Viêm ruột ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Viêm ruột ở trẻ em là một trong những bệnh tiêu hóa thường gặp, chủ yếu liên quan đến vấn đề vệ sinh và dinh dưỡng chưa đảm bảo. Bệnh có thể dẫn đến mất nước nhanh chóng, rối loạn điện giải và suy kiệt, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ do cơ thể còn yếu.

Viêm ruột ở trẻ em là gì?

Viêm ruột ở trẻ em là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở ruột non hoặc ruột già, gây tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa. Bệnh có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc các bệnh lý tự miễn.

Viêm ruột làm ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng. Nếu không được điều trị kịp thời, viêm ruột có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe của trẻ.

Dấu hiệu bé bị viêm ruột

Trẻ bị viêm ruột thường có các biểu hiện như mệt mỏi, đau bụng, tiêu chảy, nôn mửa, đôi khi kèm theo sốt cao. Một số trường hợp nặng có thể có dấu hiệu chướng bụng, mất nước (môi khô, mắt trũng, trẻ khát nước nhiều, tiểu ít, lừ đừ,…).

Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ non tháng có thể gặp viêm ruột hoại tử. Đây là tình trạng rất nghiêm trọng, có thể gây thủng ruột và đe dọa tính mạng. Dấu hiệu bao gồm: trẻ li bì, tiêu phân có máu, chướng bụng, nôn ói liên tục, nôn ra chất màu cà phê hoặc dịch mật,… (1)

Nguyên nhân viêm ruột ở trẻ em 

Viêm ruột ở trẻ em có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

• Viêm đường ruột ở trẻ em do vi khuẩn: Nhiều loại vi khuẩn có thể gây viêm ruột, điển hình như Salmonella, Shigella, Escherichia coli, Campylobacter. Vi khuẩn xâm nhập vào đường ruột qua thức ăn, nước uống không đảm bảo vệ sinh, gây viêm niêm mạc ruột.
• Viêm đường ruột ở trẻ em do virus: Virus là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm đường ruột ở trẻ nhỏ, đặc biệt là virus Rota và Adenovirus ở trẻ em. Virus Rota là tác nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp ở trẻ dưới 5 tuổi.
• Viêm đường ruột ở trẻ em do ký sinh trùng: Một số ký sinh trùng như Giardia lamblia, Entamoeba histolytica cũng có thể gây viêm ruột ở trẻ, thường qua đường ăn uống không sạch sẽ.
• Viêm ruột do bệnh tự miễn: Bệnh Crohn, viêm loét đại tràng…
• Các nguyên nhân khác: Viêm ruột ở trẻ còn có thể do ngộ độc thực phẩm, dị ứng thức ăn, hoặc viêm ruột hoại tử ở trẻ sơ sinh non tháng, nhẹ cân, có tiền căn sinh ngạt hoặc suy hô hấp kéo dài.

Các bệnh viêm đường ruột ở trẻ em thường gặp

• Nhiễm khuẩn đường ruột: Do nhiều loại virus hoặc vi khuẩn khác nhau gây viêm niêm mạc ruột.
• Bệnh tả: Do vi khuẩn Vibrio cholerae, gây tiêu chảy cấp nặng, mất nước nhanh.
• Bệnh kiết lỵ: Do vi khuẩn Shigella hoặc amip, gây tiêu chảy phân nhầy máu.
• Bệnh thương hàn: Do vi khuẩn Salmonella typhi, gây sốt cao, tiêu chảy hoặc táo bón.
• Viêm ruột thừa ở trẻ: Ruột thừa bị tắc nghẽn do phân, dị vật hoặc phì đại mô bạch huyết, dẫn đến viêm nhiễm.
• Bệnh tắc ruột: Có thể do viêm ruột gây dính ruột hoặc các nguyên nhân khác.
• Viêm ruột mạn tính (Crohn, viêm loét đại tràng,…): Đây là các bệnh viêm ruột kéo dài, thường do rối loạn tự miễn dịch, ảnh hưởng đến chất lượng sống và sự phát triển của trẻ. (2)

Viêm ruột ở trẻ em có nguy hiểm không?

Viêm ruột ở trẻ em rất nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời có thể gây mất nước nghiêm trọng, suy dinh dưỡng, rối loạn điện giải, thậm chí biến chứng nặng như viêm ruột hoại tử, thủng ruột, nhiễm trùng huyết, đe dọa tính mạng. Viêm ruột mạn tính cũng ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ?

Bố mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khi thấy trẻ có các dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy trên 3 lần/ngày.
• Phân lẫn máu hoặc dịch nhầy.
• Nôn ói nhiều, không ăn uống được.
• Dấu hiệu mất nước: khô miệng, mắt trũng, ít nước tiểu, li bì.
• Sốt cao không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
• Chướng bụng, đau bụng dữ dội.
• Trẻ nhỏ có dấu hiệu bú kém, suy hô hấp, li bì hoặc rối loạn thân nhiệt

Cách chẩn đoán viêm ruột ở trẻ em

Để chẩn đoán viêm ruột ở trẻ, bác sĩ sẽ kết hợp khám lâm sàng và cận lâm sàng:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh, triệu chứng, chế độ dinh dưỡng và cách chăm sóc của bố mẹ. Đồng thời, bác sĩ sẽ khám lâm sàng, kiểm tra phần bụng của trẻ để đánh giá mức độ đau, kiểm tra chướng bụng hay tìm xem trẻ có các dấu hiệu bất thường khác không.
• Cận lâm sàng: Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ chỉ định cận lâm sàng phù hợp như siêu âm, chụp X-quang ổ bụng, xét nghiệm máu, xét nghiệm phân… nhằm kiểm tra những tổn thương bên trong, xác định nguyên nhân gây bệnh.

