Hiểu rõ mối liên hệ giữa viêm khớp dạng thấp và mất ngủ đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch quản lý bệnh toàn diện và hiệu quả. Vậy cơ chế gây mất ngủ của bệnh viêm khớp dạng thấp là gì? Làm thế nào để cải thiện tình trạng rối loạn giấc ngủ ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp?
Người bệnh viêm khớp dạng thấp (RA) có tỷ lệ bị rối loạn giấc ngủ cao hơn so với người khỏe mạnh. Trong một nghiên cứu trên khoảng 4.200 người mắc RA, có khoảng 21% được chẩn đoán mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA), 31% mắc hội chứng chân không yên (RLS) và 43% người bệnh ngủ ít hơn 6 giờ mỗi đêm. Đáng chú ý, gần hai phần ba số người tham gia nghiên cứu gặp ít nhất một vấn đề về giấc ngủ. (1)
Kết quả tương tự cũng được ghi nhận trong một nghiên cứu khác trên 101 người bệnh viêm khớp dạng thấp. Theo đó, 63% người bệnh bị mất ngủ và mắc hội chứng chân không yên, 37% có nguy cơ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ, 20% gặp tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày và 20% gặp các vấn đề khác về rối loạn giấc ngủ.
Các nghiên cứu trên cho thấy, viêm khớp dạng thấp và mất ngủ là vấn đề phổ biến và cần được quan tâm đúng mức trong kế hoạch quản lý bệnh viêm khớp dạng thấp.
Viêm khớp dạng thấp là bệnh lý tự miễn mạn tính, trong đó, quá trình viêm có thể ảnh hưởng đến sinh lý và giấc ngủ. Tình trạng viêm kéo dài có thể làm rối loạn các tín hiệu hóa học có liên quan đến việc điều hòa cơ chế nội môi và nhịp sinh học của cơ thể, từ đó ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ.
Trong tình trạng viêm mạn tính, cơ thể gia tăng sản xuất nhiều chất trung gian như nitric oxide, prostaglandin và cytokine. Các cytokine gây viêm như u alpha (TNF-α) và interleukin-1 beta (IL-1β) có khả năng tương tác với hệ thống điều hòa nhịp sinh học, làm thay đổi quá trình kiểm soát giấc ngủ. Nồng độ TNF-α tăng cao không chỉ thúc đẩy phản ứng viêm mà còn ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch, nhận thức, tâm trạng, mức độ mệt mỏi và biệt hóa tế bào.
Sự mất cân bằng cytokine nội môi được xem là yếu tố quan trọng trong các vấn đề về rối loạn giấc ngủ. Khi tình trạng viêm gia tăng, thời lượng ngủ và chất lượng giấc ngủ đều bị ảnh hưởng. So với các bệnh lý thoái hóa khớp, người bệnh viêm khớp dạng thấp thường có tỷ lệ bị rối loạn giấc ngủ cao hơn, qua đó làm nổi bật vai trò của tình trạng viêm hệ thống trong cơ chế gây mất ngủ ở nhóm đối tượng này.
Viêm khớp dạng thấp và mất ngủ có mối liên hệ hai chiều. Trong đó, mất ngủ không chỉ là hệ quả của viêm khớp dạng thấp mà còn được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ viêm và thúc đẩy tiến triển bệnh.
Ngủ không đủ hoặc giấc ngủ không ổn định làm tăng nồng độ các chỉ dấu sinh học viêm trong cơ thể, bao gồm protein C-reactive (CRP), interleukin-6 (IL-6) và fibrinogen. Các nghiên cứu chỉ ra rằng người bị mất ngủ có nguy cơ mắc các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp, viêm cột sống dính khớp, lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng Sjogren… cao hơn so với dân số chung. Điều này cho thấy rối loạn giấc ngủ không chỉ là triệu chứng mà còn là yếu tố nguy cơ gây bệnh.
