Sa trực tràng kiểu túi phải làm sao?

Sa trực tràng kiểu túi thường gặp ở phụ nữ do chịu ảnh hưởng bởi quá trình sinh nở, yếu tố tuổi tác… Vậy sa trực tràng kiểu túi là gì? Bệnh sa trực tràng kiểu túi có biểu hiện như thế nào, cách điều trị ra sao?

Sa trực tràng kiểu túi là gì?

Sa trực tràng kiểu túi là sự thoát vị của thành trước trực tràng tạo cấu trúc dạng túi nhô vào thành sau âm đạo. Theo Kovac và Zimmermann (2011), sa trực tràng kiểu túi hầu hết do sự tách rời của mạc trực tràng âm đạo khỏi 2 dây chằng tử cung cùng và bờ sau vòng cổ tử cung.

Bệnh lý này còn được mô tả là sự suy giảm mức độ co giãn ở lớp màng cơ ngăn cách giữa âm đạo và trực tràng, tạo ra túi phình từ trực tràng hướng về phía âm đạo, có thể khối phòng nằm trong hoặc nằm ngoài âm đạo. Bệnh thường xảy ra ở nữ giới tuổi trung niên do chịu ảnh hưởng từ quá trình sinh nở qua đường âm đạo, tình trạng lão hóa, đặc biệt là những người phụ nữ đã trải qua nhiều lần sinh nở. Thiếu nữ cũng có thể mắc bệnh do bẩm sinh, với những dấu hiệu như thời gian rặn đại tiện kéo dài, khó đi đại tiện.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ dẫn đến sa trực tràng kiểu túi

Bệnh sa trực tràng kiểu túi chủ yếu xảy ra do tổn thương trong quá trình người phụ nữ sinh con, tác động đến các cơ sàn chậu và mô liên kết nội chậu.

• Giãn/rách cơ sàn chậu: Tổn thương một phần thần kinh của các cơ sàn chậu gián tiếp dẫn đến teo, sa giãn các cơ sàn chậu. Lúc bình thường, âm đạo và trực tràng được nâng đỡ bởi bản nâng hậu môn nằm ngang. Khi các cơ sàn chậu giãn dài ra, bản nâng chuyển sang hướng thẳng đứng, trực tràng có khuynh hướng lấn vào âm đạo.
• Tổn thương vách trực tràng-âm đạo: Trong lúc sinh con, vách bị kéo căng dài, mỏng hơn, có thể trách, đặc biệt là ở đoạn gần nút thớ trung tâm, dẫn đến thoát vị thành trước trực tràng vào âm đạo.
• Tổn thương sàn chậu: Chấn thương khi người phụ nữ sinh con qua ngả âm đạo gây ra những đường rách ngang phía trên vị trí gắn kết với nút thớ trung tâm, gây mất điểm bám của cơ nâng hậu môn vào đáy chậu, dẫn đến hình thái cấu trúc túi sa nằm ở phía trên cơ thắt.
• Di chứng của cắt tầng sinh môn

Mặt khác, lớn tuổi, những khiếm khuyết collagen bẩm sinh, cắt bỏ tử cung, táo bón làm tăng áp lực ổ bụng… cũng là các yếu tố nguy cơ hình thành sa trực tràng kiểu túi.

Dấu hiệu nhận biết sa trực tràng kiểu túi

Khi bệnh mới phát triển, phần trực tràng bị sa có kích thước nhỏ nên có thể chưa gây ra những triệu chứng đặc hiệu. Khi bệnh diễn tiến nặng hơn thường dẫn đến các dấu hiệu như luôn cảm thấy căng tức ở trực tràng; có khối mềm trong âm đạo; khó đi đại tiện, táo bón, người bệnh phải rặn mạnh hay dùng tay đè ép vào phần dưới âm đạo, trực tràng, đáy chậu để dễ đi đại tiện hơn; khó chịu, đau khi quan hệ tình dục. Ở trường hợp nặng có thể dẫn đến tình trạng chảy máu âm đạo, liên tục không kiểm soát phân, trực tràng sa ra khỏi cửa âm đạo, có thể kèm theo sa trực tràng ra hậu môn. (1)

Các phương pháp chẩn đoán

Việc chẩn đoán bệnh sa trực tràng kiểu túi có thể bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):

• Tìm hiểu triệu chứng, thăm khám lâm sàng:
  • Để chẩn đoán sa trực tràng kiểu túi, bác sĩ cần tìm hiểu về các triệu chứng người bệnh đang gặp phải, có thể bao gồm: táo bón (thường gặp), cảm giác đại tiện không hết phân, phân nhỏ dẹt, phải dùng tay trợ giúp khi đại tiện; một số người bệnh có khối phồng âm đạo, cảm giác nặng vùng chậu, giao hợp đau, són tiểu, kích thích âm hộ…
  • Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ nhìn và sờ để đánh giá độ dày của vách trực tràng-âm đạo, độ co thắt của các cơ nâng, độ chắc nút thớ trung tâm. Bác sĩ khám trực tràng bằng ngón tay để xác định độ sâu, chiều dài sa trực tràng kiểu túi, bao nhiêu khối sa, trương lực của cơ thắt hậu môn, cơ mu-trực tràng. Khám bằng các loại van (mỏ vịt hay van Seems) với tư thế sản phụ khoa và thực hiện nghiệm pháp Valsalva cho phép nhìn thấy trực tràng sa kiểu túi nhô phồng vào thành sau âm đạo, phát hiện từng đoạn sa và khám ở thành đối diện.
• Khám cận lâm sàng:
  • Những phương pháp khám nghiệm như đo điện cơ, tống bóng, đo áp lực hậu môn-trực tràng, siêu âm qua ngả âm đạo hay siêu âm lòng hậu môn-trực tràng giúp đánh giá các rối loạn chức năng và một phần hình thái sàn chậu.
  • X-quang động ghi lại hoạt động bài tiết chất cản quang trong trực tràng, qua đó giúp chẩn đoán sa trực tràng kiểu túi và một số bệnh lý khác (như lồng, sa sàn chậu, co thắt cơ mu-trực tràng).
  • Kỹ thuật cộng hưởng từ động sàn chậu là phương tiện lý tưởng, đã được xem là tiêu chuẩn vàng giúp chẩn đoán tổng hợp và chính xác sa trực tràng kiểu túi và các sa sàng chậu khác nhờ khảo sát được cùng lúc trên nhiều mặt cắt hình ảnh động của cả các khoang vùng chậu đặc biệt là các khiếm khuyết của thành âm đạo trực tràng. Kỹ thuật có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong chẩn đoán bệnh sa trực tràng kiểu túi, sa tạng chậu.

