Sử dụng thuốc sinh học điều trị viêm cột sống dính khớp là giải pháp có thể mang đến cơ hội đạt được lui bệnh cho nhiều người bệnh, bác sĩ thường cân nhắc chỉ định trong một số trường hợp. Vậy thuốc sinh học trị viêm cột sống dính khớp hoạt động theo cơ chế nào? Người bệnh thuộc trường hợp nào có thể sử dụng?
Bệnh viêm cột sống dính khớp (VCSDK) là bệnh lý viêm mạn tính kéo dài đặc trưng bởi tình trạng đau và cứng cột sống tiến triển. Ngoài các biểu hiện theo trục của bộ xương, VCSDK có thể có các biểu hiện ngoại biên bao gồm viêm các khớp ngoại biên, viêm tại chỗ bám vào xương của các gân và dây chằng, viêm màng bồ đào, viêm van động mạch chủ, viêm ruột…
Bệnh thường khởi phát ở tuổi thanh thiếu niên. Nam giới có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn gấp 2-3 lần so với nữ giới. Bệnh VCSDK nếu không được điều trị sớm và đúng cách sẽ tiến triển đến viêm, dính các khớp cột sống và khớp ngoại biên, gây gù vẹo, mất chức năng và tàn phế.
Hiện tại, chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh viêm cột sống dính khớp. Các phương pháp điều trị hiện có chủ yếu hướng đến mục tiêu kiểm soát triệu chứng, ngăn chặn bệnh tiến triển. Trong đó, thuốc sinh học trị viêm cột sống dính khớp có khả năng tác động vào các yếu tố tham gia thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể.
Thuốc sinh học là các protein được con người tạo ra bằng công nghệ sinh học từ sinh vật hoặc các sản phẩm của nó, nhắm mục tiêu vào các cytokine – yếu tố đóng vai trò truyền tín hiệu và điều hòa phản ứng viêm trong cơ thể. Trong điều kiện bình thường, cytokine giúp cơ thể nhận diện và chống lại các tác nhân gây bệnh. Ở người mắc viêm cột sống dính khớp, cytokine được tạo ra quá mức dẫn đến phản ứng viêm liên tục, ngay cả khi không có tác nhân bên ngoài gây hại.
Thuốc sinh học hoạt động bằng cách nhận diện và ức chế cytokine, giúp giảm hoạt động viêm trong cơ thể, làm chậm tổn thương tiến triển trong một số trường hợp… Thuốc sinh học không thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh viêm cột sống dính khớp, nhưng là giải pháp hỗ trợ kiểm soát bệnh hiệu quả. Người bệnh sử dụng thuốc sinh học viêm cột sống dính khớp theo chỉ định của bác sĩ và thường cần điều trị kéo dài, tái khám định kỳ, theo dõi sức khỏe chặt chẽ.
Thuốc sinh học điều trị viêm cột sống dính khớp thường được sử dụng gồm (1):
Ở người mắc bệnh viêm cột sống dính khớp, các tế bào miễn dịch gia tăng sản xuất yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-alpha) là một loại cytokine tham gia vào quá trình phản ứng viêm.
Dùng thuốc sinh học TNF-alpha inhibitors làm ức chế TNF -alpha từ đó giúp giảm phản ứng viêm, giảm đau sưng tại các khớp bị ảnh hưởng, góp phần ngăn ngừa tổn thương trong khớp. Người bệnh có thể cải thiện biểu hiện bệnh và tăng khả năng linh hoạt của hệ cơ xương khớp. Trong nhóm thuốc này, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng Infliximab, Adalimumab, Etanercept, Golimumab… tùy theo tình trạng người bệnh.
Interleukin-17 (IL-17) cũng là một loại cytokine tham gia vào cơ chế gây viêm. Bằng cách sử dụng nhóm thuốc sinh học nhắm vào cytokine IL-17 để cản trở đường truyền tín hiệu, phản ứng viêm quá mức trong cơ thể có thể được kiểm soát.
