Viêm ruột lupus có nguyên nhân do đâu?

Viêm ruột lupus là biến chứng hiếm gặp của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống. Tình trạng này nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng của người bệnh. Vậy, dấu hiệu nhận biết khi mắc bệnh là gì? Điều trị như thế nào?

Viêm ruột lupus là gì?

Viêm ruột lupus (Lupus Enteritis) là biến chứng hiếm gặp của bệnh Lupus ban đỏ hệ thống (SLE), đặc trưng bởi tình trạng viêm và phù nề thành ruột liên quan đến tổn thương mạch máu mạc treo hoặc lắng đọng phức hợp miễn dịch. Tổn thương có thể ảnh hưởng bất kỳ đoạn nào của ruột, thường gặp ở hỗng tràng và hồi tràng. Bệnh còn được biết đến với tên gọi khác là viêm mạch mạc treo do lupus hoặc viêm mạch đường tiêu hóa do lupus.

SLE là một bệnh tự miễn mạn tính, ảnh hưởng đến đa cơ quan, phổ biến nhất ở da, xương khớp, thận và hệ thần kinh trung ương. Đau bụng và các triệu chứng đường tiêu hóa có thể xuất hiện ở khoảng 40 – 50% người bệnh. Tuy nhiên, ảnh hưởng ngược lại của bệnh lên đường tiêu hóa đa phần không phổ biến.

Trên thực tế, viêm ruột do lupus chỉ được ghi nhận ở khoảng 0,2 – 5,8% trường hợp, thường biểu hiện dưới dạng triệu chứng tiêu hóa không đặc hiệu, và dễ bị che lấp do các biểu hiện ở cơ quan khác. Điều này gây khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của người bệnh. (1)

Nguyên nhân dẫn đến viêm ruột ở bệnh lupus

Nguyên nhân gây viêm ruột lupus chủ yếu xuất phát từ tình trạng viêm mạch máu nhỏ và sự lắng đọng phức hợp miễn dịch trong thành ruột. Ngoài ra, tác dụng phụ của thuốc, nhiễm trùng hoặc các bệnh lý tiềm ẩn khác cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh.

Các biểu hiện lâm sàng của bệnh

Viêm ruột lupus thường xuất hiện sau khi đã được chẩn đoán lupus một thời gian, nhưng cũng có thể là biểu hiện đầu tiên của bệnh. Hiếm trường hợp bệnh khởi phát cùng lúc và việc chẩn đoán có thể bị trì hoãn. Những triệu chứng thường gặp gồm (2):

• Đau bụng đột ngột hoặc âm ỉ
• Buồn nôn hoặc nôn
• Tiêu chảy kéo dài
• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Đầy hơi và chướng bụng sau khi ăn
• Đi ngoài phân đen hoặc lẫn máu
• Sốt

Viêm ruột do lupus có biến chứng không?

Viêm mạch mạc treo do lupus là một bệnh lý nguy hiểm. Nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng như:

• Thiếu máu cục bộ
• Hoại tử ruột
• Tắc ruột
• Thủng ruột
• Viêm phúc mạc
• Tái phát nhiều lần, đặc biệt khi lupus chưa được kiểm soát hoặc mắc kèm nhiều bệnh khác

Tình trạng này được chẩn đoán như thế nào?

1. Dựa trên các biểu hiện lâm sàng

Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, bệnh sử, tiền sử gia đình, thói quen sinh hoạt… Tuy nhiên, các dấu hiệu của viêm ruột lupus rất dễ bị nhầm lẫn hoặc bị các triệu chứng khác che lấp. Do đó, bác sĩ sẽ yêu cầu người bệnh thực hiện thêm các phương pháp cận lâm sàng phù hợp để chẩn đoán nguyên nhân chính xác.

2. Xét nghiệm huyết thanh

Các chỉ số có thể được kiểm tra gồm:

• Xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC)
• Kiểm tra protein phản ứng C (CRP)
• Xét nghiệm tốc độ máu lắng (ESR)
• Xét nghiệm rối loạn điện giải
• Xét nghiệm chức năng gan thận
• Xét nghiệm Anti-dsDNA kết hợp xét nghiệm bổ thể C3, C4
• Xét nghiệm Albumin
• Các xét nghiệm bệnh tự miễn như kháng thể kháng tế bào chất bạch cầu trung tính (ANCA), kháng thể kháng Ro, Kháng thể kháng protein P ribosome, kháng thể kháng ribonucleoprotein…

