Bệnh tuyến giáp tự miễn là nhóm bệnh liên quan đến phản ứng tự miễn của cơ thể, gây ảnh hưởng đến chức năng hoạt động của tuyến giáp. Vậy nhóm này gồm các bệnh nào? Làm thế nào để chẩn đoán? Bài viết này sẽ giúp bạn đọc giải đáp thắc mắc.
Bệnh tuyến giáp tự miễn là nhóm bệnh trong đó hệ miễn dịch rối loạn và tạo ra các kháng thể tấn công chính mô tuyến giáp, làm rối loạn cấu trúc và chức năng tuyến, dẫn đến cường giáp, suy giáp hoặc diễn tiến theo nhiều giai đoạn khác nhau tùy từng bệnh. Nhóm bệnh tuyến giáp tự miễn gồm các bệnh chính:
Basedow là nguyên nhân thường gặp nhất gây cường giáp. Bệnh xảy ra khi cơ thể tạo kháng thể kháng thụ thể hormone kích thích tuyến giáp (TRAb – Thyroid-stimulating hormone receptor antibody), làm tuyến giáp bị kích thích liên tục và tăng sản xuất hormone giáp.
Người bệnh Basedow có các triệu chứng như: sụt cân bất thường, hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, ra mồ hôi nhiều, có thể có bướu giáp lan tỏa, một số trường hợp có bệnh mắt Basedow (lồi mắt, khô mắt, nhìn đôi), phù niêm trước xương chày. Bệnh có xu hướng kéo dài và dễ tái phát, cần điều trị bằng thuốc kháng giáp, i-ốt gắn đồng vị phóng xạ hoặc phẫu thuật tùy từng trường hợp.
Viêm tuyến giáp Hashimoto là nguyên nhân phổ biến nhất gây suy giáp ở những vùng thiếu i-ốt. Bệnh do hệ miễn dịch tạo kháng thể chống lại tế bào tuyến giáp (anti-TPO, anti-Tg), làm tổn thương tuyến giáp. Ban đầu, người bệnh có triệu chứng cường giáp thoáng qua nhưng sau đó sẽ tiến triển thành suy giáp mạn tính. Bệnh thường gặp ở phụ nữ nhiều hơn nam giới (90%), trong độ tuổi 30 – 60 tuổi. Viêm giáp Hashimoto có yếu tố gia đình và có thể xảy ra cùng lúc với một số bệnh tự miễn khác như: thiếu máu ác tính, tiểu đường, teo tuyến thượng thận vô căn, suy giáp vô căn, nhược cơ, bạch biến, tóc bạc sớm…
Người bệnh có các triệu chứng âm thầm như: mệt mỏi, tăng cân bất thường, táo bón, cảm thấy lạnh, trầm cảm, bướu cổ to và chắc.
Viêm tuyến giáp cấp tính là bệnh hiếm gặp (chiếm 0,1% – 0,7% các trường hợp bệnh tuyến giáp), tuy nhiên với sự gia tăng tình trạng suy giảm miễn dịch, hiện nay bệnh có xu hướng tăng theo. Viêm tuyến giáp thường do vi khuẩn hoặc virus xâm nhập vào tuyến giáp, gây quá trình viêm lan tỏa trong nhu mô tuyến và tổ chức liên kết, khiến tuyến giáp sưng to, phù nề, có thể làm mủ, hoại tử.
Bệnh thường diễn tiến từ từ, nhưng cũng có trường hợp cấp tính với các triệu chứng nhiễm trùng. Người bệnh có thể đau tuyến giáp, tuyến giáp lớn, nóng, mềm, nuốt đau, khàn tiếng, sốt. Trẻ em thường có triệu chứng rõ rệt hơn người lớn.
Viêm tuyến giáp bán cấp thường xảy ra sau khi người bệnh nhiễm siêu vi (cúm, quai bị…), hay gặp ở nữ giới 30 – 50 tuổi. Các triệu chứng viêm xuất hiện từ từ hoặc đột ngột như: đau tuyến giáp và lan lên hàm hoặc tai, sốt nhẹ, mệt mỏi… Tuyến giáp to lên ở 1 hoặc 2 bên, mật độ chắc. Bệnh tiến triển qua các giai đoạn: cường giáp thoáng qua, suy giáp thoáng qua và bình giáp sau vài tuần đến vài tháng.
Viêm tuyến giáp sau sinh là thể viêm tuyến giáp tự miễn xuất hiện trong vòng 12 tháng sau khi sinh. Bệnh liên quan đến hoạt động mạnh của hệ miễn dịch sau thai kỳ, thường gặp ở phụ nữ có kháng thể anti-TPO từ trước hoặc tiền sử bệnh tự miễn. Bệnh diễn tiến qua 3 giai đoạn: cường giáp thoáng qua, suy giáp tạm thời sau đó hồi phục về bình giáp. Phần lớn người bệnh chỉ cần theo dõi và điều trị triệu chứng, tuy nhiên vẫn có trường hợp tiến triển thành suy giáp vĩnh viễn.