Bệnh sa trực tràng kiểu túi có nguy hiểm không?

Sa trực tràng kiểu túi không gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng khiến người bệnh gặp triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh sa trực tràng kiểu túi có thể dẫn đến các biến chứng như táo bón nặng, nhiễm trùng và viêm loét, hoại tử, rối loạn chức năng tiểu tiện…

Phương pháp điều trị sa trực tràng kiểu túi

Tùy vào triệu chứng và mức độ tiến triển của bệnh, bác sĩ có thể chỉ định áp dụng phác đồ chữa trị phù hợp, bao gồm (thông tin mang tính tham khảo):

1. Điều trị nội khoa

Với người bệnh có kích thước khối sa nhỏ, bác sĩ thường chỉ định chữa trị nội khoa để góp phần giúp kiểm soát các triệu chứng, có thể bao gồm:

• Dùng thuốc: Ở một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định cho người bệnh dùng thuốc nhuận tràng để kiểm soát tình trạng táo bón, giúp quá trình đại điện thuận lợi hơn. Thế nhưng, chỉ nên dùng loại thuốc này trong thời gian ngắn. Bởi việc dùng thuốc trong thời gian dài có thể tiềm ẩn các tác dụng phụ. Lưu ý, người bệnh cần dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối tránh tự ý mua thuốc về dùng.
• Áp dụng chế độ ăn uống hợp lý:
  • Uống đủ nước (khoảng 2-2,5 lít nước mỗi ngày) để hỗ trợ cho quá trình tiêu hóa thức ăn. Qua đó làm lỏng phân, dễ đào thải ra bên ngoài hơn, hạn chế nguy cơ gặp tình trạng táo bón.
  • Tăng cường bổ sung chất xơ vào khẩu phần ăn để góp phần làm mềm phân, giảm tình trạng táo bón, hỗ trợ cho việc đại tiện. Một số thực phẩm giàu chất xơ gồm có rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu.
  • Ăn chậm, nhai kỹ để tiêu hóa hiệu quả hơn; tránh ăn quá no hoặc ăn vội vàng.
• Áp dụng lối sống khoa học:
  • Tránh đứng quá lâu, ngồi xổm, vận động hoặc nâng vác vật quá nặng, rặn mạnh khi đi đại tiện… để giúp làm giảm áp lực lên khung sàn chậu.
  • Duy trì thói quen tập luyện thể thao thông qua các bài tập giúp củng cố sức mạnh sàn chậu, hỗ trợ ngăn ngừa nguy cơ khiến bệnh diễn tiến nghiêm trọng hơn.
  • Kiểm soát cân nặng ở định mức hợp lý thông qua việc duy trì thói quen vận động thường xuyên, áp dụng chế độ ăn uống khoa học.
  • Điều trị các bệnh làm tăng áp lực ổ bụng như ho mạn tính, hạn chế để bệnh tái phát hoặc kéo dài.

2. Phẫu thuật điều trị

Nếu việc điều trị nội khoa không mang đến hiệu quả như mong đợi hoặc tình trạng bệnh diễn tiến nặng, người bệnh có thể được chỉ định phẫu thuật sa trực tràng kiểu túi. Các chỉ định phẫu thuật:

• Sa trực tràng kiểu túi > 3cm đường kính đo trên phim chụp đại tiện
• Sa trực tràng kiểu túi còn kẹt thuốc cản quang trong thì tháo phân khi chụp lúc đại tiện
• Triệu chứng âm đạo hoặc trực tràng kéo dài hơn 12 tháng
• Cần hỗ trợ móc tay trực tràng hoặc ép vào thành sau âm đạo để đi phân

Bác sĩ có thể phẫu thuật qua đường hậu môn, tầng sinh môn, ngả âm đạo, ngã bụng phẫu thuật nội soi hoặc mổ mở tùy vào tình trạng mức độ của bệnh. Mục tiêu của mổ sa trực tràng kiểu túi có thể bao gồm sửa chữa các tổn thương tại vùng âm đạo, củng cố màng cơ hoặc thực hiện cắt bỏ một phần trực tràng dài và tùy chọn đặt mảnh ghép nhân tạo tăng cường thành sau âm đạo.

Để giảm thiểu nguy cơ gặp biến chứng hậu phẫu, góp phần đẩy nhanh tốc độ phục hồi, người bệnh cần tuân theo chỉ định của bác sĩ về việc chăm sóc vết thương, nghỉ ngơi, ăn uống, vận động.

Tóm lại, bệnh sa trực tràng kiểu túi gây ra các triệu chứng khó chịu, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh. Ngay khi gặp dấu hiệu gợi ý sa trực tràng kiểu túi, người bệnh cần sớm đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán, lập phác đồ chữa trị phù hợp.