Sốt xuất huyết bị chảy máu có nguy hiểm không?

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn Aedes. Bệnh có thể xảy ra quanh năm, đặc biệt dễ bùng phát thành dịch vào mùa mưa. Bệnh diễn tiến nhanh với nhiều triệu chứng như sốt cao, nôn ói, li bì… thậm chí là chảy máu. Chảy máu khi bị sốt xuất huyết có sao không? Nguyên nhân nào gây chảy máu khi bị sốt xuất huyết?

Sốt xuất huyết bị chảy máu khi nào?

Chảy máu khi bị sốt xuất huyết là một trong những dấu hiệu cảnh báo biến chứng của bệnh. Vào khoảng cuối giai đoạn sốt, tức từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, người bệnh bước vào giai đoạn nguy hiểm của bệnh, tình trạng xuất huyết có thể xảy ra.(1) Trong giai đoạn này, tiểu cầu giảm mạnh, rối loạn đông máu và thoát huyết tương khiến cơ thể dễ bị xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, thậm chí xuất huyết nội tạng nếu nặng.

Các yếu tố nguy cơ sốt xuất huyết bị chảy máu:

• Nhiễm sốt xuất huyết Dengue lần thứ hai với chủng virus khác.
• Tiểu cầu giảm sâu (<100.000/mm³).
• Rối loạn đông máu.
• Thoát huyết tương nhiều.
• Bệnh nhân có bệnh lý nền: viêm gan, thận, tim mạch, loét dạ dày – tá tràng.
• Đang sử dụng các thuốc như acetylsalicylic acid (aspirin), ibuprofen, corticoid.

Triệu chứng chảy máu trong sốt xuất huyết

Triệu chứng chảy máu trong sốt xuất huyết có thể khác nhau ở từng trường hợp, mức độ từ nhẹ đến nặng, bao gồm:

• Xuất huyết dưới da: Chấm xuất huyết xuất hiện rải rác, thường ở mặt trước hai cẳng chân và mặt trong hai cánh tay, vùng bụng, đùi, mạn sườn hoặc tập trung thành mảng bầm tím.
• Xuất huyết niêm mạc: Chảy máu mũi (chảy máu cam), chảy máu chân răng, chảy máu âm đạo bất thường, tiểu ra máu.
• Xuất huyết tiêu hóa: Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, phân có máu.
• Xuất huyết nội tạng: Xuất huyết não, ổ bụng.

Chảy máu trong sốt xuất huyết có thể xảy ra khi người bệnh còn sốt hoặc đã giảm sốt. Một số triệu chứng khác có thể kèm theo như: đau bụng nhiều và càng ngày càng tăng, vật vã, lừ đừ, li bì, nôn ói, suy hô hấp, lạnh đầu chi, tụt huyết áp, mạch nhanh nhỏ, da lạnh, lạnh đầu chi, nổi vân tiếp, tiểu ít.

Nguyên nhân chảy máu khi bị sốt xuất huyết

Chảy máu trong sốt xuất huyết là hậu quả của nhiều cơ chế phối hợp, bao gồm:

• Tăng tính thấm thành mạch: Do phản ứng miễn dịch, các cytokine và hóa chất trung gian làm tăng tính thấm thành mạch, gây thoát huyết tương và cô đặc máu.
• Giảm tiểu cầu: Từ ngày thứ 3 – 7 của bệnh, tiểu cầu bị phá hủy hoặc ức chế sản xuất, dẫn đến giảm số lượng và chức năng, dưới 100.000/mm³.
• Rối loạn đông máu: Sốt xuất huyết gây tổn thương gan và các cơ quan từ đó suy giảm các yếu tố đông máu, gây rối loạn đông máu.
• Tổn thương nội mô mạch máu: Virus Dengue và phản ứng viêm làm tổn thương nội mô, tăng nguy cơ xuất huyết.

Sốt xuất huyết chảy máu ở đâu?

Hiện tượng chảy máu trong sốt xuất huyết có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể, bao gồm dưới da, niêm mạc, hệ tiêu hóa, nội tạng.

Chảy máu do sốt xuất huyết có nguy hiểm không?

Có, chảy máu là dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng, có biến chứng và nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Tỷ lệ tử vong ở sốt xuất huyết chảy máu nặng có thể lên tới 30% nếu không điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu được chăm sóc tích cực, kịp thời tại các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị, tỷ lệ này giảm còn <1%.(2)

Khi nào cần nhập viện?