Cách điều trị viêm ruột ở trẻ em

Điều quan trọng trong điều trị viêm ruột ở trẻ em là bù nước và điện giải, điều trị nguyên nhân gây viêm ruột và bổ sung dinh dưỡng cho trẻ. Trẻ bị viêm ruột n thường sẽ được chỉ định nhập viện để bác sĩ theo dõi và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Trẻ có thể được bù nước và điện giải qua đường uống hoặc truyền tĩnh mạch đối với trường hợp trẻ ăn uống kém hoặc có hiệu dấu mất nước và rối loạn điện giải.

• Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi, bú mẹ hoàn toàn, mẹ tiếp tục cho trẻ bú sữa mẹ, chia thành nhiều cữ bú nhỏ và cho trẻ bú thường xuyên hơn để ngăn ngừa tình trạng mất nước. Sữa mẹ rất quan trọng giúp giảm nguy cơ viêm ruột, đặc biệt ở trẻ sơ sinh non tháng.
• Trẻ lớn hơn 6 tháng tuổi, bố mẹ cho trẻ ăn các thức ăn dễ tiêu, giàu dinh dưỡng, tránh đồ ăn gây kích thích ruột, khuyến khích trẻ uống đủ nước. Trường hợp trẻ không thể tự ăn, uống nước, bác sĩ có thể chỉ định biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp cho trẻ.

Tùy nguyên nhân gây viêm ruột, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc điều trị phù hợp như dùng thuốc kháng sinh nếu viêm ruột do vi khuẩn gây ra hoặc có biến chứng bội nhiễm; dùng thuốc chống ký sinh trùng nếu bệnh do ký sinh trùng gây ra; thuốc hỗ trợ điều trị, kiểm soát các triệu chứng…

Lưu ý: Thuốc sử dụng cho trẻ bị viêm ruột cần tuân theo đúng chỉ định của bác sĩ. Bố mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc, ngừng hoặc kết hợp thuốc cũng như điều trị viêm ruột cho trẻ bằng các biện pháp dân gian nhằm tránh các tác dụng không mong muốn.

Cách phòng ngừa viêm ruột ở trẻ nhỏ

Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối bệnh viêm ruột ở trẻ nhưng bố mẹ có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt là viêm ruột do nhiễm trùng bằng các biện pháp dưới đây:

• Tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine theo khuyến cáo của Bộ Y tế: Việc tiêm phòng đầy đủ giúp trẻ tăng cường sức đề kháng và hệ miễn dịch, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng. Một số vaccine giúp giảm nguy cơ viêm ruột ở trẻ như vaccine Rotarix phòng ngừa nguy cơ nhiễm virus rota gây bệnh tiêu chảy.
• Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm: Nguyên tắc hàng đầu là cho trẻ “ăn chín, uống sôi”. Bố mẹ lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tươi sống; giữ vệ sinh trong chế biến thực phẩm và khi cho trẻ ăn. Tránh cho trẻ ăn thức ăn nhanh, đồ chế biến sẵn, đồ ăn vặt hay uống nước chưa qua xử lý (nước mưa, nước giếng..).
• Dinh dưỡng đầy đủ, khoa học: Bố mẹ nên nuôi con bằng sữa mẹ ít nhất 6 tháng đầu. Khi trẻ bước qua giai đoạn ăn dặm, bố mẹ nên lựa chọn thực phẩm phù hợp, chia thành nhiều bữa nhỏ, đảm bảo trẻ được bổ sung đủ dinh dưỡng. Trẻ lớn hơn, bố mẹ duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng theo độ tuổi của trẻ.
• Khuyến khích trẻ uống đủ nước mỗi ngày.
• Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ: Tập cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Vứt tã, bỉm đã sử dụng vào thùng rác và phải rửa sạch tay với xà phòng sau khi thay tã cho trẻ. Bố mẹ vệ sinh đồ chơi, vật dụng mà trẻ thường xuyên tiếp xúc.
• Vệ sinh môi trường sống sạch sẽ: Thường xuyên dọn dẹp, vệ sinh nhà cửa sạch sẽ; phát quang bụi rậm, diệt ruồi nhặng.
• Hạn chế tiếp xúc nguồn bệnh: Không cho trẻ dùng chung đồ vật cá nhân với người khác; tránh để trẻ tiếp xúc với người đang có dấu hiệu mắc bệnh về đường tiêu hóa như viêm ruột, tiêu chảy…

Các câu hỏi thường gặp

1. Bệnh viêm ruột ở trẻ em có lây không?

Virus, vi khuẩn gây bệnh viêm ruột có thể lây qua đường tiêu hóa. Nguy cơ lây lan cao ở môi trường đông đúc như nhà trẻ, trường học. Do đó, việc giữ vệ sinh sạch sẽ và phòng ngừa sự lây nhiễm bệnh là điều quan trọng giúp trẻ giảm nguy cơ mắc các bệnh lý về đường tiêu hóa, trong đó có viêm ruột.

2. Viêm ruột ở trẻ em có sốt không?

Sốt là triệu chứng thường gặp khi trẻ bị viêm ruột. Tuy nhiên, mức độ sốt có thể khác nhau tùy và nguyên nhân, mức độ bệnh cũng như sức đề kháng, miễn dịch của trẻ.

Hy vọng với những thông tin trên từ BVĐK Tâm Anh, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về bệnh viêm ruột ở trẻ em. Nắm rõ các dấu hiệu, nguyên nhân cũng như cách phòng ngừa viêm ruột góp phần trong việc chăm sóc, nâng cao sức khỏe và phát triển toàn diện cho trẻ nhỏ.