3. Chẩn đoán hình ảnh

Chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ quan sát chi tiết các cấu trúc bên trong đường tiêu hóa và không bỏ sót tổn thương dù nhỏ nhất. Đồng thời, điều này cũng hỗ trợ loại trừ những bệnh lý có biểu hiện tương tự hoặc phát hiện sớm biến chứng. Những phương pháp có thể được chỉ định gồm:

• Chụp CT bụng: có thể được thực hiện ngay khi nghi ngờ mắc viêm ruột lupus. Những dấu hiệu có thể gợi ý trên CT gồm thành ruột dày nhiều lớp vì phù nề (target sign – dấu bia bắn), tăng nổi bật mạch máu mạc treo (Comb sign), tràn dịch ổ bụng…
• Siêu âm bụng: có thể được áp dụng khi CT không có sẵn hoặc chống chỉ định. Chẩn đoán có thể cho thấy sự giãn nở của các đoạn ruột, tăng phản xạ mỡ mạc treo, cổ trướng và những tổn thương khác.
• Chụp X-quang: có thể phát hiện những dấu hiệu muộn của viêm mạch, khí trong ruột do thiếu máu cục bộ, khí tự do trong ổ bụng do thủng tạng rỗng…
• Nội soi đường tiêu hóa: không phải phương pháp chẩn đoán chính vì tổn thương thường nằm ở lớp dưới niêm mạc và độ nhạy thấp. Phương pháp này chủ yếu được dùng để loại trừ nguyên nhân khác. Chụp CT vẫn là phương pháp được ưu tiên.

Hướng điều trị bệnh viêm ruột lupus

Hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về cách điều trị viêm ruột do lupus. Các phương pháp can thiệp hướng đến việc kiểm soát triệu chứng và phòng tránh biến chứng.

1. Sử dụng thuốc

Điều trị bảo tồn bằng thuốc là phương pháp được ưu tiên đối với trường hợp không xuất hiện biến chứng. Liều lượng và thời gian sử dụng phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng và khả năng dung nạp thuốc qua đường uống của người bệnh. Những loại thuốc có thể được chỉ định gồm:

• Sử dụng corticosteroid
• Trường hợp kháng corticosteroid có thể thay thế bằng cyclophosphamide hoặc mycophenolate
• Điều trị hỗ trợ: bù nước, bổ sung điện giải, nghỉ ngơi đường ruột…

2. Can thiệp phẫu thuật

Phẫu thuật được cân nhắc khi xuất hiện thủng ruột, hoại tử ruột, xuất huyết nặng hoặc thiếu máu cục bộ.

Tỷ lệ tái phát của bệnh

Nguy cơ tái phát viêm ruột lupus có liên quan đến một số yếu tố như:

• Thời gian phát hiện và điều trị
• Mức độ đáp ứng với điều trị
• Tổn thương đại tràng hoặc đường tiết niệu
• Độ dày thành ruột hơn 9 mm
• Mức độ nghiêm trọng của bệnh lupus ban đỏ hệ thống
• Các bệnh lý nền kèm theo

Biện pháp phòng ngừa viêm ruột lupus

Hiện chưa có cách phòng ngừa viêm ruột do SLE tuyệt đối. Tuy nhiên, mỗi người có thể hạn chế nguy cơ mắc bệnh bằng những biện pháp như:

• Tuân thủ phác đồ điều trị lupus ban đỏ hệ thống, tránh tự ý ngưng điều trị
• Tái khám sức khỏe định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị và phát sớm nguy cơ biến chứng
• Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, ưu tiên các loại thực phẩm dễ tiêu như rau củ quả, cơm, cháo, canh, sữa chua…
• Hạn chế tiêu thụ thức ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn sống và không rõ nguồn gốc
• Tránh uống rượu bia, hút thuốc lá
• Tập thể dục đều đặn và phù hợp với tình trạng sức khỏe
• Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya và làm việc quá sức
• Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống
• Tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng

Hiện chưa có hướng dẫn điều trị chuẩn hóa riêng cho viêm ruột lupus, corticosteroid vẫn là điều trị nền tảng. Các biện pháp can thiệp chủ yếu tập trung kiểm soát triệu chứng và ngăn chặn biến chứng. Người bệnh, đặc biệt là người được chẩn đoán mắc lupus ban đỏ, nên chủ động theo dõi sức khỏe định kỳ và thăm khám ngay khi bị đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy kéo dài hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường khác.