So với nhóm thuốc ức chế TNF-alpha, nhóm thuốc ức chế IL-17 được nghiên cứu và ứng dụng muộn hơn nhưng cho thấy hiệu quả tích cực trong điều trị viêm cột sống dính khớp, đặc biệt ở người bệnh không đáp ứng với thuốc ức chế TNF-alpha. Nhóm thuốc ức chế IL-17 đồng thời mang lại lợi ích cho người mắc bệnh vảy nến hoặc viêm khớp vảy nến. Trong nhóm thuốc này, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng Secukinumab…
Bác sĩ thường dựa vào mức độ hoạt động của bệnh, các biểu hiện đi kèm của bệnh (viêm màng bồ đào, viêm ruột…) và bệnh lý đi kèm ở người bệnh để lựa chọn nhóm thuốc sinh học điều trị viêm cột sống dính khớp phù hợp. Người bệnh chỉ dùng thuốc khi được bác sĩ thăm khám và chỉ định để tối ưu hiệu quả điều trị, giảm thiểu nguy cơ tác dụng phụ.
Mặc dù hiệu quả của thuốc sinh học trị viêm cột sống dính khớp được các chuyên gia đánh giá cao, nhưng không phải người bệnh nào cũng cần sử dụng thuốc sinh học. Sau chẩn đoán viêm cột sống dính khớp, bác sĩ thường ưu tiên điều trị bước đầu bằng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) tùy trường hợp có thể kết hợp với thuốc thấp khớp làm biến đổi bệnh cổ điển (csDMARD), vật lý trị liệu và thay đổi lối sống.
Người bệnh đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị vừa kể có thể không cần dùng thuốc sinh học, ngược lại, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định dùng thuốc sinh học khi người bệnh không đáp ứng hoặc không dung nạp với thuốc kháng viêm NSAIDs ở liều điều trị tối ưu hoặc thuốc thấp khớp làm biến đổi bệnh cổ điển (cs DMARD).
Nếu lo ngại việc dùng thuốc sinh học có thể ảnh hưởng đến thai kỳ, bạn có thể xem thêm bài viết “thuốc sinh học điều trị viêm cột sống dính khớp ảnh hưởng thai không?” để hiểu rõ hơn các vấn đề cần trao đổi với bác sĩ.
Thuốc sinh học điều trị viêm cột sống dính khớp có thể tác động đến hệ miễn dịch làm tăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng trong thời gian điều trị. Nên trước khi sử dụng thuốc sinh học, người bệnh cần thực hiện một số xét nghiệm để đánh giá mức độ hoạt động bệnh, nguy cơ bùng phát nhiễm trùng tiềm ẩn ( lao, viêm gan B…)… Một số xét nghiệm cần thực hiện có thể bao gồm:
Thuốc sinh học đã và đang mở ra nhiều cơ hội cho người mắc viêm cột sống dính khớp, đặc biệt ở người bệnh không đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị thông thường. Tiêm thuốc sinh học chữa viêm cột sống dính khớp có thể mang lại cho người bệnh một số kỳ vọng thực tế như:
Tuy nhiên, hiệu quả điều trị viêm cột sống dính khớp bằng thuốc sinh học còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, ví dụ như thời điểm bắt đầu điều trị, mức độ tổn thương đã có và khả năng đáp ứng của từng cá nhân… Không phải tất cả người bệnh dùng thuốc sinh học đều đạt được hiệu quả giống nhau, vẫn có trường hợp không đáp ứng như mong đợi hoặc cần nhiều thời gian hơn để đánh giá hiệu quả. Do đó, quá trình điều trị cần được bác sĩ theo dõi định kỳ để đánh giá và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết.
Thuốc sinh học không thể chữa khỏi hoàn toàn viêm cột sống dính khớp, vì đây là bệnh lý mạn tính cần có kế hoạch quản lý lâu dài. Mục tiêu chủ yếu khi sử dụng thuốc sinh học là kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ cải thiện vận động và cải thiện chất lượng đời sống. Người bệnh cần điều trị theo chỉ định của bác sĩ, tái khám đúng lịch và kiên trì thực hiện các biện pháp hỗ trợ như tập luyện thể chất, vật lý trị liệu và xây dựng lối sống lành mạnh để cải thiện sức khỏe.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhìn chung, dùng thuốc sinh học điều trị viêm cột sống dính khớp là một trong những bước tiến quan trọng trong ngành y khoa hiện đại. Với sự theo dõi phù hợp từ phía bác sĩ và lựa chọn đúng đối tượng, phương pháp này có thể giúp người bệnh kiểm soát tốt triệu chứng, duy trì khả năng vận động và chủ động hơn trong sinh hoạt thường ngày.