Thiếu ngủ làm tăng biểu hiện của các cytokine tiền viêm quan trọng như IL-1β và TNF-α tại não bộ cũng như ở các mô ngoại vi và hệ tuần hoàn. Sự gia tăng kéo dài của các cytokine này có thể làm khuếch đại phản ứng viêm, làm nặng thêm các triệu chứng của viêm khớp dạng thấp.
Xem thêm: Tình trạng thay đổi cân nặng ở bệnh viêm khớp dạng thấp
Tình trạng rối loạn giấc ngủ ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp cần được cải thiện càng sớm càng tốt để góp phần kiểm soát tình trạng viêm và hỗ trợ quá trình điều trị. Sau đây là một số biện pháp quản lý giấc ngủ cho người bệnh viêm khớp dạng thấp theo hướng dẫn của chuyên gia:
Một số loại thuốc điều trị RA có thể gây mất ngủ, chẳng hạn như steroid prednisone, hydroxychloroquine… Người bệnh dùng thuốc sai cách có thể bị khó ngủ, cảm giác bồn chồn, hoặc làm nghiêm trọng hơn các triệu chứng của viêm khớp dạng thấp. Thế nên, người bệnh cần dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ, tránh tự ý dùng thuốc an thần nếu chưa được bác sĩ thăm khám và tư vấn.
Chườm ấm trước khi đi ngủ giúp làm giãn cơ, tăng cường tuần hoàn máu và giảm cảm giác đau, cứng khớp. Với viêm khớp dạng thấp và mất ngủ, phương pháp này có hiệu quả tốt đối với người bệnh bị đau khớp về đêm hoặc cứng khớp khi nằm lâu. Chườm ấm còn giúp thư giãn cơ thể và tinh thần, tạo điều kiện thuận lợi cho giấc ngủ ngon và sâu hơn.
Massage và xoa bóp nhẹ nhàng giúp cải thiện tình trạng căng cơ, tăng cường lưu thông máu và làm dịu cảm giác khó chịu. Phương pháp này còn có tác dụng thư giãn tinh thần, giúp người bệnh dễ chìm vào giấc ngủ. Thao tác massage cần được thực hiện nhẹ nhàng, tránh tác động mạnh lên các khớp đang viêm hoặc sưng.
Tư thế ngủ phù hợp giúp giảm áp lực lên các khớp bị viêm. Người bệnh nên lựa chọn tư thế ngủ thoải mái, giúp khớp được nâng đỡ tốt, có thể dùng thêm gối hoặc đệm hỗ trợ để duy trì trục cơ thể tự nhiên. Tư thế ngủ thích hợp không chỉ giúp người bệnh giảm tình trạng chèn ép và căng cơ, mà còn cải thiện cảm giác đau về đêm và nâng cao chất lượng giấc ngủ.
Hoạt động thể chất phù hợp giúp cải thiện độ linh hoạt khớp, tăng sức mạnh cơ và giảm tình trạng cứng khớp. Khi người bệnh duy trì vận động thể chất đều đặn, tình trạng đau nhức khớp về đêm có thể giảm đi, nhờ đó chất lượng giấc ngủ được cải thiện. Tập vật lý trị liệu theo hướng dẫn của chuyên gia giúp người bệnh điều hòa vận động khớp, góp phần ổn định nhịp sinh học và giấc ngủ.
Căng thẳng là yếu tố tâm lý có thể làm nặng thêm tình trạng mất ngủ và triệu chứng của bệnh viêm khớp dạng thấp. Người mắc bệnh RA nên quản lý căng thẳng bằng các biện pháp thư giãn thích hợp như hít thở sâu, thiền định, nghe nhạc nhẹ… qua đó có thể cải thiện chất lượng giấc ngủ. Khi tinh thần ổn định, cơ thể sẽ có khả năng phục hồi tốt hơn trong thời gian nghỉ ngơi.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm khớp dạng thấp và mất ngủ là hai vấn đề có mối liên hệ mật thiết. Người bệnh cần điều trị theo chỉ định của bác sĩ, xây dựng lối sống khoa học để kiểm soát tình trạng viêm, giảm đau và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Cách tiếp cận toàn diện này có thể giúp người bệnh viêm khớp dạng thấp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống.
