Tuyến giáp là cơ quan nội tiết quan trọng, có chức năng sản xuất triiodothyronine (T3), tetraiodothyronine (T4) và calcitonin. Các hormone này rất cần thiết cho hoạt động cũng như quá trình trao đổi chất của cơ thể. Do có vai trò quan trọng về mặt sinh lý nên tuyến nội tiết này hệ thống mạch máu dồi dào. Vậy động mạch giáp trên là gì? Có vai trò như thế nào? Bài viết sau sẽ giải đáp chi tiết.
Động mạch giáp trên (Superior Thyroid Artery – STA) là 1 trong 2 động mạch đôi cung cấp máu cho tuyến giáp. Đây là nhánh của động mạch cảnh ngoài, xuất phát ngay phía trên điểm chia đôi của động mạch cảnh chung. Ở điểm xuất phát, động mạch giáp trên đi dưới cơ ức-đòn-chũm, sau đó chạy trong tam giác cảnh và đi xuống cơ giáp móng, cơ ức – giáp và cơ vai – móng trước khi vào tuyến giáp. Tuy nhiên, một số biến thể giải phẫu đã ghi nhận nguồn gốc của mạch máu này: động mạch giáp trên bắt nguồn từ động mạch cảnh ngoài chiếm 35%; bắt nguồn từ chỗ chia đôi của động mạch cảnh chung chiếm 35%; từ động mạch cảnh chung chiếm 20%. (1)
Một số nhánh của động mạch giáp trên: (2)
Nhánh này đi ngang qua phía dưới xương móng và tỏa nhánh vào các cơ vùng này. Nhánh dưới xương móng cung cấp máu cho nhóm cơ dưới móng, bao gồm cơ vai – móng, cơ ức – móng, cơ ức – giáp và cơ giáp – móng. Đây là nhóm cơ có vai trò trong việc hạ xương móng và thanh quản, hỗ trợ các động tác nuốt và phát âm. Nhánh dưới xương móng giúp duy trì tính ổn định của nhóm cơ này.
Nhánh này thường tỏa ra để cấp máu cho 1/3 giữa cơ ức-đòn-chũm. Nhánh cơ ức đòn chũm đóng vai trò quan trọng trong việc xoay, gập và nghiêng đầu. Nhờ nguồn máu nuôi từ nhánh này, cơ ức – đòn – chũm được hoạt động thông suốt, nhất là các động tác vận động vùng đầu cổ.
Đây là một trong những nhánh quan trọng nhất của động mạch giáp trên. Động mạch thanh quản trên đi kèm với nhánh trong của thần kinh thanh quản trên, xuyên qua màng giáp – móng để cấp máu cho niêm mạc và các cơ ở phần trên của thanh quản. Ngoài ra, động mạch này còn nối thông với động mạch thanh quản dưới, nhờ đó tạo nên mạng lưới các mạch hoàn chỉnh bảo vệ chức năng thanh quản. Điều này đặc biệt quan trọng vì thanh quản giữ vai trò cốt lõi trong phát âm và bảo vệ đường hô hấp.
Nhánh nhẫn – giáp có đường đi không cố định, có thể chạy phía trên hoặc phía dưới cơ giáp-móng, trước khi tiến vào nuôi cơ nhẫn – giáp. Đây là cơ có vai trò điều chỉnh độ căng của dây thanh, ảnh hưởng trực tiếp đến cao độ và chất lượng giọng nói. Nhánh nhẫn – giáp cung cấp máu cho cơ này, giúp điều hòa phát âm.
Các nhánh tuyến của động mạch giáp trên có nhiệm vụ chính là cung cấp máu cho nửa trên của tuyến giáp. Các nhánh này thường được chia thành 3 nhánh chính: nhánh trước, nhánh sau và nhánh bên. Các nhánh này nối thông với hệ thống mạch của động mạch giáp dưới, từ đó tạo thành một mạng lưới mạch phong phú bao quanh tuyến giáp. Nhờ sự liên kết này, toàn bộ nhu mô tuyến giáp được nuôi dưỡng, duy trì chức năng tiết các hormone quan trọng.
Động mạch giáp trên và động mạch giáp dưới là nguồn cung cấp máu cho tuyến giáp. Cả 2 nối liền 2 bên tại tuyến giáp, tạo cho cơ quan này nguồn cung cấp máu kép. Tuyến giáp là cơ quan nội tiết quan trọng, có chức năng sản xuất các hormone cần thiết cho hoạt động và quá trình trao đổi chất của cơ thể, cũng như duy trì chức năng nội tiết. Chưa kể, động mạch này còn phân nhánh thành động mạch dưới móng, động mạch thanh quản trên, động mạch nhẫn – giáp và động mạch ức – đòn – chũm. Từ đó duy trì môi trường cho tuyến giáp hoạt động hiệu quả.
Động mạch giáp trên có vai trò rất quan trọng vì các nhánh nhỏ từ đây sẽ đi đến tuyến giáp và các cơ quan lân cận. Các nhánh đến tuyến giáp thường gồm 2 nhánh chính:
Ngoài ra còn có các nhánh cấp máu cho cơ và những nhánh khác như: động mạch dưới móng, động mạch thanh quản trên, động mạch nhẫn – giáp và động mạch ức – đòn – chũm.
Một số bệnh lý liên quan đến động mạch giáp trên như:
Vỡ phình động mạch giáp trên là biến chứng rất hiếm gặp. Các nguyên nhân có thể kể đến như chấn thương, bệnh lý ác tính hoặc do phẫu thuật. Tình trạng này có thể đe dọa tính mạng và dẫn đến suy hô hấp cấp, khó nuốt, liệt dây thanh và tràn máu trung thất. Điều trị nội mạch kết hợp với dẫn lưu phẫu thuật là phương pháp điều trị hiệu quả.
Động mạch giáp trên là nhánh chính của động mạch cảnh ngoài, cấp máu cho tuyến giáp. Hẹp động mạch cảnh (Carotid stenosis – CS) là tình trạng mảng xơ vữa tích tụ trong lòng động mạch cảnh. Bệnh có thể gây nhiều triệu chứng, từ nhẹ (nhìn mờ, lú lẫn) cho đến nặng và nguy hiểm tính mạng (liệt do đột quỵ). Bệnh thường tiến triển âm thầm, triệu chứng chỉ rõ rệt khi lòng động mạch bị hẹp nhiều, vì vậy việc phát hiện sớm, điều trị kịp thời và xây dựng lối sống khoa học có vai trò rất quan trọng. Cơ chế gây hẹp động mạch cảnh gần giống các bệnh xơ vữa mạch khác. Bệnh bắt đầu từ tổn thương lớp nội mạc mạch máu, sau đó hình thành mảng xơ vữa. Các yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa gồm: tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận mạn, hút thuốc lá và chế độ ăn uống không lành mạnh.
Nhánh ngoài của dây thần kinh thanh quản trên (External Branch of Superior Laryngeal Nerve – EBSLN) có nguy cơ bị tổn thương trong quá trình phẫu thuật tuyến giáp, khi thực hiện bóc tách cực trên và thắt mạch giáp trên (Superior Thyroid Vessel – STV). Tỷ lệ tổn thương dây thần kinh này có thể lên tới 58%. EBSLN là dây thần kinh vận động duy nhất của cơ nhẫn – giáp. Việc bị tổn thương có thể ảnh hưởng tần số cơ bản của giọng nói, làm giọng nói thấp, mệt mỏi và không thể phát âm được âm thanh tần số cao.
Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM xây dựng quy trình khám, phẫu thuật chặt chẽ; phòng khám, phòng phẫu thuật đảm bảo tiêu chuẩn vô khuẩn, vô trùng, đem lại sự an tâm cho khách hàng khi đến khám và điều trị. Hiện, khoa tiếp tục đẩy mạnh điều trị theo xu hướng ít xâm lấn, can thiệp tối thiểu nhằm nâng cao kết quả điều trị bền vững cho người bệnh.
Để đặt lịch khám, tư vấn về động mạch giáp tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng qua bài viết, quý khách hàng đã hiểu được cấu trúc, vai trò cũng như một số đặc điểm cơ bản của động mạch giáp trên. Đây là nhánh quan trọng của động mạch cảnh ngoài, có nhiệm vụ cấp máu cho nửa trên tuyến giáp và các cơ, thanh quản cùng các cơ quan lân cận ở cổ.
