Tổng hợp các bệnh về gan phổ biến dễ mắc phải

Các bệnh về gan hiện có chiều hướng gia tăng do nhiều nguyên nhân. Bài viết sau sẽ tìm hiểu những bệnh lý về gan thường gặp và cách phòng tránh hiệu quả.

Các bệnh về gan phổ biến hiện nay

Các bệnh về gan được xếp thành 6 nhóm chính theo căn nguyên — viêm gan virus, gan nhiễm mỡ chuyển hóa, bệnh gan do rượu, bệnh gan tự miễn và do thuốc, bệnh gan ứ mật, cùng nhóm hậu quả chung là xơ gan và ung thư gan.

1. Viêm gan virus

Đây là tình trạng các tế bào gan bị tổn thương, dẫn đến viêm và có thể khiến gan suy giảm chức năng hoạt động. Nguyên nhân chủ yếu do tiếp xúc với độc tố, lạm dụng rượu bia hoặc mắc bệnh tự miễn. Trong đó, virus là tác nhân phổ biến nhất với những loại thường gặp gồm viêm gan A, B, C, D và E.

2. Gan nhiễm mỡ

Đây là một trong các bệnh về gan thường gặp với biểu hiện đặc trưng là mỡ tích tụ quá mức trong gan (khoảng hơn 5% trọng lượng gan). Bệnh gồm 2 loại chính:

• Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa: Bệnh không liên quan đến việc sử dụng nhiều rượu bia mà có thể do rối loạn chuyển hóa như béo phì, thừa cân, rối loạn nội tiết, thuốc,… Bệnh gồm 2 dạng là gan nhiễm mỡ (có mỡ trong gan nhưng không viêm) và viêm gan nhiễm mỡ (xuất hiện viêm và tổn thương gan).
• Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu: Nguyên nhân liên quan đến việc lạm dụng rượu bia. Bệnh tiến triển qua các giai đoạn gồm gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu và xơ gan.

3. Xơ gan

Gan thường tự phục hồi sau mỗi lần tổn thương bằng cách hình thành mô sẹo, gọi là xơ hóa gan. Quá trình này càng kéo dài, mô sẹo sẽ tích tụ càng nhiều và cản trở hoạt động của gan, về lâu dài tiến triển thành xơ gan. Xơ gan xảy ra do hậu quả của các bệnh về gan như viêm gan, gan nhiễm mỡ, nhiễm ký sinh trùng, tiếp xúc hóa chất độc hại…

4. Ung thư gan

Ung thư gan xảy ra khi khối u ác tính hình thành bên trong gan, phá hủy tế bào gan và ảnh hưởng đến chức năng của gan. Bệnh gồm 2 dạng:

• Nguyên phát: Khối u bắt đầu từ gan, gọi là ung thư biểu mô tế bào gan.
• Thứ phát: Các tế bào ung thư từ cơ quan khác di căn đến gan như ung thư phổi, ung thư vú, ung thư đại tràng…

5. Bệnh gan ứ mật và đường mật

Bệnh gan ứ mật là tình trạng dòng chảy của mật bị tắc nghẽn, dẫn đến ứ đọng mật trong gan. Các nguyên nhân đa dạng, từ nguyên nhân tự miễn (viêm đường mật xơ cứng nguyên phát) đến tắc nghẽn cơ học (sỏi, u, hẹp đường mật bẩm sinh) hoặc nhiễm trùng.

6. Bệnh gan tự miễn, bệnh gan do thuốc

Những bệnh lý về gan liên quan đến tự miễn thường gặp gồm:

• Viêm gan tự miễn: Đây là viêm gan mạn tính xảy ra do hệ thống miễn dịch tấn công mô gan. Bệnh gồm viêm gan tự miễn loại 1 và loại 2.
• Tổn thương gan do thuốc: Những loại thuốc có nguy cơ cao gồm acetaminophen (paracetamol), kháng sinh, thuốc chống ung thư, thuốc chống lao… hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc. Phần lớn trường hợp lành tính và có thể cải thiện sau khi ngưng thuốc. Tuy nhiên, nếu không nhận biết và can thiệp sớm, tổn thương có thể tiến triển thành bệnh gan mạn tính hoặc suy gan cấp.

