Nghiên cứu về thuốc đồng vận GLP-1 (glucagon-like peptide-1) dù không đạt được giải thưởng danh giá hàng đầu thế giới Nobel Y sinh (Nobel Prize in Physiology or Medicine) năm 2026, tuy nhiên, nghiên cứu này được nhiều nhà khoa học dự đoán là ứng viên tiềm năng trước đó (1). Thuốc đồng vận GLP-1 đã tạo ra “cuộc cách mạng” trong điều trị bệnh đái tháo đường, béo phì và nhiều bệnh liên quan đến chuyển hóa. Vậy thuốc đồng vận GLP-1 là gì? Có tác động thế nào lên cơ thể? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết sau.
GLP-1 hay glucagon-like peptide-1 là hormone thuộc nhóm incretin, được tiết ra bởi tế bào L ở hồi tràng và đại tràng sau khi ăn. GLP-1 tác động lên nhiều cơ quan như:
Tuy nhiên, GLP-1 tự nhiên có thời gian bán hủy rất ngắn (khoảng 1-2 phút) do nhanh chóng bị enzyme DPP-4 phân hủy và được đào thải qua thận. Đây là trở ngại lớn đối với việc phát triển GLP-1 thành thuốc điều trị. (2)
Hormone GLP-1 tác động lên nhiều cơ quan như:
Sau bữa ăn, glucose trong máu tăng lên, GLP-1 kích thích tế bào beta tuyến tụy tăng tiết insulin. Insulin là hormone giúp đưa glucose từ máu vào các mô để dùng hoặc dự trữ. Nếu không có đủ insulin, đường trong máu sẽ tăng lên, lâu dần dẫn đến bệnh tiểu đường.
Glucagon cũng được sản xuất bởi tế bào alpha trong tuyến tụy, có chức năng làm tăng đường huyết thông qua thúc đẩy gan giải phóng glucose. Ức chế tụy tiết glucagon giúp giảm lượng đường trong máu.
GLP-1 làm chậm tốc độ thức ăn rời khỏi dạ dày. Nhờ đó, glucose từ thức ăn được hấp thu chậm hơn, đường huyết sau ăn có thể được kiểm soát tốt hơn.
GLP-1 tác động lên các vùng não tham gia điều hòa cảm giác đói và no. Khi tín hiệu GLP-1 tăng lên, người dùng thuốc có thể cảm thấy no sớm hơn, giảm cảm giác thèm ăn, hạn chế nạp nhiều thức ăn không cần thiết.
Thuốc GLP-1 là tên gọi thường dùng để chỉ nhóm thuốc đồng vận GLP-1 (GLP-1 receptor agonist) hay GLP-1 RA. Thuốc mô phỏng tác dụng của hormone GLP-1 tự nhiên nhưng tồn tại trong cơ thể lâu hơn. Thuốc GLP-1 RA gắn vào thụ thể GLP-1 và kích hoạt các tác dụng sinh lý tương tự hormone GLP-1.
Năm 1992, John Eng phát hiện phân tử exendin-4 trong nọc của thằn lằn Gila. Phân tử này có khả năng kích hoạt thụ thể GLP-1 và chống lại sự phân hủy nhanh bởi DPP-4. Từ exendin-4, các nhà khoa học phát triển exenatide, thuốc đồng vận GLP-1 đầu tiên được phê duyệt cho điều trị đái tháo đường type 2 vào năm 2005.
Sau đó, nhà khoa học Lotte Bjerre Knudsen góp công lớn trong việc phát triển các liệu pháp thuốc đồng vận GLP-1 (như liraglutide, semaglutide) mang tính “cách mạng” trong điều trị bệnh đái tháo đường type 2. Ứng dụng từ kiểm soát đường huyết được mở rộng sang quản lý cân nặng và các bệnh chuyển hóa. (3)
Nhóm thuốc đồng vận GLP-1 có nhiều hoạt chất, được phát triển với thời gian tác dụng và chỉ định khác nhau. Ví dụ, liraglutide là thuốc dạng tiêm hàng ngày, được dùng trong điều trị bệnh đái tháo đường type 2 và kiểm soát cân nặng. Semaglutide cũng có tác dụng tương tự (thậm chí hiệu quả hơn trong một số nghiên cứu) và có dạng tiêm hàng tuần. Ngoài ra, còn một số dạng khác như dulaglutide, exenatide, lixisenatide…
Có nhiều trường hợp người bệnh có thể được bác sĩ chỉ định dùng thuốc đồng vận GLP-1, đặc biệt ở người bệnh cần kiểm soát đường huyết và cân nặng. Tuy nhiên, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc khi chưa có chỉ định, hoặc dùng sai chỉ định về liều lượng, thời gian dùng thuốc.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) lần đầu tiên phê duyệt thuốc GLP-1 RA trong điều trị bệnh đái tháo đường type 2 năm 2005 nhờ tác dụng kiểm soát đường huyết (4). Thuốc GLP-1 RA có thể được chỉ định trong nhiều trường hợp, ví dụ:
Thuốc GLP-1 RA có thể hỗ trợ giảm cân thông qua giảm cảm giác đói, tăng cảm giác no và giảm lượng năng lượng nạp vào. Tuy nhiên, điều trị béo phì cần được tiếp cận như một quá trình điều trị lâu dài, mục tiêu không chỉ giảm cân, mà còn cải thiện sức khỏe, hạn chế tăng cân trở lại. Người bệnh có thể được áp dụng nhiều phương pháp như:
Lợi ích của thuốc GLP-1 RA đang được nghiên cứu mở rộng, không chỉ giới hạn ở kiểm soát đường huyết và cân nặng. Một tài liệu tổng quan nghiên cứu năm 2025 ghi nhận nhóm thuốc này có thể mang lại lợi ích ở một số bệnh và tình trạng sức khỏe như: bệnh tim mạch, bệnh thận mạn, bệnh gan liên quan rối loạn chuyển hóa, suy tim với phân suất tống máu bảo tồn, ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ, thoái hóa khớp, bệnh động mạch ngoại biên… (5)
Người bệnh đái tháo đường type 2 hay thừa cân, béo phì tuyệt đối không tự ý dùng thuốc GLP-1. Chỉ dùng khi đã được bác sĩ chẩn đoán tình trạng bệnh cụ thể. Ví dụ, nhiều trường hợp, cần cẩn trọng hoặc không được dùng thuốc gồm:
Mọi loại thuốc đều tiềm ẩn các tác dụng phụ, kể cả thuốc GLP-1. Dù đa số tác dụng phụ đều không gây nguy hiểm và có thể kiểm soát dễ dàng, người bệnh vẫn phải tuân theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ.
