể phá hủy các enzym, làm cho thức ăn không thể tiêu hóa hết, khiến cơ thể hạn chế hấp thu chất dinh dưỡng.
• Không sử dụng các chế phẩm từ bí đỏ như latte bí đỏ, bánh bí đỏ, bánh mì bí đỏ, kẹo bí đỏ. Các loại đồ ngọt này chứa nhiều đường và ngũ cốc tinh chế, có chỉ số GI cao, song lại cung cấp rất ít giá trị dinh dưỡng.
• Không nướng bí đỏ với mật ong, nấu chè, làm bánh ngọt, làm súp kem, làm nước ép có đường. Những cách chế biến này dễ khiến đường huyết tăng đột biến, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người bệnh.

Ăn gì thay bí ngô để tốt cho người đái tháo đường hơn?

Tóm lại, bí ngô là loại rau củ giàu dưỡng chất, nhưng do chứa nhiều tinh bột nên có thể làm đường huyết tăng cao nếu chế biến sai cách hoặc ăn với khẩu phần lớn. Vì vậy, người bệnh đái tháo đường có thể cân nhắc thay thế bí ngô bằng các loại rau củ có chỉ số GI thấp hơn, chẳng hạn như:

Những lưu ý khác khi ăn bí đỏ dành cho người tiểu đường

Người bị tiểu đường nên đặc biệt thận trọng khi sử dụng bí đỏ nếu thuộc một trong số những trường hợp sau:

• Dị ứng bí đỏ: Đây là tình trạng hiếm gặp, thường xảy ra ở những người có hệ miễn dịch phản ứng quá mức với protein trong bí đỏ. Từ đó, gây ra các triệu chứng điển hình như: nổi mề đay, ngứa, sưng môi hoặc mặt, buồn nôn, đau bụng, nôn mửa, khó thở,… Trong trường hợp nặng, có thể dẫn đến sốc phản vệ – một phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng. Nếu nghi ngờ dị ứng bí đỏ, việc tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng là điều cần thiết để có hướng xử trí và phòng ngừa phù hợp.
• Suy giảm chức năng thận: Bí đỏ là nguồn cung cấp Kali dồi dào. Một cốc bí đỏ nấu chín chứa khoảng 564 mg kali. Ăn nhiều bí đỏ dễ dẫn đến tăng kali máu (hay hyperkalemia), gây tổn thương tim, tê yếu tay chân, buồn nôn, nôn mửa. Vì vậy, người bị tiểu đường có biến chứng thận, hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, nên kiểm soát khẩu phần bí đỏ một cách nghiêm ngặt. Tốt nhất, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung bất kỳ loại thực phẩm nào vào thực đơn hằng ngày ăn của mình.
• Sử dụng thuốc chống đông máu, thuốc hạ đường huyết, v.v: Bí đỏ có thể tương tác với một số loại thuốc trị tiểu đường, từ đó gây hạ đường huyết đột ngột. Ngoài ra, bí đỏ còn tương tác với warfarin – thuốc chống đông máu, lithium – thuốc điều trị bệnh tâm thần,… Vì vậy, người bệnh đang sử dụng các loại thuốc này cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng bí đỏ, để hạn chế tối đa tác dụng phụ không mong muốn.

Nếu còn băn khoăn về khẩu phần bí đỏ, cách lựa chọn thực phẩm hoặc xây dựng chế độ ăn phù hợp khi mắc tiểu đường, người bệnh có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được thăm khám và tư vấn. Dựa trên tình trạng sức khỏe, chỉ số đường huyết, bệnh lý đi kèm và nhu cầu dinh dưỡng, bác sĩ cùng chuyên gia dinh dưỡng sẽ đưa ra hướng dẫn phù hợp, hỗ trợ người bệnh kiểm soát đường huyết và duy trì chế độ ăn cân đối trong quá trình điều trị.

Như vậy, với thắc mắc tiểu đường ăn bí đỏ được không, người bệnh vẫn có thể bổ sung thực phẩm này vào chế độ ăn với khẩu phần phù hợp. Nên ưu tiên bí đỏ luộc, hấp hoặc nấu canh, hạn chế món thêm đường và cân đối với các nguồn carbohydrate khác trong bữa ăn. Mỗi người có khả năng đáp ứng đường huyết khác nhau, vì vậy cần theo dõi chỉ số đường huyết và điều chỉnh lượng ăn theo tình trạng sức khỏe, thuốc điều trị và hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.