Nguyên nhân và cơ chế hình thành các bệnh gan

Các bệnh về gan có thể xảy ra do những nguyên nhân như:

• Viêm gan vi rút, kí sinh trùng: Các loại vi rút viêm gan có thể lây lan qua máu, thực phẩm và nước uống không đảm bảo vệ sinh, hoặc tiếp xúc với người nhiễm bệnh. Ngoài ra, còn có thể do ký sinh trùng (sán lá gan), các loại amip hoặc vi khuẩn. (1)
• Phản ứng của hệ miễn dịch: Hệ thống miễn dịch tấn công các tế bào gan. Tình trạng này có thể xảy ra do thuốc, di truyền hoặc sau phẫu thuật ghép gan.
• Khối u: Khối u lành tính hoặc ác tính hình thành ở gan hoặc di căn từ các cơ quan lân cận.
• Di truyền: Nguyên nhân này thường xuất hiện trong các bệnh di truyền như thừa sắt, bệnh Wilson, hội chứng Gilbert, thiếu hụt alpha-1 antitrypsin…
• Nguyên nhân khác: Lạm dụng rượu bia kéo dài, sử dụng thuốc sai cách, thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại, béo phì, thừa cân…

Xem thêm: Giải đáp thắc mắc: Bệnh gan có lây không?

Nhận biết sớm các bệnh về gan

Triệu chứng bệnh về gan thường không rõ ràng và khó nhận biết, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Nếu có, người bệnh có thể nhận thấy những biểu hiện như:

• Đau vùng hạ sườn phải
• Vàng da và mắt
• Sưng phù bàn chân và mắt cá chân
• Nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu
• Dễ bị bầm tím, ngứa ngáy
• Mệt mỏi liên tục
• Buồn nôn hoặc nôn
• Bụng phình to (cổ trướng)
• Chán ăn

Phương pháp chẩn đoán

Trước tiên, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, bệnh sử, tiền sử gia đình, thói quen ăn uống… Dựa trên đánh giá ban đầu, người bệnh sẽ được chỉ định những phương pháp cận lâm sàng cần thiết như:

• Xét nghiệm chức năng gan: Đo lường và đánh giá các chỉ số men gan, nồng độ bilirubin trong máu, thời gian Prothrombin, tầm soát các viêm gan vi rút … Kết quả xét nghiệm có thể gợi ý tổn thương hoặc các bệnh lý tiềm ẩn ở gan.
• Chẩn đoán hình ảnh: Tùy theo trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc nhiều phương pháp như siêu âm gan, chụp CT bụng, chụp MRI…
• Sinh thiết gan: Một mẫu mô ở gan được lấy ra và đưa đến phòng xét nghiệm để kiểm tra và phân tích những dấu hiệu bất thường.

Biến chứng và hậu quả

Các bệnh về gan nếu không được kiểm soát có thể gây ra những biến chứng như:

• Suy gan cấp tính, suy gan mạn tính
• Xơ gan và các biến chứng của xơ gan (báng bụng, dãn tĩnh mạch thực quản, chảy máu tiêu hóa, bệnh não gan,…)
• Ung thư gan
• Rối loạn đông máu

Điều trị và quản lý bệnh lý về gan

Cách điều trị các bệnh về gan phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng và diễn tiến của bệnh. Một số trường hợp có thể điều trị bằng cách thay đổi lối sống, chế độ ăn uống, giảm cân và kiêng rượu. Bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc cần thiết để kiểm soát triệu chứng. Người bệnh cần thăm khám định kỳ để theo dõi tiến triển của bệnh, phát hiện sớm biến chứng và can thiệp kịp thời.

Phòng ngừa các bệnh về gan

Để phòng bệnh về gan, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp như:

• Khám sức khỏe định kỳ 1 – 2 lần/năm, tiêm vắc xin phòng ngừa viêm gan A và B.
• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, kết hợp trái cây và rau xanh, uống đủ nước.
• Hạn chế sử dụng thực phẩm nhiều dầu mỡ, đường và muối, rượu bia, chất kích thích.
• Tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng hợp lý.
• Tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng, tuân thủ liều lượng chỉ định.
• Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Trang bị găng tay, khẩu trang, mũ và đồ dùng bảo hộ cần thiết khi phun thuốc trừ sâu, thuốc diệt nấm hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại.
• Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục, không quan hệ với nhiều bạn tình.
• Tránh tiếp xúc với máu, kim tiêm và dịch cơ thể của người khác.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Đa số các bệnh về gan không gây ra triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Điều này dẫn đến tình trạng bỏ sót bệnh, gây khó khăn cho việc điều trị sau này. Bên cạnh duy trì chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh, mỗi người nên chủ động khám sức khỏe định kỳ hoặc ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời.