Giảm cân cho người thoái hóa cột sống là một phần quan trọng trong kế hoạch quản lý sức khỏe. Do thoái hóa cột sống không thể chữa khỏi hoàn toàn, nên người bệnh cần có kế hoạch kiểm soát cân nặng để hỗ trợ ngăn bệnh tiến triển nặng thêm. Vậy người bệnh thoái hóa xương khớp nên xây dựng chương trình giảm cân như thế nào để đảm bảo an toàn và hiệu quả?
Cột sống của bạn phải thực hiện một khối lượng công việc đáng kinh ngạc mỗi ngày – nâng đỡ tư thế, hấp thụ lực, bảo vệ các dây thần kinh và giúp cơ thể vận động linh hoạt. Tuy nhiên, cũng như bất kỳ cấu trúc nào khác, cột sống hoạt động tốt nhất khi không phải chịu tải quá mức. Một trong những yếu tố quan trọng nhưng thường bị bỏ qua ảnh hưởng đến sức khỏe cột sống là trọng lượng cơ thể. Việc mang thêm trọng lượng làm tăng áp lực lên các khớp, đĩa đệm và cơ cạnh cột sống, từ đó làm tăng nguy cơ đau và thoái hóa lâu dài.
Hiểu được trọng lượng cơ thể ảnh hưởng như thế nào đến cột sống có thể giúp bạn chủ động thực hiện những thay đổi nhằm giảm đau, bảo vệ lưng và cải thiện khả năng vận động.
Mỗi khi trọng lượng cơ thể tăng thêm, tải trọng mà cột sống phải nâng đỡ cũng tăng lên. Trọng lượng dư thừa – đặc biệt khi tập trung nhiều ở vùng bụng – có thể đẩy nhanh quá trình hao mòn của các đĩa đệm có chức năng đệm giữa các đốt sống. Điều này có thể góp phần làm xuất hiện phồng đĩa đệm, thoát vị đĩa đệm hoặc bệnh thoái hóa đĩa đệm.
Trọng lượng dư thừa khiến các cơ, dây chằng và khớp xung quanh cột sống phải làm việc nhiều hơn. Theo thời gian, điều này có thể dẫn đến tình trạng viêm mạn tính, mỏi cơ và thoái hóa khớp sớm ở cột sống.
Trọng lượng dư thừa ở vùng bụng có thể kéo khung chậu ra phía trước và làm tăng độ ưỡn cột sống thắt lưng. Sự thay đổi về trục và tư thế này làm gia tăng áp lực lên vùng cột sống thắt lưng, thường dẫn đến đau thắt lưng, gia tăng tình trạng thoái hoá cột sống.
Các tế bào mỡ – đặc biệt là mỡ nội tạng – có thể sản xuất các chất trung gian gây viêm, từ đó làm trầm trọng thêm tình trạng đau mạn tính. Ngay cả khi giảm một lượng cân nặng tương đối nhỏ cũng có thể giúp giảm gánh nặng viêm và cải thiện mức độ đau.
Kiểm soát cân nặng lành mạnh thường đi kèm với chế độ dinh dưỡng tốt hơn và tăng cường hoạt động thể chất. Khi sức mạnh và khả năng vận động được cải thiện, cột sống sẽ nhận được sự nâng đỡ tốt hơn từ các cơ vùng core ( cơ lõi), cơ mông và cơ chân.
Giảm trọng lượng cơ thể giúp giảm áp lực lên khớp háng, khớp gối và cột sống, từ đó tạo điều kiện cho cơ thể vận động dễ dàng hơn, duy trì tư thế tốt hơn và cải thiện cơ chế vận động tự nhiên.
Duy trì cân nặng khỏe mạnh có thể giúp làm chậm tiến triển của thoái hóa cột sống, viêm/thoái hóa khớp và đau thắt lưng mạn tính theo thời gian.Cần lưu ý rằng, kiểm soát cân nặng không thể đảo ngược các tổn thương thoái hóa đã hình thành. Đây chỉ là một phần của kế hoạch quản lý sức khỏe, người bệnh cần kết hợp dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, tập luyện thể chất, điều chỉnh lối sống…
Người bệnh thoái hóa cột sống có nên giảm cân hay không sẽ do bác sĩ tư vấn dựa trên cân nặng, thể trạng thực tế. Người bệnh kèm theo thừa cân hoặc béo phì thường cần phải giảm cân, và ngược lại, nếu cân nặng đã ở mức hợp lý thì người bệnh không cần thiết phải giảm cân. Không phải tất cả người bệnh thoái hóa cột sống đều cần giảm cân.
Đối với người bệnh có kèm thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể hỗ trợ giảm đau, cải thiện khả năng vận động, góp phần tăng hiệu quả của chương trình tập luyện.
