Tắc động mạch ngoại biên: Đâu là hướng xử lý?

Tắc động mạch ngoại biên là tình trạng các động mạch dẫn máu đến chi, thường gặp ở chân, bị hẹp hoặc tắc nghẽn do mảng xơ vữa hoặc các thay đổi viêm trong thành mạch, khiến lượng máu nuôi chi suy giảm. Bệnh thường tiến triển âm thầm, nhiều người chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng như vết loét lâu lành hoặc hoại tử chi. Vậy đâu là những dấu hiệu giúp nhận biết sớm và phương pháp nào giúp điều trị hiệu quả tắc động mạch ngoại biên?

Tìm hiểu về tắc động mạch ngoại biên

Tắc nghẽn động mạch ngoại biên (Peripheral arterial occlusive disease – PAOD) là bệnh lý mạn tính tiến triển thuộc nhóm bệnh động mạch ngoại biên, xảy ra do các mảng bám chứa cholesterol và chất béo tích tụ vào thành mạch hoặc các thay đổi viêm nhiễm trong mạch máu gây ra, làm giảm lưu lượng máu và hạn chế tưới máu mô. Bệnh có thể được chia làm 4 giai đoạn gồm:

• Giai đoạn 1: Không triệu chứng.
• Giai đoạn 2: Đau cách hồi (IC).
• Giai đoạn 3: Thiếu máu cục bộ chi trầm trọng (CLI).
• Giai đoạn 4: Thiếu máu cục bộ chi cấp tính (ALI).

Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng thiếu máu cục bộ kéo dài sẽ phá hủy các mô cơ và tế bào thần kinh ngoại vi. Do đó, đây không chỉ là bệnh lý tại chỗ ở chân mà còn là dấu hiệu cảnh báo hệ thống mạch máu toàn thân đang gặp nguy hiểm.

Nguyên nhân gây tắc động mạch ngoại biên

Nguyên nhân chính gây bệnh tắc động mạch ngoại biên là do sự hình thành của các mảng xơ vữa gây hẹp tắc lòng mạch hoặc các thay đổi viêm nhiễm trong mạch máu gây ra. Các yếu tố nguy cơ gây bệnh gồm:

• Hút thuốc lá: Làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu và đẩy nhanh quá trình xơ vữa.
• Bệnh đái tháo đường: Ước tính đến năm 2030, khoảng 8% dân số toàn cầu sẽ được chẩn đoán mắc chứng rối loạn dung nạp glucose (DM). Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh PAOD. Người mắc đái tháo đường có nguy cơ bị PAOD cao gấp khoảng 2 lần so với dân số chung do tình trạng tăng đường huyết kéo dài làm tổn thương nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.
• Tăng huyết áp: Áp lực máu lớn lên thành mạch kéo dài gây ra các tổn thương vi mô, tạo điều kiện cho cholesterol bám lắng đọng.
• Rối loạn mỡ máu: Nồng độ cholesterol “xấu” (LDL-C) quá cao trong máu là nguyên liệu trực tiếp cấu thành nên các mảng xơ vữa.
• Tuổi tác và lối sống: Người trên 50 tuổi, ít vận động hoặc gia đình có tiền sử mắc bệnh tim mạch có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Dấu hiệu và triệu chứng nhận biết sớm

Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện của bệnh tắc động mạch ngoại biên thường mơ hồ, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý xương khớp ở người cao tuổi. Người bệnh cần lưu ý một số dấu hiệu cảnh báo sau để chủ động thăm khám sớm:

• Đau cách hồi.
• Thay đổi màu sắc da, vùng da chân bị bệnh trở nên tái nhợt khi nhấc cao và chuyển sang màu đỏ sẫm hoặc tím khi hạ xuống.
• Một bên chân hoặc bàn chân có cảm giác lạnh hơn hẳn so với bên còn lại khi sờ vào.
• Mạch đập ở vùng cổ chân hoặc mu bàn chân trở nên rất yếu.
• Lông chân rụng dần, móng chân chậm phát triển kèm theo các vết xước nhỏ ở chân rất lâu lành hoặc dễ loét.