Một số tác dụng phụ thường được ghi nhận ở người bệnh đang điều trị bằng thuốc đồng vận GLP-1 gồm:
Tác dụng phụ có xu hướng xảy ra nhiều hơn ở người mới dùng thuốc hoặc đang dùng liều cao.
Một số tác dụng phụ nghiêm trọng nhưng hiếm gặp gồm:
Khi cơ thể có dấu hiệu bất thường sau khi dùng thuốc, người bệnh nên liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được chẩn đoán, điều trị.
Một số lưu ý cho người bệnh đang hoặc chuẩn bị điều trị bằng thuốc đồng vận GLP-1 gồm:
GLP-1 là hormone incretin tự nhiên được tiết ra bởi tế bào L trong ruột. Trong khi đó, insulin là hormone do tế bào beta của tuyến tụy tiết ra để giúp kiểm soát glucose trong máu. GLP-1 kích thích tuyến tụy tăng tiết insulin khi đường huyết tăng, nhưng không phải là insulin và không thể thay thế hormone insulin.
Một số thuốc đồng vận GLP-1 được FDA phê duyệt để kiểm soát cân nặng lâu dài ở những đối tượng đáp ứng tiêu chí chỉ định. Tuy nhiên, không phải tất cả GLP-1 RA đều là thuốc giảm cân. Người bệnh không nên tự dùng thuốc GLP-1 RA chỉ với mục đích giảm cân.
Có thể trong một số trường hợp. Thuốc đồng vận GLP-1 được chỉ định để kiểm soát cân nặng ở người béo phì, thừa cân kèm bệnh liên quan kể cả khi không mắc bệnh đái tháo đường.
Thời gian dùng thuốc phụ thuộc mục tiêu điều trị, đáp ứng, tác dụng phụ, bệnh đồng mắc và đánh giá của bác sĩ.
Có thể. Khi ngừng thuốc, tác dụng giảm cảm giác đói và tăng cảm giác no không còn được duy trì như trong thời gian điều trị, một số người có thể tăng cân trở lại. Do đó, khi giảm cân cần kết hợp nhiều phương pháp từ dinh dưỡng, vận động đến công nghệ cao để đạt kết quả tốt nhất. Điều trị thừa cân, béo phì hiện đại không chỉ tập trung vào giảm cân nặng. Bác sĩ cần đánh giá thành phần cơ thể, mỡ nội tạng, bệnh chuyển hóa, các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng duy trì cân nặng.
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đang ứng dụng thuốc đồng vận GLP-1 trong điều trị giảm cân, giảm mỡ theo cấp phép của Bộ Y tế và các cơ quan quốc tế như FDA. Với phác đồ điều trị đa mô thức và cá thể hóa, khách hàng được kết hợp điều trị đồng thời nhiều phương pháp như thuốc, thay đổi chế độ dinh dưỡng, hướng dẫn vận động phù hợp, kết hợp điều trị công nghệ cao… Mỗi phác đồ đều được xây dựng riêng theo thói quen sinh hoạt, sở thích ăn uống, đặc điểm công việc của mỗi khách hàng, giúp quá trình giảm cân nhẹ nhàng, an toàn, hiệu quả và có thể duy trì kết quả lâu dài. Trung bình, khách hàng có thể giảm 4-12kg sau mỗi liệu trình 3 tháng, không gặp các tác dụng phụ như mệt mỏi, rụng tóc, mất nước, thiếu dinh dưỡng…
Nếu có nhu cầu khám, tư vấn, điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Các loại thuốc đồng vận GLP-1 đã mở ra thời kỳ mới trong điều trị bệnh đái tháo đường và kiểm soát cân nặng. Tầm quan trọng của thuốc đã được ghi nhận khi trở thành ứng viên cho giải Nobel Y sinh 2026. Hiện, tiềm năng của thuốc vẫn đang được nghiên cứu và ứng dụng trong điều trị nhiều bệnh khác. Dù mang lại nhiều lợi ích, GLP-1 không phải thuốc giảm cân có thể dùng tùy ý. Người bệnh cần được đánh giá tình trạng sức khỏe, điều chỉnh liều theo từng giai đoạn và theo dõi tác dụng phụ trong quá trình điều trị bởi bác sĩ.
