Xét nghiệm đường huyết và tầm quan trọng cần biết

Xét nghiệm đường huyết là phương pháp quan trọng giúp đánh giá khả năng kiểm soát glucose của cơ thể, từ đó hỗ trợ phát hiện sớm và theo dõi đái tháo đường. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như chế độ ăn, thời điểm lấy máu, tình trạng sức khỏe… Dưới đây là các thông tin giúp bạn đọc chuẩn bị đúng cách trước khi thực hiện xét nghiệm này.

Xét nghiệm đường huyết là gì?

Xét nghiệm đường huyết là phương pháp đo nồng độ glucose trong máu, nhằm đánh giá khả năng chuyển hóa đường của cơ thể tại thời điểm nhất định. Đây là xét nghiệm cơ bản và quan trọng trong chẩn đoán, theo dõi và kiểm soát bệnh đái tháo đường.

Xét nghiệm này có thể được thực hiện bằng nhiều hình thức như lấy máu tĩnh mạch tại cơ sở y tế hoặc đo nhanh bằng máy tại nhà. Kết quả đo giúp xác định tình trạng đường huyết bình thường, tăng hoặc hạ bất thường, nhờ đó bác sĩ sẽ tư vấn và có hướng xử trí phù hợp.

Ai nên thực hiện xét nghiệm đường huyết

Xét nghiệm đường huyết nên được thực hiện ở những người có nguy cơ, có triệu chứng nghi ngờ đái tháo đường hoặc cần tầm soát đái tháo đường như: (1)

• Người trung niên, lớn tuổi.
• Người có dấu hiệu nghi ngờ đái tháo đường (khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân bất thường…).
• Người đã được chẩn đoán đái tháo đường cần theo dõi và kiểm soát đường huyết thường xuyên.
• Người có yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, ít vận động, tiền sử gia đình có người bị đái tháo đường.
• Phụ nữ mang thai (đặc biệt trong giai đoạn tầm soát đái tháo đường thai kỳ).
• Người có các bệnh lý liên quan như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch.

>> Tìm hiểu thêm: Glucose trong xét nghiệm máu là gì?

Các loại xét nghiệm đường huyết phổ biến nhất hiện nay

Hiện có nhiều loại xét nghiệm đường huyết được sử dụng nhằm đánh giá tình trạng chuyển hóa glucose và chẩn đoán đái tháo đường, gồm:

1. Xét nghiệm đường huyết lúc đói

Đây là xét nghiệm đo glucose máu sau khi người được xét nghiệm nhịn ăn ít nhất 8 giờ. Kết quả này được dùng để chẩn đoán, theo dõi người bệnh đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường. Phương pháp xét nghiệm đường huyết lúc đói thực hiện đơn giản, phổ biến và có độ tin cậy cao.

2. Xét nghiệm đường huyết ngẫu nhiên

Xét nghiệm này được thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, người được xét nghiệm không cần nhịn ăn, giúp phát hiện nhanh tình trạng tăng đường huyết, đặc biệt khi người bệnh có triệu chứng rõ ràng như mệt mỏi, sụt cân, khát nước… Tuy nhiên, cần kết hợp với các xét nghiệm khác để chẩn đoán chính xác.

3. Xét nghiệm dung nạp glucose đường uống (OGTT)

Phương pháp này đánh giá khả năng xử lý glucose của cơ thể bằng cách đo đường huyết trước và sau khi uống 75g dung dịch glucose. OGTT thường được dùng để chẩn đoán tiền đái tháo đường, đái tháo đường hoặc đái tháo đường thai kỳ. Xét nghiệm này cho cái nhìn toàn diện hơn về khả năng dung nạp đường của cơ thể.

4. Xét nghiệm HbA1C

HbA1C phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 – 3 tháng trước đó bằng cách đo tỷ lệ hemoglobin gắn glucose. Đây là xét nghiệm quan trọng giúp theo dõi lâu dài và đánh giá hiệu quả điều trị đái tháo đường. Ưu điểm của xét nghiệm này là không cần nhịn ăn và ít bị ảnh hưởng bởi biến động đường huyết. Tuy nhiên, bất kỳ tình trạng nào làm thay đổi số lượng hồng cầu (thiếu máu, đa hồng cầu, tuổi thọ hồng cầu ngắn/dài) hoặc cấu trúc huyết sắc tố (hemoglobin) trong máu sẽ ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm HbA1C.

Trước khi test đường huyết cần chuẩn bị những gì?

Trước khi thực hiện xét nghiệm đường trong máu, người bệnh cần lưu ý:

• Nhịn ăn tối thiểu 8 giờ (chỉ uống nước lọc) nếu làm xét nghiệm đường huyết đói.
• Tránh ăn quá nhiều đồ ngọt, rượu bia hoặc thức ăn nhiều tinh bột vào ngày hôm trước.
• Không hút thuốc lá hoặc dùng chất kích thích trước khi xét nghiệm.
• Nghỉ ngơi đầy đủ, tránh căng thẳng hoặc vận động mạnh trước khi lấy máu.
• Cung cấp thông tin về tiền sử bệnh, tình trạng sức khỏe, triệu chứng lâm sàng (nếu có), các thuốc đang sử dụng.
• Thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Quy trình xét nghiệm đường huyết 

Quy trình xét nghiệm đường huyết thông thường tại các cơ sở y tế gồm các bước sau:

• Nhân viên y tế cung cấp thông tin cho khách hàng về loại xét nghiệm (lúc đói, ngẫu nhiên, OGTT…) và kiểm tra việc chuẩn bị trước đó (nhịn ăn, dùng thuốc…).
• Lấy máu từ tĩnh mạch ở cánh tay bằng kim tiêm vô trùng. Với xét nghiệm nhanh, có thể lấy máu mao mạch ở đầu ngón tay.