Đối với người có cân nặng trong giới hạn khỏe mạnh, giảm cân thường không mang lại lợi ích cho tình trạng thoái hóa cột sống mà còn có thể ảnh hưởng sức khỏe. Thay vào đó, người bệnh chỉ cần duy trì cân nặng ổn định thông qua chế độ ăn uống cân đối và tập luyện phù hợp.
Giảm cân cho người thoái hóa cột sống hướng đến mục tiêu chung là giảm áp lực lên cột sống và cải thiện sức khỏe tổng thể. Để giảm cân an toàn, người bệnh cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng sau:
Không áp dụng các chế độ ăn kiêng quá khắt khe hoặc nhịn ăn để giảm cân nhanh
Thực đơn giảm cân vẫn cần cung cấp đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu (carbohydrate, protein, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất…)
Ăn uống kết hợp vận động và các bài tập phục hồi chức năng cột sống theo hướng dẫn của chuyên gia
Định kỳ theo dõi cân nặng và các chỉ số cơ thể để đánh giá hiệu quả giảm cân
Đối với người có bệnh lý nền như đái tháo đường, bệnh tim mạch, suy thận hoặc người cao tuổi, kế hoạch giảm cân nên được xây dựng theo tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng…
Lưu ý quan trọng là người bệnh cần duy trì chế độ ăn và vận động hợp lý như một thói quen lâu dài. Người bệnh cần giảm cân bền vững và an toàn, không phải giảm cân cấp tốc.
Thực đơn giảm cân dành cho người bệnh cần đáp ứng 2 tiêu chí: tạo được mức thâm hụt năng lượng hợp lý để giảm cân và cung cấp đầy đủ dưỡng chất để duy trì sức khỏe xương khớp. Thay vì cắt giảm quá nhiều thực phẩm, người bệnh nên xây dựng chế độ ăn cân bằng, đa dạng và phù hợp với nhu cầu năng lượng của bản thân.
Một số tiêu chí quan trọng khi xây dựng thực đơn giảm cân cho người thoái hóa cột sống là:
Ưu tiên thực phẩm giàu protein để giúp duy trì khối lượng cơ và hỗ trợ phục hồi các mô
Tăng cường rau xanh và trái cây để hỗ trợ tiêu hóa, kéo dài cảm giác no và kiểm soát lượng calo nạp vào
Lựa chọn carbohydrate lành mạnh, hấp thu chậm để ổn định năng lượng và kiểm soát cảm giác đói
Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, uống đủ nước để duy trì hoạt động chuyển hóa của cơ thể
Ăn đúng bữa, ăn chậm nhai kỹ và hạn chế ăn khuya…
Ưu tiên chế độ dinh dưỡng có lợi cho kiểm soát viêm có thể góp phần cải thiện tình trạng đau cột sống: trái cây và rau củ nhiều màu sắc, cá giàu omega-3, protein nạc, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và quả hạch,…
Thực đơn giảm cân cần được xây dựng theo hướng cá thể hóa dựa trên cân nặng, thể lực, bệnh lý đi kèm (nếu có) và mục tiêu hướng đến. Người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn cách xây dựng thực đơn giảm cân phù hợp.
Cùng với chế độ ăn, tập luyện hợp lý cũng là một phần quan trọng trong kế hoạch giảm cân ở người bị thoái hóa cột sống. Các bài tập phù thoái hóa cột sống lưng hợp không chỉ giúp cơ thể tiêu hao năng lượng dư thừa mà còn góp phần cải thiện sức mạnh cơ, tăng tính linh hoạt của cột sống và hỗ trợ giảm đau. Người bệnh nên ưu tiên các bài tập ít tạo áp lực lên cột sống, có cường độ từ nhẹ đến trung bình, có thể tăng dần mức độ tập luyện tùy theo khả năng.
Người bệnh thoái hóa cột sống có thể tham khảo một số bài tập vận động sau:
Đi bộ: là hình thức vận động đơn giản và nhẹ nhàng, phù hợp với đa số người bị thoái hóa cột sống. Đi bộ đều đặn có thể giúp kiểm soát cân nặng và tăng cường sức mạnh các nhóm cơ nâng đỡ cột sống.
Bơi lội: giúp giảm tải trọng lên cột sống, rèn luyện sức bền và tăng cường sức mạnh cơ. Đây là bài vận động phù hợp đối với người bị thừa cân, béo phì.
Đạp xe tại chỗ: giúp tiêu hao năng lượng dư thừa mà không tạo lực tác động mạnh lên các khớp. Người bệnh nên điều chỉnh chiều cao yên xe phù hợp với bản thân để hạn chế áp lực lên cột sống.
