Thuốc trị tiểu đường được sử dụng nhằm hỗ trợ kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ biến chứng ở người mắc đái tháo đường. Tùy loại đái tháo đường, mức đường huyết, bệnh lý đi kèm và đáp ứng điều trị, bác sĩ chuyên khoa Nội tiết – Đái tháo đường sẽ lựa chọn thuốc hoặc phối hợp các nhóm thuốc phù hợp. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, đúng liều và tái khám định kỳ, không tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc.
Các nhóm thuốc trị tiểu đường được sử dụng nhằm kiểm soát đường huyết theo cơ chế và chỉ định khác nhau. Trong phạm vi điều trị được trình bày dưới đây, thuốc có thể được chia thành hai nhóm chính gồm: insulin và thuốc hạ đường huyết dạng uống. Việc lựa chọn loại thuốc, liều dùng hoặc phối hợp nhiều thuốc phụ thuộc vào loại đái tháo đường, mức độ kiểm soát đường huyết và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh.
Insulin được sử dụng chủ yếu trong điều trị bệnh tiểu đường tuýp 1 do tuyến tụy không còn khả năng tạo ra insulin. Mục tiêu của điều trị đái tháo đường là đưa insulin từ bên ngoài vào cơ thể, giúp “giải phóng” lượng đường ứ đọng trong máu.
Insulin cũng được sử dụng trong điều trị đái tháo đường tuýp 2 khi cần.
Insulin có nhiều loại khác nhau phù hợp cho tình trạng bệnh lý của người bệnh.
Thuốc tiểu đường dạng uống thường dùng cho người mắc bệnh tiểu đường loại 2. Những loại thuốc này được kê đơn cùng với việc tập thể dục thường xuyên và thay đổi chế độ ăn uống. Nhiều nhóm thuốc uống tiểu đường có thể sử dụng kết hợp với nhau hoặc với insulin để đạt được hiệu quả kiểm soát đường huyết. (1)
Nhóm thuốc Metformin bao gồm Glucophage, Glucophage XR, Glucofast, Panfor,.. giúp làm giảm lượng glucose mà gan sản xuất, cải thiện cách hoạt động của insulin trong cơ thể và làm chậm quá trình chuyển đổi carbohydrate thành đường.
Thuốc Metformin có ưu điểm không gây hạ đường huyết nếu dùng đơn lẻ, không gây tăng cân. Thuốc cũng làm giảm hấp thu cholesterol xấu, triglyceride, phòng ngừa các vấn đề về tim mạch. Tuy nhiên, thuốc không dùng cho bệnh nhân suy thận. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể gặp vấn đề về tiêu hóa như tiêu chảy, khó tiêu, chán ăn.
Nhóm thuốc Thiazolidinediones bao gồm: rosiglitazone (Avandia), pioglitazone (Actos), hoạt động bằng cách giảm lượng glucose trong gan, giúp các tế bào mỡ sử dụng insulin tốt hơn.
Thiazolidinediones có thể phối hợp chung với các thuốc khác để tăng hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, thuốc rosiglitazone làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về tim nên đã ngưng sản xuất. Một số vấn đề khác có thể xảy ra như phù, tăng cân đột ngột, suy giảm thị lực, ung thư bàng quang, suy tim…
Nhóm thuốc tiểu đường sulfonylurea (glimepiride, glipizide và glyburide) có vai trò kích thích tuyến tụy bài tiết insulin, ngăn gan giải phóng glucose, tăng tổng hợp glycogen. Đây là nhóm thuốc có thể hạ đường huyết nhanh, nên khi dùng thuốc tránh bỏ bữa để giảm nguy cơ hạ đường huyết. Bệnh nhân cần biết các biểu hiện hạ đường huyết để nhận biết và xử trí.
Nằm trong các nhóm thuốc điều trị đái tháo đường, Meglitinides có công dụng giống nhưng hoạt động nhanh hơn sulfonylureas, giúp cơ thể tạo ra nhiều insulin hơn. Vì vậy, thuốc này được khuyến cáo dùng ngay trước bữa ăn.
Thuốc có thể dùng cho bệnh nhân suy thận. Giá thành cao và nguy cơ hạ đường huyết nếu không dùng đúng thời điểm.
Nhóm thuốc đái tháo đường này giống như hormone tự nhiên có tên là incretin, làm tăng sự phát triển của tế bào B và lượng insulin mà cơ thể sử dụng. Các loại thuốc thuộc nhóm này bao gồm: liraglutide (Victoza), semaglutide (Ozempic), exenatide (Byetta)… Thuốc chủ vận thụ thể GLP-1 làm giảm sự thèm ăn, giảm lượng glucagon cơ thể sử dụng, làm chậm quá trình tiêu hóa và giảm lượng đường trong máu.
Một số trường hợp người bệnh đái tháo đường nhưng lại mắc thêm những bệnh lý về tim mạch do xơ vữa động mạch, suy tim hoặc bệnh thận mãn tính. Trường hợp này, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) khuyến cáo nên sử dụng một số chất chủ vận thụ thể GLP-1 như một phần của phác đồ điều trị hạ đường huyết.
Những thuốc ức chế men Dipeptidyl peptidase-4 (DPP-4) làm GLP-1 không bị phá hủy, nên kéo dài hoạt động của incretin, giúp giảm lượng đường trong máu. Bao gồm sitagliptin (Januvia), saxagliptin (Onglyza), vildagliptin (Galvus) và linagliptin (Trajenta)
Những loại thuốc thuộc nhóm này như acarbose (glucobay), miglitol (Glyset) làm giảm lượng glucose trong máu bằng cách trì hoãn sự phân hủy carbohydrate và giảm sự hấp thụ glucose ở ruột non. Chúng cũng ngăn chặn một số enzym để làm chậm quá trình tiêu hóa một số loại tinh bột. Để có kết quả tốt nhất, bác sĩ khuyên nên dùng các loại thuốc này trước bữa ăn.
Thuốc ức chế SGLT2 (canagliflozin, dapagliflozin, empagliflozin…) giảm tái hấp thu glucose tại ống thận, giúp cơ thể loại bỏ glucose nên giúp giảm đường huyết, đồng thời giúp huyết áp và cân nặng kiểm soát tốt hơn. Nhóm thuốc này có hiệu quả trong việc làm chậm sự tiến triển của bệnh thận, giảm nguy cơ suy thận và tử vong ở những người tiểu đường có biến chứng thận. Một số thuốc trong nhóm đã chứng minh hiệu quả trong việc giảm nguy cơ nhập viện hoặc tử vong do suy tim.
Insulin là loại thuốc phổ biến nhất được sử dụng trong điều trị bệnh tiểu đường tuýp 1. Khi mắc bệnh tiểu đường tuýp 1, cơ thể không thể tự tạo ra insulin. Mục tiêu của điều trị là thay thế insulin mà cơ thể không thể tạo ra này.
Insulin cũng được sử dụng trong điều trị bệnh tiểu đường tuýp 2. Insulin được sử dụng dưới dạng tiêm và có nhiều loại khác nhau. Căn cứ vào mức độ suy giảm của insulin, bác sĩ sẽ chỉ định loại insulin phù hợp với từng ca bệnh.
Các tùy chọn sử dụng insulin bao gồm:
Các loại thuốc trị tiểu đường khác có thể được bác sĩ chỉ định để kiểm soát những bệnh lý thường đi kèm với đái tháo đường, đặc biệt ở người mắc tuýp 1 hoặc tuýp 2 lâu năm. Tùy tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể cần dùng thêm thuốc hạ cholesterol, thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc các thuốc khác nhằm giảm nguy cơ biến chứng tim mạch và hỗ trợ kiểm soát bệnh toàn diện hơn.
BVĐK Tâm Anh là đơn vị thăm khám và điều trị các bệnh về Nội tiết – Đái tháo đường. Với đội ngũ chuyên gia và bác sĩ đầu ngành, giỏi nghề, giàu kinh nghiệm cùng hệ thống máy móc, thiết bị y tế hiện đại sẽ đem lại hiệu quả cao và giảm chi phí cho người bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Các nhóm thuốc điều trị đái tháo đường, có cả loại thuốc có sẵn, điều trị cả hai loại đái tháo đường tuýp 1 và tuýp 2. Mỗi loại thuốc đều hoạt động theo những cách khác nhau để giúp kiểm soát lượng đường trong máu. Bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường sẽ kê loại thuốc phù hợp nhất cho tình trạng đường huyết, các vấn đề sức khỏe và các yếu tố khác (nếu có) cho từng người bệnh.
