Cơ chế điều hòa glucose trong máu đóng vai trò quan trọng giúp duy trì năng lượng ổn định cho mọi hoạt động của cơ thể. Quá trình này là sự phối hợp nhịp nhàng giữa tuyến tụy, gan và các hormone quan trọng như insulin hay glucagon. Để hiểu rõ cơ chế điều hòa glucose máu diễn ra như thế nào, hãy cùng Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tìm hiểu trong bài viết bên dưới.
Glucose là nguồn năng lượng chính cho cơ thể, từ các tế bào, mô cho đến cơ quan quan trọng như não. Đường glucose được chuyển hóa từ thực phẩm chứa carbohydrate, hoặc được tổng hợp tại gan và thận thông qua quá trình tân tạo đường, được vận chuyển qua máu và điều hòa bởi insulin và glucagon. (1)
Cơ thể chúng ta hoạt động giống như một cỗ máy cần nhiên liệu liên tục. Glucose chính là nguồn nhiên liệu đó. Đối với hệ thần kinh trung ương, glucose là nguồn năng lượng duy nhất mà não có thể sử dụng trực tiếp để duy trì nhận thức và điều khiển các cơ quan khác. Nếu cơ chế điều hòa glucose trong máu gặp trục trặc, nồng độ đường quá cao hoặc quá thấp đều có thể dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng cho nội tạng và hệ thần kinh.
Các cơ quan chính đóng vai trò như các “trạm điều khiển” điều hòa glucose máu trong cơ thể:
Tuyến tụy là bộ phận “cảm biến” rất nhạy bén. Tại đây, các cụm tế bào đặc biệt, gọi là tiểu đảo Langerhans, sẽ giám sát nồng độ đường liên tục:
Khi cơ thể dư thừa năng lượng, gan sẽ nhận tín hiệu từ insulin để chuyển hóa glucose thành glycogen (dạng dự trữ). Ngược lại, khi cơ thể thiếu hụt, gan sẽ thực hiện quá trình phân giải glycogen hoặc tân tạo đường từ các nguồn dự trữ, phi carbohydrate để bù đắp. Đây là cơ chế điều hòa lượng đường trong máu của gan giúp duy trì chỉ số ổn định ngay cả khi bạn đang ngủ hoặc nhịn ăn.
Cơ bắp là nơi tiêu thụ glucose lớn nhất để phục vụ vận động, trong khi mô mỡ đóng vai trò lưu trữ năng lượng dài hạn dưới dạng triglyceride. Dưới tác động của insulin, các kênh vận chuyển trên bề mặt tế bào cơ và mỡ sẽ mở ra để “hút” glucose từ máu vào bên trong.
Cơ chế điều hòa glucose trong máu phụ thuộc vào chu trình phản hồi ngược cực kỳ tinh vi giữa 2 trạng thái chính.
Sau khi ăn, nồng độ glucose trong máu bắt đầu tăng lên do quá trình hấp thu từ hệ tiêu hóa. Ngay lập tức, tuyến tụy nhận diện sự thay đổi này:
Khi bạn nhịn ăn lâu hoặc vận động cường độ cao, nồng độ glucose sẽ giảm xuống dưới mức bình thường (dưới 70 mg/dL). Lúc này, cơ chế điều hòa glucose trong máu sinh lý học sẽ kích hoạt:
Nhờ sự phối hợp điều hòa lượng đường trong máu của insulin và glucagon, đường huyết của người khỏe mạnh luôn được giữ trong ngưỡng an toàn.
Khi các cơ quan hoặc hormone không còn hoạt động đúng chức năng, trạng thái mất cân bằng đường huyết sẽ xảy ra, dẫn đến nhiều bệnh nguy hiểm.
Đây là hệ quả phổ biến nhất của việc hỏng hóc cơ chế điều hòa glucose trong máu trong cơ thể.
Xảy ra khi nồng độ glucose xuống mức quá thấp, thường do nhịn ăn quá mức hoặc tác dụng phụ của thuốc điều trị tiểu đường. Hạ đường huyết cấp tính có thể gây run rẩy, vã mồ hôi, thậm chí hôn mê và tổn thương não vĩnh viễn nếu không được cấp cứu kịp thời bằng cách bổ sung đường nhanh.
Việc duy trì độ ổn định của glucose không chỉ dựa vào cơ chế tự nhiên mà còn liên quan đến lối sống của mỗi người:
>> Tìm hiểu thêm: Cách kiểm soát đường huyết không cần dùng tới thuốc
Để được tư vấn và thăm khám trực tiếp về các tình trạng liên quan đến đường huyết của cơ thể, quý khách vui lòng liên hệ với Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Việc duy trì cơ chế điều hòa glucose trong máu ổn định giúp bảo vệ sức khỏe toàn diện và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm lên tim mạch, thần kinh. Nếu bạn có các dấu hiệu bất thường như thường xuyên khát nước, mệt mỏi vô cớ hoặc sụt cân nhanh, hãy chủ động tầm soát để bảo vệ sức khỏe.