Các bài tập tăng cường sức mạnh cơ và bài tập kéo giãn: có thể hỗ trợ ổn định cột sống và cải thiện khả năng vận động, giảm tình trạng co cứng cơ. Một hệ thống cơ lõi khỏe giúp ổn định cột sống và giảm áp lực lên các đĩa đệm cũng như khớp. Ngay cả 10 phút mỗi ngày tập trung vào các bài tập cơ lõi cũng có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể. Người bệnh nên tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng.
Những hoạt động này giúp tăng cường sức mạnh mà không tạo ra lực tác động quá lớn lên các khớp và cột sống.Trong quá trình tập luyện, người bệnh cần lắng nghe cơ thể, nên tạm ngưng nếu cảm thấy đau hoặc khó chịu. Tập luyện đều đặn với cường độ phù hợp thường mang lại hiệu quả tốt hơn so với tập quá sức trong thời gian ngắn. Trước khi bắt đầu các bài tập giảm cân, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng để được tư vấn cách chọn lựa hình thức vận động phù hợp.
Thuốc và thực phẩm chức năng có thể hỗ trợ giảm cân trong một số trường hợp, nhưng không thể thay thế cho chế độ ăn uống và tập luyện. Người bệnh chỉ sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm cân khi có chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý mua hoặc sử dụng các sản phẩm này khi chưa được bác sĩ tư vấn.
Trong trường hợp có thể sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng hỗ trợ giảm cân, người bệnh vẫn cần duy trì chế độ ăn và vận động phù hợp. Trong suốt quá trình đó, người bệnh cần được bác sĩ theo dõi chặt chẽ để đánh giá hiệu quả.
Giảm cân cho người thoái hóa cột sống là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và cân chỉnh kế hoạch phù hợp. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về cách xây dựng lộ trình giảm cân, có thể tham khảo thông tin sau đây:
Bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh, bao gồm cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI), mức độ hoạt động thể chất, tình trạng thoái hoá, các bệnh lý đi kèm… từ đó xác định mục tiêu và thiết lập chương trình giảm cân hợp lý.
Người bệnh bắt đầu chương trình giảm cân bằng những thay đổi nhỏ trong chế độ ăn và sinh hoạt hằng ngày, ví dụ như:
Giảm thực phẩm nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn
Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu protein
Bắt đầu các hoạt động thể chất nhẹ nhàng bằng các bài tập phù hợp…
Khi cơ thể đã thích nghi với chế độ ăn và vận động ban đầu, người bệnh có thể tăng dần thời gian hoặc cường độ tập luyện tùy theo khả năng. Ngoài các bài tập hỗ trợ đốt cháy năng lượng, người bệnh có thể kết hợp thêm bài tập tăng cường sức mạnh cơ và kéo giãn để duy trì khối cơ, cải thiện sự ổn định của cột sống và giảm nguy cơ chấn thương. Trong suốt quá trình này, người bệnh cần theo dõi cân nặng và mức độ cải thiện các triệu chứng để điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.
Sau khi đạt mục tiêu giảm cân, người bệnh nên tiếp tục duy trì chế độ ăn uống cân đối, tập luyện và theo dõi cân nặng định kỳ. Ngoài ra, ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng và duy trì lối sống lành mạnh cũng có thể giúp kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe.
Để đạt hiệu quả giảm cân lâu dài, người bệnh cần được đánh giá sức khỏe toàn diện và xây dựng kế hoạch phù hợp với thể trạng. Tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh sẽ được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, có chuyên môn sâu trong điều trị bệnh thoái hóa xương khớp và kiểm soát cân nặng. Với sự phối hợp đa chuyên khoa trong thăm khám và chẩn đoán, bác sĩ có thể đánh giá mức độ tổn thương cột sống và tư vấn phương pháp điều trị, xây dựng kế hoạch giảm cân phù hợp dành cho người bệnh.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đẩy mạnh đầu tư máy móc và trang thiết bị hiện đại như Robot AI CUVIS-Joint, “siêu máy CT” Somatom Force VB30 hơn 100.000 lát cắt, MRI 3.0 Tesla SIGNA™ Hero… Ngoài ra, bệnh viện còn thực hiện khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế với chính sách thông tuyến toàn quốc, mở rộng giờ khám bệnh ngoài khung hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho người bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Giảm cân cho người thoái hóa cột sống là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và tuân thủ các nguyên tắc an toàn. Người bệnh nên xây dựng kế hoạch giảm cân theo hướng dẫn của bác sĩ, vừa hướng đến mục tiêu cải thiện cân nặng, vừa để quản lý sức khỏe tốt hơn.
