Nhiều phụ huynh rơi vào băn khoăn trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa không khi thấy con liên tục đi ngoài và nôn trớ. Liệu việc duy trì khẩu phần sữa quen thuộc có vô tình khiến niêm mạc ruột của trẻ tổn thương nặng hơn?
Lo lắng này hoàn toàn có cơ sở, bởi hệ tiêu hóa của trẻ lúc này đang trong giai đoạn vô cùng nhạy cảm. Việc cắt giảm hay tiếp tục cho bé uống sữa cần dựa trên đánh giá lâm sàng chính xác về tình trạng tổn thương niêm mạc. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp tường tận thắc mắc này, giúp cha mẹ lựa chọn cách cho trẻ uống sữa phù hợp và nhận biết thời điểm cần đưa trẻ đi khám.
Trẻ bị viêm ruột vẫn có thể uống sữa, đặc biệt nên tiếp tục bú mẹ nếu trẻ dung nạp tốt. Không nên tự ý ngưng hoặc đổi sữa. Nếu uống sữa làm tiêu chảy, đầy bụng hay đau bụng tăng, cần đưa trẻ đi khám để đánh giá bất dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò.
Trẻ bị viêm ruột có uống sữa được không sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố bao gồm mức độ nghiêm trọng của bệnh, tuổi của trẻ, và khả năng dung nạp sữa của từng bé. Do vậy, bố mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi cho trẻ uống sữa để được tư vấn phù hợp, đảm bảo hiệu quả điều trị, trẻ nhanh hồi phục.
Trẻ bị viêm ruột vẫn có thể tiếp tục uống sữa trong phần lớn trường hợp nếu trẻ dung nạp tốt. Việc duy trì bú mẹ hoặc sữa công thức phù hợp giúp cung cấp năng lượng, hỗ trợ phục hồi niêm mạc đường tiêu hóa và hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, một số trẻ có thể tạm thời giảm khả năng hấp thu lactose do tổn thương niêm mạc, dẫn đến tiêu chảy kéo dài, đầy hơi hoặc khó chịu sau uống sữa. Khi đó, cha mẹ cần tham khảo bác sĩ để điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp.
Viêm ruột ở trẻ nhỏ thường do virus (như rotavirus, norovirus…), vi khuẩn (như E. coli, Salmonella…) hoặc ký sinh trùng gây ra, dẫn đến tổn thương niêm mạc ruột non. Niêm mạc ruột non có vai trò quan trọng trong việc tiêu hóa và hấp thu các chất dinh dưỡng, đặc biệt là các loại đường như lactose – loại đường chính có trong sữa bò và sữa công thức thông thường. Để tiêu hóa lactose, cơ thể cần enzyme lactase được sản xuất tại đỉnh các nhung mao ruột. Khi niêm mạc ruột bị viêm và tổn thương, các tế bào biểu mô bị phá hủy, dẫn đến giảm sản xuất lactase.
Lactose không được tiêu hóa, tích tụ trong lòng ruột và gây tăng áp lực thẩm thấu, tăng thể tích phân và gây tiêu chảy nặng hơn. Lactose đi xuống ruột già sẽ bị vi khuẩn lên men, tạo ra khí (hydrogen, methane, CO2) và các acid hữu cơ, gây đầy hơi, đau bụng và phân có mùi chua. Tình trạng không dung nạp lactose thứ phát này thường tự hết sau 1-4 tuần khi niêm mạc ruột phục hồi. (1)
Ngoài vấn đề lactose, viêm ruột còn ảnh hưởng đến khả năng hấp thu chất béo và protein. Tuy nhiên, protein whey và casein trong sữa thường được dung nạp tốt hơn lactose. Một số trẻ có thể phát triển dị ứng protein sữa bò tạm thời do tăng tính thấm của niêm mạc ruột bị tổn thương, cho phép các phân tử protein lớn xâm nhập và kích hoạt phản ứng miễn dịch.
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu không dung nạp sữa ở trẻ giúp bố mẹ điều chỉnh chế độ dinh dưỡng kịp thời, tránh kéo dài bệnh và biến chứng. Dưới đây là các dấu hiệu thường gặp:
Nếu trẻ có dấu hiệu không dung nạp lactose thứ phát, bố mẹ có thể cho trẻ uống sữa không chứa lactose. Thành phần sữa vẫn chứa protein sữa bò (whey và casein) nhưng lactose đã được thay thế bằng các loại đường khác như glucose, sucrose. Những đường này không cần enzyme lactase để tiêu hóa, do đó giảm gánh nặng cho ruột non bị tổn thương.
Sữa thủy phân là loại sữa có protein đã được phân giải thành các mảnh nhỏ hơn (peptide) hoặc acid amin tự do, giúp dễ tiêu hóa và hấp thu hơn. Loại sữa này thường được dùng ở trẻ có dấu hiệu không dung nạp protein sữa bò kèm theo không dung nạp lactose, viêm ruột và tổn thương niêm mạc nặng hoặc suy dinh dưỡng và miễn dịch.
Một số sữa công thức có bổ sung men vi sinh (probiotic) giúp tăng lợi khuẩn đường ruột, giảm viêm và thúc đẩy quá trình hồi phục. Do vậy, bố mẹ có thể cho trẻ uống loại sữa này trong giai đoạn bị viêm ruột để bổ sung sinh dưỡng và hỗ trợ hệ tiêu hóa cho trẻ.
Sữa amino acid-based (AAF) là loại sữa có protein được thay thế hoàn toàn bằng các acid amin tự do, thường dùng khi trẻ không đáp ứng với sữa thủy phân hoàn toàn, dị ứng protein sữa bò nặng, viêm ruột mạn tính, hội chứng ruột ngắn hoặc có bệnh lý nặng như viêm ruột hoại tử đã được điều trị.
Sữa mẹ luôn là lựa chọn tốt nhất cho trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi, ngay cả khi bị viêm ruột. Sữa mẹ chứa nhiều yếu tố miễn dịch, enzyme tiêu hóa và các chất dinh dưỡng dễ hấp thu, giúp trẻ phục hồi nhanh hơn. Việc tiếp tục cho trẻ bú mẹ trong giai đoạn tiêu chảy cấp giúp giảm thời gian bệnh và mức độ mất nước.
Đối với các trường hợp uống sữa công thức, cần chuyển sang loại sữa khác, bố mẹ nên pha trộn dần với sữa cũ trong 2-3 ngày để trẻ quen với vị mới. Sau khi trẻ uống sữa, cần theo dõi chặt sẽ tần suất đi đại tiện và tính chất phân, dấu hiệu mất nước và các triệu chứng rối loạn tiêu hóa khác.
Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài, nôn nhiều, sốt, phân có máu hoặc uống sữa khiến triệu chứng nặng hơn, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá nguyên nhân và hướng dẫn dinh dưỡng phù hợp. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, trẻ được thăm khám theo tình trạng thực tế, tư vấn loại sữa, cách bù nước và chế độ ăn hỗ trợ phục hồi, giúp hạn chế nguy cơ mất nước và thiếu dinh dưỡng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trẻ bị viêm ruột có nên uống sữa phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tiêu chảy và khả năng dung nạp của từng trẻ. Phần lớn trường hợp vẫn có thể tiếp tục bú mẹ hoặc dùng sữa quen thuộc, nhưng cần cân nhắc đổi loại sữa khi trẻ tiêu chảy tăng, đầy bụng hoặc có dấu hiệu bất dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò. Cha mẹ nên theo dõi tình trạng mất nước, số lần đi ngoài và khả năng ăn uống để xử trí phù hợp.
