Viêm xung huyết trực tràng: Cách phát hiện sớm

Viêm xung huyết trực tràng là một trong những bệnh lý tiêu hóa thường gặp và ảnh hưởng đến niêm mạc trực tràng. Vậy, nguyên nhân gây bệnh là gì? Làm sao để nhận biết và điều trị?

Viêm xung huyết trực tràng là gì?

Viêm xung huyết trực tràng là tình trạng niêm mạc trực tràng tổn thương, khiến các mạch máu giãn quá mức. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tổn thương có thể dẫn đến viêm loét, xuất huyết và ảnh hưởng đến chức năng đại trực tràng. Nguy hiểm hơn là đe dọa tính mạng của người bệnh.

Nguyên nhân gây bệnh

Viêm xung huyết niêm mạc trực tràng có thể xảy ra do những nguyên nhân như:

1. Viêm trực tràng do nhiễm trùng

Viêm trực tràng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm xung huyết trực tràng. Bệnh xảy ra chủ yếu do sự tấn công của các loại vi khuẩn đường ruột như Campylobacter, Shigella, Salmonella, E. coli… Ngoài ra, một số bệnh lây qua đường tình dục (STI) như bệnh lậu, giang mai, bệnh chlamydia hay nhiễm virus herpes simplex (HSV) cũng có khả năng ảnh hưởng đến trực tràng từ vùng sinh dục hoặc quan hệ qua đường hậu môn.

2. Viêm xung huyết do bệnh viêm ruột mạn tính

Bệnh viêm ruột (IBD), gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, là tình trạng viêm mạn tính của đường tiêu hóa. Nguyên nhân chính xác gây bệnh vẫn chưa được xác định nhưng có thể liên quan đến sự bất thường của hệ miễn dịch, yếu tố di truyền, chế độ ăn nhiều chất béo, hút thuốc lá và tác dụng phụ của một số loại thuốc. (1)

3. Nguyên nhân cơ học và kích ứng tại chỗ

Trực tràng có thể bị tổn thương dẫn đến xung huyết niêm mạc do những nguyên nhân cơ học như:

• Táo bón
• Rặn mạnh khi đại tiện
• Thụt rửa trực tràng thường xuyên
• Quan hệ tình dục qua đường hậu môn
• Khối u ở vùng hậu môn – trực tràng

4. Nguyên nhân liên quan điều trị y khoa

Viêm xung huyết trực tràng có thể liên quan đến các phương pháp điều trị bệnh như:

• Nội soi đại tràng
• Đặt ống thông hậu môn
• Tiền sử xạ trị vùng bụng chậu
• Phẫu thuật cắt bỏ đại tràng hoặc ruột non

Triệu chứng dễ nhận biết

1. Triệu chứng tại chỗ ở trực tràng

• Cảm giác khó chịu ở trực tràng
• Hậu môn ngứa ngáy, nóng rát hoặc căng tức
• Tiết dịch bất thường ở hậu môn
• Chảy máu trực tràng nhẹ

2. Triệu chứng khi đi tiêu

• Táo bón hoặc tiêu chảy
• Mót rặn, cảm giác muốn đi ngoài dù ruột rỗng
• Tần suất đi tiêu nhiều nhưng không thể hoặc không đi hết phân
• Phân có thể lẫn máu hoặc chất nhầy

3. Triệu chứng toàn thân có thể đi kèm

• Cơ thể mệt mỏi
• Chán ăn
• Đau bụng âm ỉ hoặc dữ dội
• Buồn nôn hoặc nôn
• Sụt cân không rõ nguyên nhân

4. Dấu hiệu cảnh báo mức độ nặng

Người bệnh cần thăm khám càng sớm càng tốt ngay khi nhận thấy những dấu hiệu như:

• Chảy máu trực tràng nhiều
• Đau bụng kéo dài và tăng dần mức độ nghiêm trọng
• Sốt cao, cơ thể suy nhược
• Đau nhức và kích ứng vùng hậu môn – trực tràng dữ dội

Chẩn đoán bằng cách nào?

1. Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng

Trước tiên, bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng, thói quen ăn uống và sinh hoạt, bệnh sử… Tiếp đến, bác sĩ sẽ khám hậu môn – trực tràng bằng ngón tay để phát hiện những tổn thương như đau nhức, khối u, vết loét và chảy máu.

2. Nội soi trực tràng hoặc nội soi đại trực tràng

Tùy theo trường hợp, người bệnh sẽ được chỉ định nội soi trực tràng và/hoặc đại tràng. Đây là một trong những phương pháp tối ưu để phát hiện những dấu hiệu bất thường trong niêm mạc đại trực tràng. Bác sĩ sẽ đưa một ống soi mềm từ hậu môn đến trực tràng và đại tràng. Camera gắn ở đầu ống sẽ thu hình ảnh bên trong những cơ quan này và truyền lên màn hình có độ phân giải cao, giúp bác sĩ quan sát rõ ràng và tránh bỏ sót tổn thương dù rất nhỏ.