Còn gọi là viêm tuyến giáp thầm lặng. Bệnh chiếm 1% – 5% các trường hợp cường giáp và phổ biến ở những vùng tiêu thụ nhiều i-ốt. Tỷ lệ mắc bệnh ở phụ nữ và nam giới là 4:1. Độ tuổi trung bình mắc bệnh từ 30 – 40 tuổi. 5% – 20% người bệnh viêm tuyến giáp không đau trải qua 3 pha bệnh, gồm: cường giáp thoáng qua, suy giáp thoáng qua và phục hồi chức năng tuyến giáp bình thường. Tuyến giáp thường không đau nhưng hơi to, đôi khi sờ thấy cứng. Người bệnh viêm tuyến giáp sau sinh cũng có các triệu chứng tương tự viêm tuyến giáp không đau.
Hiện chưa thể xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh tuyến giáp tự miễn, nhưng bệnh có thể đến từ các yếu tố như:
Người bệnh tuyến giáp tự miễn trải qua các giai đoạn:
Người bệnh tuyến giáp tự miễn thường có các kháng thể kháng tuyến giáp trong máu và chỉ được phát hiện thông qua các xét nghiệm máu, gồm:
Là xét nghiệm tìm kháng thể chống lại enzyme TPO – enzyme cần thiết để tổng hợp hormone giáp. Anti-TPO thường tăng cao ở người bệnh viêm giáp Hashimoto (>90% trường hợp), là dấu hiệu đặc hiệu để chẩn đoán bệnh tuyến giáp tự miễn. Sự xuất hiện của kháng thể này trong tam cá nguyệt đầu tiên cũng làm tăng nguy cơ viêm tuyến giáp sau sinh (30% – 52%). Bình thường, nồng độ Anti-TPO là < 5.61IU/mL. Nồng độ Anti-TPO càng cao thì mức độ phá hủy tuyến giáp càng mạnh, thường liên quan đến nguy cơ suy giáp mạn tính.
Kháng thể này gắn vào thụ thể TSH trên tế bào tuyến giáp, khiến tuyến giáp bị kích thích hoạt động quá mức. Xét nghiệm Anti-TSHR đặc trưng cho bệnh Basedow – nguyên nhân chính gây cường giáp tự miễn. Xét nghiệm này không chỉ giúp chẩn đoán mà còn có giá trị theo dõi nguy cơ tái phát hoặc đánh giá tiên lượng bệnh. Ở người bình thường, giá trị Anti-TSHR từ 0IU/L – 1.75IU/L.
Kháng thể này tấn công thyroglobulin – tiền chất quan trọng trong quá trình tạo hormone tuyến giáp. Anti-Tg được tìm thấy ở 50% – 90% người bệnh viêm tuyến giáp Hashimoto, đôi khi tìm thấy ở người bệnh Basedow và một số trường hợp ung thư tuyến giáp thể biệt hóa. Bác sĩ thường dựa vào kết quả xét nghiệm Anti-Tg và Anti-TPO để chẩn đoán tình trạng bệnh tự miễn ở tuyến giáp. Nồng độ bình thường của Anti-Tg là < 115IU/mL.
Tùy vào loại bệnh, giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe người bệnh, bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường sẽ chỉ định phương pháp điều trị hiệu quả nhất. Người bệnh ở các giai đoạn cường giáp thoáng qua, suy giáp thoáng qua, bình giáp thường được điều trị triệu chứng bằng thuốc kháng giáp tổng hợp, thuốc chẹn beta, hormone tuyến giáp tổng hợp. Người bệnh suy giáp vĩnh viễn được điều trị bằng hormone tuyến giáp tổng hợp suốt đời. Các trường hợp viêm tuyến giáp cấp do virus, vi khuẩn cần dùng kháng sinh, thuốc chống viêm không steroid.
Người bệnh cần duy trì lịch tái khám định kỳ với bác sĩ Nội tiết – Đái tháo đường 3 – 6 tháng/lần để theo dõi chức năng tuyến giáp và thay đổi liều thuốc nếu cần. Ngoài ra, người bệnh cần có chế độ dinh dưỡng lành mạnh, cân bằng, hạn chế thực phẩm giàu i-ốt, bổ sung vitamin và khoáng chất như selen, kẽm, vitamin D, magie… Kiểm soát căng thẳng, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên và đặc biệt cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ để hỗ trợ quá trình điều trị bệnh hiệu quả.
Khó có thể phòng ngừa triệt để bệnh tuyến giáp tự miễn, do bệnh liên quan đến yếu tố di truyền. Nhưng có thể lưu ý một số điều để giảm nguy cơ khởi phát hoặc hạn chế mức độ tiến triển của bệnh, như:
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị bệnh tuyến giáp tự miễn tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh tuyến giáp tự miễn tuy phổ biến nhưng không đe dọa tính mạng người bệnh. Tùy vào thể bệnh, giai đoạn bệnh, triệu chứng lâm sàng và tình trạng sức khỏe người bệnh, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp điều trị hiệu quả và phù hợp nhất, thường là dùng thuốc. Người bệnh cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ và tái khám định kỳ theo lịch hẹn để kiểm soát, điều trị bệnh hiệu quả.
