Tắc động mạch cấp tính ở chi, còn gọi là thiếu máu cục bộ chi cấp tính, là tình trạng dòng máu nuôi chi, thường là chân, bị giảm hoặc chặn đột ngột, chủ yếu do cục máu đông làm tắc động mạch. Khi không được cấp máu, các mô ở chi có thể tổn thương và hoại tử chỉ trong thời gian ngắn, vì vậy đây là tình trạng cần cấp cứu kịp thời để bảo tồn chi và tính mạng người bệnh. Vậy nguyên nhân nào gây tắc động mạch cấp tính ở chi, dấu hiệu nhận biết ra sao và cách điều trị như thế nào?
Tắc động mạch cấp tính hay thiếu máu cục bộ chi cấp tính, là tình trạng dòng máu đến chi, thường là chân hoặc bàn chân giảm đột ngột và nghiêm trọng. Nguyên nhân thường do cục máu đông hình thành trong động mạch, gây tắc nghẽn dòng máu khiến các mô tại khu vực bị ảnh hưởng nhanh chóng bị tổn thương, có thể hoại tử trong thời gian ngắn. Người bệnh cần được điều trị ngay lập tức để bảo tồn chi và tính mạng. (1)
Có ba nguyên nhân chính gây thiếu máu chi cấp tính gồm: huyết khối động mạch, thuyên tắc, và tổn thương trực tiếp thành mạch máu.
Là nguyên nhân phổ biến nhất gây tắc động mạch cấp tính ở chi, thường là chi dưới. Cục máu đông thường xuất hiện tại vị trí động mạch nhiều mảng xơ vữa, một số ít trường hợp hình thành trên stent hoặc mảnh ghép mạch máu mà bác sĩ đã đặt trước đó để điều trị bệnh động mạch ngoại biên.
Cục máu đông có thể hình thành ở vị trí khác trong cơ thể, ví dụ tại một động mạch khác hoặc từ tim, sau đó di chuyển theo dòng máu đến động mạch ở chi và gây tắc nghẽn. Trường hợp này được gọi là thuyên tắc.
Các nguyên nhân khác gây thiếu máu chi cấp tính bao gồm bóc tách thành động mạch (rách lớp thành động mạch) và chấn thương trực tiếp ở chi.
Triệu chứng và dấu hiệu của tắc động mạch cấp tính ở chi thường khởi phát đột ngột với 6 dấu hiệu điển hình (6P) gồm:
Các triệu chứng này có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào phía dưới chỗ tắc nghẽn. Không giống bệnh động mạch chi dưới mạn tính thường tiến triển âm thầm qua nhiều năm, tắc động mạch cấp tính ở chi khởi phát đột ngột, vì vậy người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ.
Tắc động mạch chi cấp tính là tình trạng cần được cấp cứu y khoa khẩn cấp. Nếu không được tái thông mạch máu kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm gồm:
Để chẩn đoán tắc động mạch cấp tính ở chi, bác sĩ sẽ kết hợp khám lâm sàng với các phương pháp cận lâm sàng nhằm xác định vị trí tắc nghẽn và mức độ thiếu máu.
Mục tiêu điều trị tắc động mạch cấp tính ở chi là khôi phục dòng máu đến chi càng sớm càng tốt. Tùy nguyên nhân, vị trí tắc và mức độ thiếu máu, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị nội khoa, can thiệp hoặc phẫu thuật.
Ngay khi nghi ngờ tắc động mạch cấp tính ở chi, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tim mạch càng sớm càng tốt. Điều trị sớm giúp tăng khả năng tái thông mạch máu, bảo tồn chi và giảm nguy cơ biến chứng.
Thuốc chống đông (thường là heparin) truyền tĩnh mạch thường được chỉ định để ngăn cục máu đông tiếp tục phát triển hoặc di chuyển đến vị trí khác. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được điều trị tiêu sợi huyết bằng thuốc truyền qua đường tĩnh mạch hoặc qua ống thông nhằm làm tan cục máu đông và khôi phục dòng máu đến chi.
Khi điều trị nội khoa không đủ hiệu quả hoặc chi bị thiếu máu nghiêm trọng, bác sĩ sẽ cân nhắc các phương pháp can thiệp hoặc phẫu thuật để tái lập lưu thông máu.
Các phương pháp có thể bao gồm:
Trong trường hợp chi đã bị tổn thương không thể hồi phục do thiếu máu kéo dài, cắt cụt chi có thể là lựa chọn cuối cùng nhằm ngăn ngừa nhiễm trùng lan rộng và bảo toàn tính mạng người bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tắc động mạch cấp tính ở chi là tình trạng nguy hiểm cần được cấp cứu kịp thời. Việc nhận biết sớm triệu chứng và điều trị đúng thời điểm giúp tăng khả năng bảo tồn chi, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện tiên lượng cho người bệnh.
