Bị khô gan là bệnh gì? Cách nhận biết và xử lý an toàn

Khô gan là một trong những cách gọi của người dân khi nói về các dạng rối loạn chức năng gan. Tuy nhiên, trong y khoa không có bệnh lý này.

Khô gan là gì?

Khô gan là cụm từ được người dân sử dụng để miêu tả tình trạng suy giảm chức năng gan với các biểu hiện như người mệt mỏi, da sạm khô, nước tiểu sẫm màu… Từ “khô” gợi ý tình trạng teo, chai, mất nước… Tuy nhiên, gan không thể bị khô theo nghĩa vật lý như cách hiểu thông thường.

Trong y học, không tồn tại chẩn đoán nào gọi là khô gan. Thuật ngữ gần nhất có thể được sử dụng để thay thế là gan thô hoặc xơ gan.

Như vậy, khô gan là cách gọi sai theo nghĩa y khoa về bệnh gan, có thể gây tâm lý chủ quan cho người bệnh, dẫn đến hiểu sai bản chất bệnh lý, điều trị muộn hoặc sai phương pháp.

Dấu hiệu nhận biết khô gan

Người dân miêu tả biểu hiện của bệnh khô gan, suy giảm chức năng gan thông qua 3 nhóm dấu hiệu đặc trưng sau:

1. Dấu hiệu ngoài da

• Vàng da, vàng mắt: Chức năng lọc và thải độc của gan suy yếu khiến lượng bilirubin trong máu tăng cao, gây ra hiện tượng vàng da và mắt.
• Da khô, sạm, nổi mụn nhọt hoặc mẩn ngứa: Gan suy yếu không còn khả năng loại bỏ độc tố hiệu quả. Lâu dần, độc tố tích tụ trong máu và được cơ thể “đẩy” ra ngoài qua da, dẫn đến tình trạng nổi mụn, ngứa rát hoặc phát ban trên da.
• Cảm giác nóng rát hoặc ngứa toàn thân: Triệu chứng này thường xuất hiện vào ban đêm hoặc sau khi người bệnh ăn thực phẩm cay nóng, phản ánh tình trạng gan hoạt động kém hiệu quả.

2. Dấu hiệu tiêu hóa – chuyển hóa

• Chán ăn, đầy bụng, khó tiêu: Khi gan suy yếu, quá trình tiết dịch mật và enzyme tiêu hóa cũng giảm đi, khiến cơ thể hấp thu và tiêu hóa thức ăn kém hiệu quả.
• Buồn nôn, rối loạn tiêu hóa: Triệu chứng xảy ra do gan không còn đủ khả năng chuyển hóa chất béo và đào thải các sản phẩm phụ của quá trình tiêu hóa ra ngoài cơ thể.
• Phân và nước tiểu sẫm màu: Gan suy yếu làm rối loạn chuyển hóa bilirubin khiến sắc tố mật không được bài tiết bình thường, kết quả là màu phân và nước tiểu trở nên đậm hơn.

3. Dấu hiệu toàn thân

• Mệt mỏi kéo dài, cơ thể suy nhược: Khi gan không còn hoạt động hiệu quả, độc tố tích tụ dần trong máu khiến cơ thể uể oải, mất năng lượng.
• Giảm tập trung, dễ buồn ngủ, cảm giác kiệt sức: Độc tố tích tụ ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, gây rối loạn giấc ngủ và giảm hiệu suất hoạt động trí não.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân: Khô gan theo cách hiểu của người dân làm cho cơ thể giảm khả năng hấp thu và chuyển hóa dinh dưỡng, khiến cân nặng sụt giảm dù chế độ ăn không thay đổi.

Nếu nhận thấy các dấu hiệu sức khỏe bất thường thường xuyên xuất hiện, người bệnh nên đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám, thực hiện xét nghiệm chức năng gan để có thể phát hiện và điều trị kịp thời tình trạng khô xơ gan (nếu có).

Nguyên nhân gây khô gan, suy giảm chức năng gan

Khi người dân nhắc đến tình trạng khô gan, bác sĩ có thể nghi ngờ đến một hoặc một số vấn đề sức khỏe sau:

• Viêm gan virus (B, C): Virus tấn công và phá hủy tế bào gan, gây viêm kéo dài dẫn đến sẹo hóa.
• Uống nhiều rượu bia: Thành phần ethanol trong rượu bia khiến tế bào gan bị tổn thương, lâu ngày dẫn đến viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ gan…
• Lạm dụng thuốc tây: Sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ có thể khiến tế bào gan bị tổn thương.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại: Sống hoặc làm việc trong môi trường ô nhiễm, nhiều khói bụi, hóa chất độc hại… làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan, có thể dẫn đến suy giảm chức năng gan.
• Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Ăn nhiều thực phẩm chiên rán, cay nóng, đồ chế biến sẵn, uống nước ngọt có gas, ăn ít rau củ quả… khiến gan hoạt động quá tải và suy yếu chức năng.
• Sinh hoạt không điều độ: Thức khuya, căng thẳng kéo dài, ít vận động… khiến quá trình phục hồi tế bào gan bị cản trở.

Ngoài ra, một số người bị rối loạn chuyển hóa như tiểu đường, béo phì, gan nhiễm mỡ…; bị suy giảm miễn dịch và mắc bệnh viêm gan tự miễn; có cơ địa dễ tổn thương gan hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh gan mạn tính… thường có nguy cơ bị tổn thương gan cao hơn so với người có nền tảng sức khỏe ổn định.

