Nên kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật như thế nào?

Kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật là một bước quan trọng trong quá trình chuẩn bị mổ, đặc biệt ở người mắc đái tháo đường hoặc có rối loạn glucose máu. Phẫu thuật và đáp ứng stress của cơ thể có thể làm đường huyết biến động, từ đó ảnh hưởng đến nguy cơ nhiễm trùng, khả năng lành vết thương và quá trình hồi phục sau mổ. Vì vậy, kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật giúp giảm biến chứng và góp phần nâng cao mức độ an toàn của cuộc mổ.

Kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật như thế nào là an toàn?

Kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật là chuỗi các biện pháp y khoa nhằm theo dõi, đánh giá và điều chỉnh nồng độ glucose trong máu của người bệnh về mức mục tiêu an toàn trước khi tiến hành ca mổ. Việc này giúp ổn định hệ chuyển hóa, ngăn ngừa các biến chứng cấp tính và đảm bảo vết thương mau lành.

Áp lực từ quá trình phẫu thuật kích thích cơ thể giải phóng ồ ạt các hormone như cortisol và catecholamin, làm tăng đề kháng insulin và đẩy lượng đường trong máu lên cao. Do đó, việc thiết lập mức kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật cần được cá thể hóa theo tình trạng của từng người bệnh. (1)

1. Nguyên tắc kiểm soát trước phẫu thuật

Để quy trình diễn ra an toàn, các bác sĩ nội tiết và bác sĩ gây mê hồi sức sẽ phối hợp thực hiện các nguyên tắc chuẩn bị trước mổ cơ bản sau:

• Thay đổi lịch dùng thuốc hạ đường huyết vào ngày mổ: Vào buổi sáng ngày diễn ra phẫu thuật, người bệnh thường bắt buộc phải nhịn ăn uống. Việc tiếp tục uống các loại thuốc viên hạ đường huyết (như Metformin, Sulfonylurea) trong lúc dạ dày trống rỗng có thể dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết nghiêm trọng. Tuy nhiên, tùy thuộc vào tính chất của từng cuộc mổ mà việc xử trí vấn đề này khác nhau. Với các cuộc phẫu thuật ngắn, không cần điều trị nội trú, người bệnh không cần thiết phải ngưng các thuốc hạ đường huyết mà chỉ cần uống sau khi đã hoàn tất cuộc mổ an toàn. Còn với các cuộc đại phẫu, kéo dài hơn 2 giờ, người bệnh cần nhập viện và điều chỉnh đường huyết bởi các chuyên gia, sẽ được ngưng các thuốc hạ đường huyết dễ làm rối loạn chuyển hóa, suy thận và thậm chí chuyển sang điều chỉnh bằng thuốc insulin dạng tiêm dưới da hoặc truyền tĩnh mạch
• Đo đường huyết nhằm kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật: Ngay khi người bệnh nhập viện chuẩn bị mổ, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm tiền phẫu, trong đó có đo nồng độ HbA1C và glucose máu. Nếu các chỉ số này bất thường, người bệnh sẽ được khám chuyên khoa nội tiết để điều chỉnh và có thể phải xét nghiệm lại chỉ số đường huyết mao mạch vào sáng ngày phẫu thuật để đánh giá chính xác nồng độ glucose hiện tại.
• Đối với người bệnh kiểm soát tốt bằng chế độ ăn uống: Nếu lượng đường luôn duy trì ở mức ổn định chỉ nhờ vào việc ăn kiêng và tập luyện, bác sĩ thường không yêu cầu can thiệp y tế hay tiêm thuốc đặc biệt nào trước khi phẫu thuật.

2. Kiểm soát theo mức đường huyết

Thông thường, để kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật, bác sĩ gây mê sẽ dựa vào chỉ số HbA1C (là chỉ số đo lường xem độ ổn định của đường huyết trong 3 tháng gần nhất ) để quyết định phẫu thuật. Nếu HbA1C dao động từ 6-8%, người bệnh có thể phẫu thuật an toàn mà không cần lo ngại chuyện điều chỉnh các loại thuốc. Nếu tỉ lệ HbA1C thấp hơn hoặc quá cao hơn so với mức này, cần phải có ý kiến bác sĩ nội tiết trước khi tiến hành phẫu thuật.

Ngoài ra, có thể căn cứ trên mức đường huyết mao mạch lúc đói để có thể điều chỉnh đường huyết hợp lý trước và sau khi phẫu thuật như sau:

• 0.9 g/L<glucose <1,8g/L (tương đương 90 mg/dL hoặc 5 mmol/L): Mức bình thường và lý tưởng ở người khỏe mạnh khi đói, phẫu thuật an toàn, không điều chỉnh.
• 0.6 g/L<glucose <0.9g/L (tương đương 60 – 90mg/dL hoặc 3.33 – 5.0 mmol/L): Mức ổn định nhưng người bệnh có thể cần uống nước đường hoặc truyền glucose trước phẫu thuật.
• 1.8 g/L<glucose <3 g/L (tương đương 180 – 300 mg/dL hoặc 10 – 16.7 mmol/L): Tăng đường huyết, cần điều chỉnh bằng insulin tiêm dưới da nhằm đảm bảo kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật.
• Glucose >3 g/L (tương đương > 300 mg/dL hoặc > 16.6 mmol/L): Đường huyết tăng cao nguy hiểm, cần điều chỉnh bằng insulin qua bơm tiêm điện (BTĐ).