Tắc động mạch ngoại biên có nguy hiểm không?

Tắc động mạch ngoại biên tiềm ẩn nhiều mối nguy hiểm đe dọa đến tính mạng người bệnh do tính chất bệnh thường diễn tiến âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện ra bệnh khi thăm khám định kỳ hoặc khi bệnh đã bắt đầu có biến chứng.

Đáng chú ý, có đến 75% người bệnh không có triệu chứng ban đầu, khiến bệnh dễ bị bỏ qua. Các nghiên cứu cho thấy, bệnh nhân bị tắc mạch chi có nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ cao gấp 6 – 7 lần so với người bình thường. Nếu phát hiện và điều trị chậm trễ, các vết loét do thiếu máu sẽ hoại tử sâu, buộc phải cắt cụt chi để bảo toàn tính mạng cho bệnh nhân. (1)

Xem thêm: Tắc động mạch cấp tính ở chi là như thế nào?

Chẩn đoán tắc động mạch ngoại biên

Để chẩn đoán bệnh tắc động mạch ngoại biên, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng để có đánh giá tổng thể, từ đó có chỉ định thực hiện các cận lâm sàng khác gồm:

• Đo chỉ số huyết áp cổ chân – cánh tay (ABI): So sánh huyết áp ở cổ chân với huyết áp ở cánh tay để phát hiện dòng máu giảm.
• Siêu âm Doppler mạch máu: Giúp bác sĩ quan sát cấu trúc mạch máu và đo lường tốc độ dòng chảy của máu qua đoạn bị hẹp.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Giúp chẩn đoán được tổn thương mạch máu và có định hướng điều trị.
• Chụp MRI mạch máu: Thường được chỉ định trong một số trường hợp có chống chỉ định với CT mạch máu như bệnh nhân suy thận.
• Chụp động mạch số hóa nền (DSA): Cho hình ảnh chính xác, khách quan nhất và có giá trị nhất trong quyết định chẩn đoán và điều trị.

Điều trị bệnh tắc nghẽn động mạch ngoại biên

Mục tiêu trong điều trị bệnh tắc nghẽn động mạch ngoại biên là kiểm soát các triệu chứng, cải thiện khả năng vận động và ngăn ngừa các biến chứng tim mạch nguy hiểm.

• Thay đổi lối sống và luyện tập: Đây là nền tảng bắt buộc và có vai trò quyết định hiệu quả của toàn bộ quá trình điều trị về lâu dài. Người bệnh cần ngừng hút thuốc lá, có chế độ ăn giảm muối, hạn chế mỡ động vật. Đồng thời, kết hợp với các bài tập đi bộ ngắt quãng có giám sát sẽ giúp kích thích cơ thể hình thành các mạch máu nhỏ tuần hoàn bàng hệ để nuôi chi.
• Điều trị nội khoa: Một số loại thuốc thường được chỉ định như thuốc kháng kết tập tiểu cầu giúp ngăn chặn hình thành cục máu đông gây tắc mạch cấp tính. Thuốc nhóm Statin liều cao để hạ mỡ máu và ổn định mảng xơ vữa. Thuốc huyết áp và đường huyết cũng được kê đơn tùy thuộc vào tình trạng của bệnh nhân.
• Can thiệp và phẫu thuật:
  • Nong và đặt stent: Nong rộng đoạn mạch hẹp bằng bóng và đặt giá đỡ (stent) để giữ lòng mạch luôn thông thoáng.
  • Phẫu thuật bắc cầu: Phẫu thuật hở truyền thống, phẫu thuật viên sẽ sử dụng đoạn mạch nhân tạo hoặc tĩnh mạch tự thân để tạo đường đi mới đưa máu đi vòng qua đoạn mạch bị tắc.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Mặc dù tắc động mạch ngoại biên có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu chủ động tầm soát và điều trị đúng cách ngay từ sớm. Vì vậy, người có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu nghi ngờ, nên thăm khám sớm, điều chỉnh lối sống và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ để giúp ngăn ngừa bệnh tiến triển.