• Mẫu máu được đưa đến phòng xét nghiệm để phân tích nồng độ glucose bằng các phương pháp sinh hóa. Với một số xét nghiệm như OGTT, khách hàng sẽ được đo nhiều lần sau khi uống dung dịch glucose.
• Kết quả xét nghiệm đường huyết thường có sau vài giờ (hoặc trong ngày), tùy loại xét nghiệm glucose máu. Khách hàng sẽ nhận kết quả và được bác sĩ tư vấn, hướng dẫn theo dõi, điều trị (nếu cần).

Cách đọc hiểu ý nghĩa kết quả xét nghiệm đường huyết

Dựa vào kết quả xét nghiệm đường huyết, bác sĩ có thể chẩn đoán, phát hiện sớm rối loạn chuyển hóa và đánh giá nguy cơ bệnh đái tháo đường:

1. Chỉ số đường huyết bình thường

Ở người khỏe mạnh, đường huyết lúc đói thường < 100mg/dL. Sau ăn 2 giờ, đường huyết thường < 140mg/dL. Đây là mức cho thấy cơ thể kiểm soát glucose tốt và chưa có dấu hiệu rối loạn.

2. Tiền đái tháo đường:

Người bệnh được chẩn đoán tiền đái tháo đường khi có một trong các rối loạn sau:

• Rối loạn glucose máu lúc đói (impaired fasting glucose – IFG): Glucose huyết tương lúc đói từ 100mg/dL – 125mg/dL (5,6mmol/L – 6,9mmol/L). (xét nghiệm glucose máu lúc đói thực hiện sau bữa ăn uống cuối cùng ít nhất 8 giờ).
• Rối loạn dung nạp glucose (impaired glucose tolerance – IGT): Glucose huyết tương sau 2 giờ làm nghiệm pháp dung nạp glucose bằng đường uống với 75g glucose từ 140mg/dL – 199mg/dL (7,8mmol/L – 11,0mmol/L), hoặc HbA1C từ 5,7% – 6,4%.

Đây là giai đoạn “cảnh báo”, nếu không can thiệp sớm có thể tiến triển thành đái tháo đường.

3. Chỉ số xác định bệnh đái tháo đường

Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường dựa vào 1 trong 4 tiêu chí sau đây:

1. Glucose huyết tương lúc đói ≥ 126mg/dL (hay 7mmol/L).
2. Glucose huyết tương ở thời điểm sau 2 giờ làm nghiệm pháp dung nạp với 75g glucose bằng đường uống ≥ 200mg/dL (hay 11,1mmol/L)
3. HbA1C ≥ 6,5% (48mmol/mol). Xét nghiệm HbA1C phải được thực hiện bằng phương pháp đã chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế.
4. Người bệnh có triệu chứng kinh điển của tăng glucose huyết hoặc của cơn tăng glucose huyết cấp kèm mức glucose huyết tương bất kỳ ≥ 200mg/dL (11,1mmol/L).

Người bệnh được chẩn đoán xác định đái tháo đường nếu có 2 kết quả trên ngưỡng chẩn đoán trong cùng 1 mẫu máu xét nghiệm hoặc ở 2 thời điểm khác nhau đối với tiêu chí A, B, hoặc C; riêng tiêu chí D chỉ cần 1 lần xét nghiệm duy nhất.

Giá xét nghiệm đường huyết bao nhiêu tiền?

Giá xét nghiệm đường huyết phụ thuộc vào loại xét nghiệm, trang thiết bị, các dịch vụ kèm theo trước và sau xét nghiệm của từng cơ sở y tế. Khách hàng có nhu cầu tham khảo chi phí thực tế, vui lòng liên hệ trực tiếp đến cơ sở y tế để được tư vấn cụ thể.

Lưu ý, đây chỉ là chi phí xét nghiệm, chưa bao gồm các dịch vụ kèm theo và các khoản thanh toán từ BHYT, Bảo hiểm cá nhân.

Xét nghiệm đường huyết là bước quan trọng giúp đánh giá tình trạng chuyển hóa, phát hiện sớm và theo dõi hiệu quả điều trị tiền đái tháo đường, đái tháo đường. Chuẩn bị đúng cách trước khi xét nghiệm và hiểu được ý nghĩa kết quả xét nghiệm sẽ giúp bạn chủ động chăm sóc sức khỏe hơn. Không riêng người thuộc nhóm nguy cơ cao, những người khỏe mạnh cũng nên duy trì thói quen tầm soát định kỳ để phát hiện sớm, phòng ngừa đái tháo đường.