Chỉ định nhập viện được cân nhắc trong một số trường hợp người bệnh có các yếu tố sau:

• Đang sống một mình hoặc không có người chăm sóc, gia đình không có khả năng theo dõi sát.
• Sống ở khu vực xa bệnh viện.
• Trẻ nhũ nhi, người lớn tuổi (≥60 tuổi).
• Phụ nữ có thai.
• Có bệnh nền: thừa cân, béo phì hoặc mắc bệnh mạn tính về thận, tim, gan, hen, COPD kém kiểm soát, đái tháo đường, thiếu máu tan máu…

Người bệnh sốt xuất huyết cần nhập viện để bác sĩ theo dõi và điều trị tích cực khi có các dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Hết sốt hoặc giảm sốt nhưng vẫn cảm thấy bứt rứt khó chịu, thậm chí khó chịu nhiều hơn.
• Nôn ói, đau bụng nhiều, không ăn, uống được.
• Chân, tay lạnh, ẩm.
• Có biểu hiện mệt lả, bứt rứt, lú lẫn, tăng kích thích, li bì.
• Chảy máu, thường ở mũi, miệng hoặc xuất huyết âm đạo bất thường.
• Tiểu ít, không tiểu trên 6 giờ.

Phương pháp điều trị khi bị chảy máu sốt xuất huyết

Hiện vẫn chưa có thuốc đặc trị sốt xuất huyết. Bệnh do virus Dengue gây ra nên thuốc kháng sinh không được chỉ định trong điều trị sốt xuất huyết. Các biện pháp điều trị bệnh hiện có tập trung vào điều trị hỗ trợ, bù dịch, kiểm soát chảy máu và điều trị biến chứng (nếu có).

Đối với những trường hợp chảy máu trong sốt xuất huyết, người bệnh sẽ được chỉ định nhập viện để bác sĩ theo dõi và điều trị tích cực, phòng ngừa biến chứng:

• Hạ sốt bằng paracetamol theo liều dùng từ 10-15mg/kg cân nặng/lần, cách nhau mỗi 4-6 giờ.
• Bù dịch sớm bằng đường uống nếu nếu người bệnh có thể uống được. Trường hợp không thể tự uống nước được, lừ đừ, nôn ói, đau bụng nhiều, có dấu hiệu mất nước, Hematocrit tăng cao bác sĩ sẽ chỉ định truyền dịch qua đường tĩnh mạch.
• Nếu người bệnh chảy máu nặng, không cầm máu được, thiếu máu, bác sĩ sẽ chỉ định cầm máu và truyền chế phẩm máu phù hợp nếu cần.

Chăm sóc bệnh nhân bị sốt xuất huyết chảy máu

Việc chăm sóc đúng cách không chỉ giúp tăng hiệu quả điều trị sốt xuất huyết mà còn góp phần giúp giảm nguy cơ xuất hiện biến chứng nguy hiểm. Người bệnh tuân thủ theo đúng chỉ định điều trị của bác sĩ, nghỉ ngơi nhiều hơn, tuyệt đối không vận động mạnh, gắng sức bởi điều này có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết nguy hiểm. Uống đủ nước và duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, khoa học, dễ tiêu hóa; tốt nhất nên chia nhỏ cữ ăn trong ngày.

Biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết

Hiện nay, tại Việt Nam đã có vaccine Qdenga phòng sốt xuất huyết do hãng Takeda (Nhật Bản) sản xuất. Vaccine được chỉ định cho trẻ từ 4 tuổi và người lớn. Đây là bước tiến quan trọng giúp chủ động phòng bệnh và giảm nguy cơ sốt xuất huyết nặng. Người dân có thể tiêm vaccine Qdenga tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hoặc hệ thống Trung tâm tiêm chủng trẻ em và người lớn VNVC, với quy trình tiêm chủng an toàn và đội ngũ chuyên môn giàu kinh nghiệm.

Bên cạnh tiêm vaccine ngừa bệnh, cần nâng cao ý thức phòng ngừa sốt xuất huyết và thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh như: phát quang bụi rậm, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi (lọ nước, chum vại, lốp xe cũ…), giữ môi trường sống sạch sẽ, mắc màn khi ngủ/dùng kem hoặc xịt chống muỗi đốt…

Chảy máu khi bị sốt xuất huyết có nguy hiểm không? Câu trả lời là có. Sốt xuất huyết là bệnh lý nguy hiểm cần có kế hoạch phòng ngừa và điều trị kịp thời, hiệu quả. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh hoặc sốt xuất huyết có dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt là chảy máu, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện để bác sĩ khám và điều trị phù hợp.