3. Kiểm soát theo loại phẫu thuật

Mức độ phức tạp của ca mổ cũng quyết định chiến lược quản lý đường huyết:

• Đối với phẫu thuật ở mức độ bình thường (tiểu phẫu, trung phẫu): Tất cả các cuộc mổ sẽ an toàn khi kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật tốt (tránh toan chuyển hóa, lành vết thương tốt và tránh nhiễm trùng…). Và mức đường huyết dao động từ 0.9 g/L<glucose <1,8g/L (hay 90 mg/dL<glucose< 180 mg/dL) là tốt nhất. Nếu người bệnh đang truyền insulin để đạt được sự ổn định này, thì xét nghiệm đường huyết mao mạch cần được kiểm tra mỗi 1-2 giờ trong và sau mổ. Nếu người bệnh không dùng insulin dạng tiêm, xét nghiệm đường huyết mao mạch có thể thưa hơn từ 8-24 giờ/lần để điều chỉnh các loại thuốc uống.
• Đối với phẫu thuật lớn: Đó là các phẫu thuật như phẫu thuật tim, ung thư đường tiêu hóa, u phổi, vú… mà thời gian mổ kéo dài hơn 3 giờ, hoặc các phẫu thuật cấp cứu có sốc mất máu, nhiễm trùng… các đáp ứng viêm toàn thân và stress phẫu thuật diễn ra cực kỳ cao. Với đại phẫu, kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật gồm: kiểm soát khí máu động mạch, toan kiềm chuyển hóa và đặc biệt đường huyết nên được kiểm soát bằng insulin truyền tĩnh mạch ngay trong khi mổ để ổn định các thông số ở mức bình thường nhất, tránh tình trạng tụt đường huyết quá thấp (gây hôn mê do hạ đường huyết) hoặc tăng đường huyết quá cao (gây hôn mê do tăng đường huyết) hoặc thậm chí dẫn đến phù não, tử vong. Tất cả người bệnh đang dùng insulin (kể cả những người mới chỉ dùng thuốc uống nhưng đường huyết tăng cao trong mổ) đều sẽ được thiết lập đường truyền insulin tĩnh mạch liên tục ngay từ lúc bắt đầu gây mê. Mục tiêu khắt khe hơn, xoay quanh khoảng 150 mg/dL và tuyệt đối tránh để đường huyết tụt xuống < 80 mg/dL.

Kiểm soát đường huyết trong phẫu thuật như thế nào?

Ngoài việc kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật, thì khi người bệnh đã nằm trên bàn mổ và đi vào trạng thái vô cảm, việc kiểm soát đường huyết trong phẫu thuật cũng trở thành nhiệm vụ tối quan trọng của ê-kíp gây mê hồi sức.

• Nguyên tắc bắt đầu sử dụng insulin: Ngưỡng đường huyết để phẫu thuật an toàn là từ 90-180 mg/dL, nếu đường huyết tăng hơn 20% so với ngưỡng an toàn này, bác sĩ gây mê sẽ truyền insulin tác dụng nhanh để kiểm soát tốt trong và sau mổ. Liều lượng và chỉ định khoảng cách xét nghiệm sẽ tùy thuộc vào mức độ tăng cao của đường huyết và đáp ứng người bệnh với insulin truyền tĩnh mạch.
• Rủi ro hạ đường huyết: Khác với lúc tĩnh, khi người bệnh đã được gây mê toàn thân, mọi dấu hiệu cảnh báo sinh lý của việc hạ đường huyết (như vã mồ hôi, tim đập nhanh, run rẩy, lú lẫn) đều bị che lấp hoàn toàn. Đây là rủi ro y khoa cực kỳ nguy hiểm có thể dẫn đến tổn thương não vĩnh viễn do tế bào thần kinh bị “đói” năng lượng.
• Chế độ theo dõi nghiêm ngặt: Để loại trừ rủi ro hạ đường huyết, quy trình chuẩn yêu cầu phải theo dõi đo đường huyết mỗi 1-2 giờ/lần (thậm chí 30 phút/lần ở những ca phức tạp) nếu người bệnh đang được truyền insulin liên tục. Đồng thời, insulin không chỉ kéo glucose vào trong tế bào mà còn kéo theo cả ion Kali. Vì vậy, ê-kíp mổ sẽ liên tục lấy mẫu máu để theo dõi và bù đắp kịp thời nồng độ Kali máu cũng như các chỉ số điện giải khác, ngăn ngừa rối loạn nhịp tim trong lúc phẫu thuật.

Như vậy, kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật không chỉ là một thủ tục y khoa thông thường mà là một chiến lược sống còn nhằm loại bỏ các nguy cơ biến chứng. Để đảm bảo mọi ca phẫu thuật diễn ra an toàn với tỷ lệ thành công cao nhất, Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM tự hào sở hữu ê-kíp phối hợp đa chuyên khoa (Ngoại khoa – Gây mê hồi sức – Nội tiết) giàu kinh nghiệm. Với hệ thống theo dõi sinh tồn liên tục đạt tiêu chuẩn quốc tế, quy trình kiểm soát đường huyết trước phẫu thuật, trong và sau phẫu thuật luôn được thực hiện với độ chính xác tuyệt đối, mang lại sự an tâm trọn vẹn và thúc đẩy quá trình hồi phục sức khỏe nhanh chóng cho người bệnh.