Phương pháp chẩn đoán

Để chẩn đoán chính xác bệnh gan khô theo cách hiểu của người dân thực sự là bệnh gì, bác sĩ cần kết hợp thăm khám lâm sàng và một số xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết: (1)

• Khám lâm sàng
  • Khai thác tiền sử bệnh: Bác sĩ tìm hiểu thói quen sinh hoạt, chế độ ăn uống, tần suất sử dụng rượu bia hoặc tiền sử mắc các bệnh lý về gan ở người bệnh để xác định yếu tố nguy cơ.
  • Khám triệu chứng lâm sàng: Bác sĩ quan sát, đánh giá các dấu hiệu bất thường trên cơ thể người bệnh như vàng da, vàng mắt, sưng bụng, mẩn ngứa…
• Xét nghiệm
  • Xét nghiệm chức năng gan để kiểm tra nồng độ men gan (AST, ALT), bilirubin, albumin và các chỉ số đông máu, qua đó đánh giá mức độ tổn thương gan.
  • Xét nghiệm nước tiểu giúp phát hiện các chất chuyển hóa bất thường do gan suy giảm chức năng đào thải.
• Chẩn đoán hình ảnh
  • Siêu âm gan giúp bác sĩ quan sát kích thước và cấu trúc gan, có thể phát hiện tình trạng xơ hóa gan (nếu có).
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc cộng hưởng từ (MRI) cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về cấu trúc gan, hỗ trợ phát hiện tổn thương, khối u hoặc xơ hóa ở gan.
• Đo độ đàn hồi gan (Fibroscan): Là kỹ thuật sử dụng sóng siêu âm để đánh giá mức độ xơ hóa và độ cứng của nhu mô gan.
• Sinh thiết gan: Là phương pháp lấy mẫu mô gan nhỏ để phân tích dưới kính hiển vi, giúp xác định mức độ tổn thương gan và giai đoạn tiến triển của bệnh.

Các phương pháp chẩn đoán, xét nghiệm trên thường được kết hợp linh hoạt. Dựa vào kết quả, bác sĩ có thể đưa ra chẩn đoán chính xác và định hướng kế hoạch điều trị phù hợp cho từng trường hợp người bệnh.

Bệnh khô gan có nguy hiểm không?

Mặc dù không phải là cách gọi đúng trong y khoa, nhưng khô gan theo cách hiểu của người dân có thể tương ứng với một số bệnh lý như viêm gan mạn tính, xơ gan, gan nhiễm mỡ… Nếu không kịp thời thăm khám và điều trị, bệnh lý về gan có thể trở nặng, thậm chí tiến triển thành suy gan, ung thư gan… đe dọa tính mạng người bệnh. Thế nên, người bệnh nên nhanh chóng đến bệnh viện để thăm khám và điều trị khi phát hiện dấu hiệu chức năng gan bị suy giảm, không chủ quan hoặc tự điều trị tại nhà khi chưa được bác sĩ tư vấn.

Bệnh khô gan có lây không?

Như đã chia sẻ, khô gan không phải là tên gọi đúng theo y khoa, mà là cách gọi của người dân để miêu tả các vấn đề sức khỏe liên quan đến suy giảm hoặc rối loạn chức năng gan. Theo đó, bệnh về gan có thể lây hoặc không lây lan tùy theo nguyên nhân gây bệnh. Nếu vấn đề ở gan là do virus thì bệnh có khả năng lây truyền, bởi virus có thể truyền qua đường máu, quan hệ tình dục hoặc từ mẹ sang con.

Bệnh khô gan có chữa được không?

Điều trị khô gan thực chất là điều trị các bệnh lý về gan như viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ gan, tổn thương gan do thuốc hoặc rượu… Việc điều trị thường tập trung vào ngăn chặn tổn thương gan gia tăng, bảo vệ và hỗ trợ tái tạo tế bào gan.

1. Điều chỉnh chế độ ăn uống

Xây dựng chế độ ăn uống khoa học theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng giúp giảm gánh nặng chuyển hóa cho gan, nhờ đó, gan có thể thực hiện vai trò chuyển hóa tốt hơn, góp phần cải thiện tình trạng bệnh:

• Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và thực phẩm giàu chất chống oxy hóa
• Bổ sung đủ protein từ nguồn thực phẩm lành mạnh như cá, đậu, trứng…
• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, đường và muối
• Uống đủ nước, tránh đồ uống có cồn, nước ngọt có gas và cà phê
• Ăn uống đúng giờ, tránh bỏ bữa hoặc ăn quá khuya

2. Duy trì lối sống lành mạnh

Xây dựng lối sống khoa học là yếu tố then chốt giúp cải thiện chức năng gan và hỗ trợ điều trị bệnh:

• Hạn chế rượu bia và thuốc lá – những tác nhân hàng đầu gây tổn thương gan
• Vận động cơ thể mỗi ngày bằng các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, đạp xe… để giúp tăng cường tuần hoàn máu
• Ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng kéo dài để giảm áp lực tinh thần và gánh nặng cho gan
• Không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là thuốc giảm đau, kháng sinh hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc

3. Theo dõi định kỳ và kiểm tra men gan

Theo dõi sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm tổn thương gan hoặc kịp thời điều chỉnh phương pháp điều trị trong trường hợp cần thiết:

• Khám sức khỏe định kỳ 3-6 tháng/lần để theo dõi tình trạng gan
• Thực hiện xét nghiệm men gan (AST, ALT) và siêu âm gan định kỳ để phát hiện sớm bất thường
• Tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, dùng thuốc đúng liều và tái khám đúng hẹn

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Khô gan không phải là bệnh danh y khoa, mà chỉ là cách gọi dân gian hoặc diễn giải chưa chính xác từ kết quả cận lâm sàng. Người bệnh nên đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám, chẩn đoán chính xác bệnh, tránh chủ quan hoặc tự điều trị khi chưa được bác sĩ tư vấn.