3. Sinh thiết và xét nghiệm hỗ trợ

Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể lấy mẫu mô từ trực tràng và đưa đến phòng xét nghiệm để kiểm tra và tìm kiếm những dấu hiệu bất thường. Mặt khác, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm cần thiết nhằm đánh giá tình trạng nhiễm trùng hoặc phân biệt với những bệnh lý khác. Những xét nghiệm phổ biến gồm:

• Xét nghiệm máu
• Xét nghiệm phân
• Xét nghiệm bệnh lây qua đường tình dục

Điều trị viêm xung huyết trực tràng theo nguyên nhân

1. Điều trị khi nguyên nhân là nhiễm trùng

Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc dựa trên nguyên nhân gây nhiễm trùng. Tổn thương do vi khuẩn có thể được điều trị bằng các loại kháng sinh như Doxycycline. Trong khi đó, trường hợp viêm trực tràng do nhiễm virus như HSV có thể được chỉ định dùng thuốc kháng virus như acyclovir. Người bệnh cần tuân thủ thời gian và liều lượng sử dụng. Tránh tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc mà chưa trao đổi với bác sĩ điều trị.

2. Điều trị khi liên quan viêm loét đại tràng khu trú trực tràng

Mục tiêu điều trị là tập trung giảm viêm và kiểm soát triệu chứng. Tùy theo trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định dùng 1 hoặc nhiều loại thuốc như:

• Thuốc chống viêm (mesalamine, corticosteroid)
• Thuốc ức chế miễn dịch (azathioprine và 6-mercaptopurine)
• Thuốc sinh học (infliximab và adalimumab)
• Thuốc giảm đau

Nếu các triệu chứng không thuyên giảm sau một thời gian dùng thuốc, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột tổn thương.

3. Điều trị viêm trực tràng sau xạ trị

Thông thường, viêm trực tràng cấp tính sau xạ trị có thể cải thiện trong vòng vài tuần. Nếu các triệu chứng khiến người bệnh cảm thấy khó chịu, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp can thiệp như:

• Thuốc chống tiêu chảy
• Thuốc làm mềm phân
• Thuốc đặt hậu môn
• Thuốc giảm đau
• Đốt laser hoặc đốt điện để phá hủy những mô bị tổn thương và chảy máu
• Phẫu thuật đối với trường hợp không đáp ứng điều trị nội khoa hoặc có dấu hiệu biến chứng nghiêm trọng

4. Điều trị hỗ trợ

Những biện pháp hỗ trợ kiểm soát viêm xung huyết trực tràng có thể gồm:

• Sử dụng thuốc giảm đau, thuốc chống tiêu chảy theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát triệu chứng
• Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt phù hợp, ngủ đủ giấc và tránh căng thẳng
• Ngâm hậu môn bằng nước ấm 2 – 3 lần/ngày, 10 – 15 phút/lần
• Bổ sung các vi chất thiếu hụt như sắt, vitamin D, vitamin B12, kẽm… theo chỉ định của bác sĩ

Cách chăm sóc tại nhà khi bị xung huyết niêm mạc trực tràng

1. Điều chỉnh thói quen đi tiêu

• Không cố nhịn đại tiện
• Hạn chế rặn mạnh khi đi ngoài
• Tránh đi vệ sinh quá lâu

2. Ăn uống hỗ trợ giảm kích ứng trực tràng

• Bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết, đặc biệt là thực phẩm giàu protein, đạm, omega-3, chất xơ và vitamin
• Ăn thức ăn mềm và dễ tiêu như cháo, súp, thịt nạc, cá hấp, rau củ hầm
• Uống đủ 2 – 2,5 lít nước mỗi ngày để phòng tránh mất nước và hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa
• Tránh bỏ bữa, có thể chia bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để giảm áp lực lên ruột
• Hạn chế những thực phẩm khó tiêu như đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ, cay nóng, thịt cá sống…
• Không sử dụng thực phẩm ôi thiu, hết hạn và không rõ nguồn gốc
• Ngưng hút thuốc lá và uống rượu bia

3. Vệ sinh vùng hậu môn trực tràng đúng cách

• Vệ sinh hậu môn thường xuyên, đặc biệt trước khi ngủ, sau mỗi lần đại tiện, trước và sau khi quan hệ tình dục
• Hạn chế lau rửa hậu môn bằng các loại xà phòng có chất tẩy rửa mạnh hoặc thành phần dễ gây kích ứng
• Dùng khăn giấy mềm và lau rửa hậu môn nhẹ nhàng sau khi đi ngoài

4. Những việc không nên làm

Những việc cần tránh khi bị viêm xung huyết trực tràng gồm:

• Dùng thuốc đặt hậu môn hoặc thụt tháo trực tràng khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ
• Sử dụng thuốc kháng sinh hoặc điều chỉnh thuốc mà chưa trao đổi với bác sĩ điều trị
• Rặn quá mạnh khi đi ngoài và ngồi trong nhà vệ sinh quá lâu
• Bỏ qua các triệu chứng kéo dài và không thăm khám kịp thời

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Viêm xung huyết trực tràng được điều trị dựa trên nguyên nhân gây bệnh, qua đó cải thiện và kiểm soát triệu chứng. Người bệnh nên thăm khám chuyên khoa Tiêu hóa ngay khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường như thay đổi thói quen đại tiện, đi ngoài lẫn máu, đau bụng âm ỉ hoặc dữ dội, chán ăn, mệt mỏi và sụt cân không rõ nguyên nhân.