Thấp khớp cấp thường diễn tiến chậm sau nhiễm trùng đường hô hấp trên do liên cầu khuẩn nhóm A gây ra. Vậy căn bệnh này là gì? Triệu chứng nhận biết ra sao, điều trị bệnh thế nào?
Thấp khớp cấp (hay sốt thấp khớp, thấp tim) là bệnh do nhiễm liên cầu khuẩn huyết tán gây viêm khớp cấp và mạn tính, hệ miễn dịch chống lại các mô tế bào khỏe mạnh của cơ thể dẫn đến những triệu chứng đặc trưng là sưng, đau, cứng khớp… Bệnh lý này chủ yếu gây tổn thương các khớp nhưng nghiêm trọng hơn cả là tác động đến tim, làm gia tăng nguy cơ tử vong.
Thấp khớp cấp có triệu chứng đa dạng; một số trường hợp nhiễm trùng có thể không biểu hiện triệu chứng rõ rệt. Hầu hết người bệnh có triệu chứng toàn thân như sốt, ớn lạnh, mệt mỏi… Người bệnh cũng có thể gặp các triệu chứng như: (1)
Viêm khớp, đau khớp thường biểu hiện sớm. Các triệu chứng ở khớp thường di chuyển, đặc trưng bởi tình trạng các khớp sưng, nóng, đỏ, đau; các khớp lớn như khớp gối, khớp cổ tay, khớp cổ chân thường bị ảnh hưởng.
Tổn thương tim là biểu hiện nghiêm trọng, những dấu hiệu lâm sàng phổ biến có thể bao gồm nhịp tim nhanh… Tổn thương tim thường biểu hiện dưới dạng viêm toàn bộ tim trong vòng 2-3 tuần sau khi nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A, liên quan đến màng ngoài tim, cơ tim, thượng tâm mạc, nội tâm mạc. Tổn thương tim cũng có thể biểu hiện bằng tình trạng viêm van tim (thường gặp ở các van áp suất cao bên trái). Van hai lá có thể bị ảnh hưởng trong các trường hợp hở van tim; hở van hai lá thường là biểu hiện sớm. Van động mạch chủ, van ba lá cũng có thể bị ảnh hưởng ở người bệnh bị viêm van tim.
Múa giật Sydenham (SC) thường xảy ra sau khi nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A từ 1 đến 8 tháng. SC biểu hiện dưới dạng các cử động giật không tự chủ, không đều ở tay, chân, mặt; xảy ra nghiêm trọng hơn ở một bên cơ thể và không biểu hiện khi ngủ.
Người bệnh có thể gặp triệu chứng ban đỏ hình vòng – thường là vết ban hình vòng màu hồng hoặc đỏ nhạt, không ngứa, trung tâm nhạt màu, có viền nổi, xuất hiện trên thân và tứ chi (không có trên mặt). Ban đỏ hình vòng thường xuất hiện ở một bộ phận, mờ dần rồi xuất hiện ở nơi khác.
Hạt meynet là các hạt nổi dưới da, hạt có đường kính vào khoảng 5-10 mm, dính trên nền xương (gối, khuỷu…), ấn vào không gây đau, xuất hiện cùng tình trạng viêm khớp, viêm tim.
Thấp khớp cấp có thể xảy ra sau khi một người bị nhiễm trùng họng do vi khuẩn liên cầu nhóm A (vi khuẩn liên cầu). Loại vi khuẩn này gây viêm họng liên cầu và sốt ban đỏ. Chứng nhiễm trùng viêm họng liên cầu, sốt ban đỏ nếu không được chữa trị đúng cách có thể dẫn đến mắc bệnh.
Nếu viêm họng do liên cầu khuẩn được chữa trị ngay lập tức bằng thuốc kháng sinh và người bệnh tuân thủ phác đồ dùng thuốc, nguy cơ mắc bệnh thường ở mức thấp. Nhiễm trùng liên cầu khuẩn nhóm A ở da hoặc những bộ phận khác ít khi gây ra bệnh.
Cơ chế nhiễm trùng liên cầu khuẩn dẫn đến sốt thấp khớp hiện chưa được hiểu rõ, có thể là do vi khuẩn ‘đánh lừa’ hệ miễn dịch của cơ thể tấn công các mô mạnh khỏe. Điều này thường xảy ra ở khớp, tim, da và hệ thần kinh trung ương. Phản ứng sai lệch của hệ miễn dịch gây sưng đau khớp và mô; tình trạng sưng này được gọi là viêm.
Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng bệnh thường xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên (từ 5 đến 15 tuổi). Bệnh thường phát triển sau 2-3 tuần bị viêm họng do liên cầu khuẩn hoặc sốt ban đỏ mà không được chữa trị.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ bị bệnh thấp khớp cấp có thể bao gồm: (2)
Tình trạng sưng khớp, mô do thấp khớp cấp có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Với một số người bệnh, tình trạng sưng này có thể dẫn đến biến chứng lâu dài. Biến chứng có thể bao gồm tình trạng tổn thương tim kéo dài, được gọi là bệnh tim hậu thấp, thường xảy ra nhiều năm đến nhiều thập kỷ sau khi mắc bệnh ban đầu.
Thế nhưng, bệnh trở nặng có thể bắt đầu gây tổn thương van tim ngay cả khi trẻ còn những triệu chứng nhiễm trùng. Van nằm giữa hai buồng tim bên trái là van bị ảnh hưởng phổ biến; van này được gọi là van hai lá. Nhưng những van tim khác cũng có thể bị ảnh hưởng.
Thấp khớp cấp có thể dẫn đến các tổn thương tim như:
Bác sĩ thường chẩn đoán bệnh dựa trên tiền sử bệnh, khám lâm sàng và cận lâm sàng… Một số xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng có thể được bác sĩ chỉ định thực hiện bao gồm:
Trước tiên, việc điều trị bệnh thường tập trung vào việc loại bỏ tình trạng nhiễm trùng do vi khuẩn. Tiếp đó, những phương pháp chữa trị nhắm vào tình trạng viêm nhiễm trong cơ thể. Phác đồ điều trị sốt thấp khớp có thể bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):
Mặt khác, việc khám sức khỏe định kỳ sau khi mắc bệnh có vai trò quan trọng. Tổn thương tim do thấp khớp cấp có thể không biểu hiện rõ trong nhiều năm. Hãy luôn thông báo cho bác sĩ biết về tiền sử mắc bệnh khi kiểm tra sức khỏe.
Mỗi người có thể phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh thông qua các cách dưới đây:
Những câu hỏi thường gặp liên quan đến bệnh thấp khớp cấp gồm có:
Không. Tuy nhiên, viêm họng do liên cầu khuẩn và sốt ban đỏ có thể lây. Các bệnh nhiễm trùng này lây qua những giọt bắn đường hô hấp (khi người bệnh hắt hơi, ho vào người khác).
Hiện chưa có thuốc chữa dứt điểm bệnh, nhưng một số phương pháp chữa trị có thể góp phần giúp kiểm soát bệnh. Chẩn đoán chính xác ngay sau khi biểu hiện triệu chứng có thể ngăn ngừa bệnh dẫn đến tổn thương vĩnh viễn. Biến chứng nghiêm trọng ít gặp nhưng khi xảy ra có thể tác động đến khớp, tim, hệ thần kinh hoặc da của người bệnh.
Bệnh có thể tái phát hoặc trở thành vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Ở một số trường hợp, bệnh có thể dẫn đến những biến chứng nặng, đe dọa tính mạng. Người bệnh có thể cần được khám sức khỏe định kỳ để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Đây là căn bệnh tự miễn ít gặp, gây viêm các mô, cơ quan, như khớp, tim. Bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với nhiễm trùng viêm họng do liên cầu khuẩn hoặc sốt ban đỏ không được chữa trị. Viêm họng do liên cầu khuẩn và sốt ban đỏ là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Streptococcus nhóm A gây ra. Nếu các bệnh nhiễm trùng này không được chữa trị, hệ miễn dịch có thể tấn công chính các mô của cơ thể, gây sưng, viêm, tác động đến tim, khớp, mạch máu.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Thấp khớp cấp có thể diễn tiến nặng, gây biến chứng nguy hiểm, bệnh lý này cần được chẩn đoán kịp thời, điều trị tích cực. Ngay khi gặp dấu hiệu gợi ý bệnh, người bệnh cần sớm đến cơ sở y tế uy tín thăm khám. Bác sĩ có thể chỉ định áp dụng phác đồ điều trị ở trẻ em hay người lớn phù hợp, mang đến hiệu quả tối ưu.
